Bijbellezen promoten in de gemeente

We vinden Bijbellezen allemaal ongetwijfeld heel belangrijk, maar laten we eerlijk zijn: in de praktijk gebeurt het steeds minder. In welk gezin met jonge kinderen wordt er nog drie keer per dag aan tafel uit de Bijbel gelezen? En wie lukt het om in een Bijbels dagboek niet achter te raken? Toch kan en gebeurt het nog steeds: in een tijd waarin alles snel, relevant en vooral ook leuk moet zijn, mensen weer warm laten lopen voor het lezen van de Bijbel.

Je ziet in onze tijd dat Bijbelteksten als hapklare brokjes via de smartphone binnenkomen en snel worden toegepast. (beeld Johanne de Heus)

‘Enthousiasme kweken voor Bijbellezen staat of valt met ontzag voor God’, is de stellige overtuiging van ds. Evert Jan Hempenius. ‘Als er geen besef is van het feit dat het God is die door de Bijbel tot je spreekt, heeft het stimuleren van Bijbellezen en Bijbelstudie niet zo veel nut.’

Hempenius is predikant in de GKv en docent klassieke talen in Arnhem. Daarnaast geeft hij lezingen, workshops en cursussen die allemaal maar één ding beogen: mensen weer aan het Bijbellezen krijgen. Maar Bijbellezen is geen doel op zich: ‘Je kunt in de Bijbel lezen zonder dat hij tot leven komt. Daarmee doe je hem tekort, want het is het levende Woord van de levende God. Hij spreekt tot je. Ben je je daarvan bewust als je zijn Woord opendoet, dat het zijn woorden zijn en dat Hij een boodschap voor je heeft?’

Dat besef wordt wat Hempenius betreft allereerst gestimuleerd door de juiste manier van preken. ‘Ik zeg weleens: een goede preek is niet meer dan een voetnoot bij de Bijbeltekst waar hij over gaat. Blijf in de preek zowel intellectueel als emotioneel heel dicht bij de tekst en laat die tot leven komen door hem in de context van het Bijbelboek en van het grote verhaal van God te plaatsen. Als dat gebeurt, wekt dat nieuwsgierigheid. Staat dat er echt, is God zo? Vanuit die verwondering en belangstelling zullen mensen als het goed is gaan doorlezen in de Bijbel.’

Een luisteroefening die Hempenius in zijn cursussen weleens hanteert, is een Bijbeltekst een aantal keren hardop lezen en dan steeds ergens anders de klemtoon op leggen. Doe je dat bijvoorbeeld met Jesaja 53:5 (‘Om onze zonden werd hij doorboord, om onze wandaden gebroken. Voor ons welzijn werd hij getuchtigd, zijn striemen brachten ons genezing’), dan werpt die tekst op allerlei manieren steeds weer een ander licht op de profetie van de lijdende dienaar van de Heer, in wie wij Jezus herkennen, en dat is heel verrijkend. Zo leer je Hem steeds beter kennen en liefhebben. Deze vorm is ook op verenigingen en in kringen prima toepasbaar.

Daniël

Ds. Johan Weij maakte in de afgelopen maanden concreet mee dat zijn preken de belangstelling aanwakkeren voor wat God te zeggen heeft. In de Kerk van Hoop (NGK Hardinxveld-Giessendam) verdubbelde door middel van een prekenserie over het boek Daniël het aantal bezoekers van de middagdienst. Weij: ‘Het idee om over Daniël te preken werd me tijdens een pastoraal bezoek aangereikt. De gemeenteleden die ik sprak, waren erg bezig met hoe het eraan toegaat in de wereld en hoe de toekomst eruit zal zien.’

Na de zomer preekte Weij eerst een aantal keren in de morgendiensten over het verhalende deel van het Bijbelboek. Vervolgens kondigde hij via het kerkblad aan dat hij het profetische deel ’s middags in leerdiensten zou gaan behandelen, waarbij hij al de opzet van de serie gaf. ‘Mensen raken erdoor geboeid en ik hoor in de wandelgangen dat ze in de Bijbel aan het lezen en studeren zijn geslagen. Het lijkt wel of er een soort hernieuwde honger naar het Woord van God door is ontstaan.’

Bijzonder is vooral dat een groep van achttien jongeren besloten heeft om mee te doen aan deze zoektocht. Zij bezoeken de middagdiensten en houden aansluitend een gespreksavond met een preekbespreking.

Hapklare brokjes

Het Praktijkcentrum begeleidt gemeenten bij het samen groeien in geloof en in verbondenheid. Herkennen ze daar iets van verarming rond Bijbellezen en helpen ze gemeenten om daar iets tegen te doen?

Ds. Jan Kuiper, medewerker van het Praktijkcentrum: ‘Voorgangers vragen er soms wel om: help mij om de gemeente weer aan het Bijbellezen te krijgen. Vanuit gemeenten komt die vraag niet in die vorm, maar in feite loopt het “terug naar de Bijbel” door alle programma’s die we aanbieden heen. Aan de ene kant zie je dat in onze tijd Bijbelteksten als hapklare brokjes via de smartphone binnenkomen en snel worden toegepast, aan de andere kant is er beslist ook een verlangen naar verdieping. Dat uit zich in het herontdekken van vormen als de lectio divina.’

