Gaan mensen door de BGT weer Bijbellezen?

Bijbellezen lijkt haaks te staan op onze wereld van smartphones, tablets en laptops. Het eerste gaat over toen en daar, in lange lappen tekst, met altijd die vertaalslag. Het tweede gaat over hier en nu, flitsend snel en direct benaderbaar. Lukt het nog om in dat hier en nu de rust te vinden om gewoon een stuk in de Bijbel te lezen? En helpt de meest recente Bijbelvertaling, de Bijbel in Gewone Taal, om de draad van het Bijbellezen weer op te pakken?

Aandacht trok de Bijbel in Gewone Taal (BGT) zeker. Soms uit verrassende hoek. Zo hoorde ik kort na de verschijning in oktober 2014 van een paar 80-plussers dat ze met veel plezier in de BGT zaten te lezen. En dat ze vaak nog wat doorlazen, omdat het zo boeide. Ook jongeren reageerden. Op Facebook gingen na Sinterklaas berichtjes rond van tieners die een BGT hadden gekregen en dat een heel leuk cadeau vonden.

Bij een telefonisch rondje langs een aantal jongeren uit de NGK Amersfoort-Noord blijkt dat sommigen de BGT dagelijks lezen. ‘Gewoon bij Genesis begonnen’, zegt een meisje van een jaar of twaalf. Bij anderen wordt de BGT aan tafel gelezen en ook dat wordt als positief ervaren.

Breder

Oorspronkelijk was de BGT vooral bedoeld voor mensen voor wie Bijbellezen tot dan toe een onneembare horde was. In de testfase werden delen van de vertaling beproefd door een gevangenispredikant, een vmbo-leraar en iemand die taalles gaf aan allochtone christenen. Ze vonden het heerlijk om te werken met de BGT. Dat gold ook voor mensen met dyslexie.

Kort na de verschijning bleek de groep die naar deze vertaling grijpt echter aanzienlijk breder te zijn. Dat viel ook Matthijs de Jong, kartrekker van het BGT-project, op. ‘We hebben de afgelopen anderhalf jaar reacties gekregen van heel verschillende lezers. De BGT blijkt nieuwe impulsen te geven aan een nog veel groter lezersveld dan we verwacht hadden.

De groep die naar deze vertaling grijpt,
is aanzienlijk breder dan gedacht

Mensen zijn weer meer in de Bijbel gaan lezen en zeggen: “Deze vertaling helpt me echt verder.” Blijkbaar hebben veel meer mensen het gevoel dat de Bijbel moeilijk is, blokkerend. Dat gevoel van vervreemding is doorbroken door het alledaagse van de BGT. Voor veel mensen is de Bijbel weer een leesboek geworden. En dat is winst, volgens mij.’

Dat is het zeker, ook gelet op de secularisering en de leegloop van de kerken. Bij geloven in 2016 gaat weinig automatisch. Om mensen te bereiken met het evangelie, moeten ze wel eerst snappen waar het over gaat.

Van kaft tot kaft

Ongeveer gelijktijdig met het verschijnen van de BGT zijn we in Amersfoort-Noord vanuit de NGK en de GKv begonnen de Bijbel van kaft tot kaft te lezen, met tweewekelijks een bespreking over het gelezen gedeelte. Sommigen gebruikten daarbij de kersverse BGT en dat leverde goede ervaringen op.

Een vrouw van midden zestig had nooit gedacht dat ze nog eens een brief van Paulus in één ruk zou uitlezen, maar in deze vertaling lukte dat. Tegelijk vond ze de vertaling soms ook confronterend, zoals bij de gewelddadige passages in het Oude Testament, die bij haar gedachten aan de terreur van IS opriepen. Zo kwam het op een andere manier dichtbij.

Matthijs de Jong herkent dat laatste. ‘Confronterende teksten spatten inderdaad in alle duidelijkheid van het papier. Dat roept natuurlijk vragen op, maar het is winst als dat leidt tot gespreksgroepen waarin over zulke passages wordt doorgepraat.’

Tegen de stroom

De Jong beaamt dat de BGT in zijn eigentijdse aanpak op sommige punten verwant is aan de flitsende wereld van de smartphone en de tablet. Hij ziet dat vooral terug in de verdeling van de Bijbelteksten in kleine eenheden, steeds voorzien van een kopje. Dat past goed op een beeldscherm en creëert bovendien duidelijkheid en doorzichtigheid. ‘De lezer moet direct kunnen zien waar het om gaat. Dat heeft alles te maken met het “nieuwe lezen”, dat zeker ook beïnvloed is door de digitale ontwikkelingen.’

‘Confronterende teksten spatten inderdaad
in alle duidelijkheid van het papier’

De Jong vindt het boeiend om te zien dat de BGT mensen vervolgens wel weet te stimuleren om dóór te lezen. In dat opzicht roeit de vertaling toch weer een beetje tegen de stroom van de digitale cultuur in.

Van papier

Wat bij een belrondje langs een aantal gemeenteleden tussen de 12 en 80 jaar opvalt, is dat zowel jongeren als ouderen de Bijbel doorgaans van papier lezen. ‘Het leest ook niet zo lekker van een beeldscherm’, zegt een twintiger. Een dertiger slaat zelfs in de zondagse dienst altijd zijn eigen Bijbel open, terwijl de tekst wordt geprojecteerd met de beamer.

Soms is het ook een bewuste keuze om weg te blijven bij de hapsnapsfeer die met het digitale instrumentarium meekomt. ‘Bij een smartphone ben je zomaar afgeleid door een berichtje dat binnenkomt’, zegt één van hen.

Pure winst brengt de digitale wereld wel als het gaat om de vergelijking van vertalingen en het zoekwerk naar teksten en woordgebruik. Daarvoor is internet vele malen handiger dan de concordantie van vroeger of het geblader in verschillende vertalingen.

Beeldcultuur

Het feit dat er in onze cultuur veel met beeld en geluid wordt gewerkt, plaatst het Bijbellezen eveneens in een ander perspectief. De BGT is daarop geen uitzondering.

Opvallend daarbij is dat jongeren niet zo lijken te zitten met langere stukken tekst. ‘Een echte lezer ben ik niet’, zegt één van de tieners, ‘maar ik vind het geen probleem om een langere tekst te lezen. Als het maar een beetje boeit.’ Maar wellicht zijn deze tienergemeenteleden niet helemaal representatief voor de doorsnee jongere.

Een ander vraagt zich af of de mensen van nu wel echt meer ‘plaatjesmensen’ zijn dan vroeger, en verwijst daarbij naar de gelijkenissen van Jezus.

In dit kader is het noemenswaardig dat de BGT veel beelden heeft wegvertaald. In zekere zin zou je de BGT zelfs een beeldarme vertaling kunnen noemen. En niettemin: menigeen noemt de directheid van de BGT zo krachtig en boeiend dat deze vertaling aanzet tot Bijbellezen. Ook in een digitale beeldcultuur.