‘Een goede preek is niet meer dan een voetnoot bij de Bijbeltekst waar hij over gaat’

Er is volgens Kuiper sprake van een zekere verlegenheid bij de kerken. Niemand zal ontkennen dat de gemeente van Christus zich moet laten voeden door het Woord van God, maar hoe werkt dat dan het beste in deze tijd?

Schetsen

Gemeenten die in antwoord op die vraag op zoek zijn naar geschikt materiaal en geschikte vormen, kunnen heel goed terecht bij het Steunpunt Bijbelstudie. Dat biedt hulpmiddelen voor de klassieke mannen- en vrouwenverenigingen, maar ook voor kringen en meer projectmatige vormen van Bijbelstudie.

Voorzitter Katrien Janssens-Salomons: ‘Het thematische blad WegWijs verschijnt zes keer per jaar. We doen ons best om dat fris en toegankelijk te laten zijn door steeds weer een vernieuwingsslag te maken. De thema’s zijn geschikt voor groepen en voor persoonlijke Bijbelstudie. De gemeenteschetsen die het Steunpunt daarnaast uitgeeft, zijn bedoeld voor een project van twee of drie avonden, waar alle geledingen van een gemeente op hun eigen niveau aan kunnen deelnemen. Er zijn inmiddels 26 schetsen. Verder geeft het Steunpunt Bijbelstudie in samenwerking met uitgeverij Vuurbaak schetsen in boekvorm uit over thema’s en Bijbelboeken.’

Dat de Bijbel minder gelezen wordt dan voorheen, erkent Janssens, maar het Steunpunt Bijbelstudie laat zich daar niet door uit het veld slaan. ‘We zien dat het lidmaatschap van het Steunpunt afneemt, maar we proberen ons aanbod via andere kanalen toegankelijk te maken. Bestaande vormen als WegWijs en de schetsen worden gelukkig nog steeds gebruikt, maar we vullen ze al jaren aan met digitale vormen. Op onze website is veel van ons materiaal na registratie gratis te downloaden en we zijn ook op Facebook en Twitter te vinden. Op dit moment onderzoeken we of we ons aanbod zullen uitbreiden met een app.’

Gemeenteproject

In de GKv Amersfoort-Centrum bestaan Bijbelstudieverenigingen in allerlei soorten en maten. Daarnaast wordt er sinds jaar en dag met een jaarthema gewerkt, dat vorm krijgt in een gemeenteproject. Wilma van der Jagt vertelt over het hoe en waarom. ‘Het is ooit begonnen met een onderwerp waarover in de gemeente verschil van inzicht bestond, waardoor het ging wringen. We hebben ons er toen met elkaar in verdiept en dat was heel verrijkend. Inmiddels hebben we verschillende vormen ontwikkeld. Sommige jaren beslaat het project zes à acht weken, waarin alle verenigingen en kringen die willen meedoen hun eigen programma opzijzetten en zich in het jaarthema verdiepen. In andere jaren wordt het jaarthema verspreid over een heel jaar. Dan zet elke groep eens in de zoveel tijd een aan het jaarthema gekoppeld onderwerp op het rooster.’

De organisatie van het jaarthema en het bijbehorende gemeenteproject is in handen van een speciale werkgroep. Die werkgroep stelt een thema voor aan de kerkenraad, die er in de praktijk altijd mee instemt en over meedenkt. In preken en huisbezoeken komt het thema zodoende ook terug.

‘Voor een goed project zijn mensen beslist enthousiast te krijgen’

Van der Jagt is enthousiast over deze vorm van gemeentebrede bezinning en vorming. ‘Voor een goed project zijn mensen beslist enthousiast te krijgen. Het samen bezig zijn met een thema, door alle geledingen heen, geeft inhoud aan gesprekken en ontmoetingen. Zeker als er aansprekende plenaire avonden en gezamenlijke maaltijden ingepland worden, werkt het project heel samenbindend.’

Andere gemeenten raadt ze aan om bij een jaarthema dat in september van start gaat in februari al te beginnen met de opzet en de uitwerking ervan. ‘Tijdig beginnen helpt om meer mensen mee te krijgen; mannenverenigingen maken vaak in mei al het rooster voor het volgende seizoen. De pr is in zijn algemeenheid trouwens heel belangrijk. Houd mensen erbij door via kerkblad, Facebook, beamer of postvakken geregeld iets door te geven van de inhoud van het project. Je kunt een logo maken, wat voor herkenbaarheid zorgt. En ik geloof erg in de gezellige kant van gemeenteprojecten. Met een kaarsje en een bloemetje bij gezamenlijke maaltijden en andere ontmoetingen krijg je blije gezichten. Die kleine dingen zijn echt de moeite waard!’

Webtips
www.ejhempenius.com
www.praktijkcentrum.org
www.steunpuntbijbelstudie.nl