Arend Maatkamp: God prijzen met graffiti

Arend Maatkamp (33) spoot jarenlang ’s nachts en met gevaar voor eigen leven graffiti op muren en viaducten. Inmiddels wandelt én spuit hij in het licht. ‘Voor mij is dit worship.’

Hij hoeft niet bang te zijn dat hij op de bon wordt geslingerd, want het viaduct waar Arend Maatkamp zijn spulletjes uitstalt, hoort bij de gedoogplekken van Rotterdam. De politie komt zelfs weleens een praatje maken met de graffitiartiesten.

Terwijl Arend uit de losse pols de letters J E Z U S op de muur spuit, vertelt hij over wat op een vorig leven lijkt. ‘Als jongere verzette ik me tegen alle interne discussies in de kerk. Ik dacht: de daden van gemeenteleden stroken niet met hun woorden en het Woord.’ In zijn puberteit gleed Arend dan ook weg van de kerk.

Toen hij 18 was, overleed zijn moeder na een ernstig ziekbed. ‘Om de rouw en de pijn te verdoven, blowde ik en gebruikte ik rotzooi als coke en pillen. Een politieman die bij ons in de kerk zat, zei dat ik altijd bij hem terechtkon als ik eens wilde praten. Hij wist misschien wel wat ik allemaal uitspookte. Dat juist hij dat zei, vond ik echt vet.’

Arend schudt één van de spuitbussen en vertelt hoe hij van zijn 13e tot zijn 24e illegaal en vrijwel altijd ’s nachts zijn artiestennaam op opvallende plekken spoot. Bij het kabelbedrijf waar hij werkte, wilde hij in de avondploeg, zodat hij aansluitend ’s nachts kon spuiten. Hij noemde zichzelf Joax: O en X verwijst naar 010 en J en A naar zijn initialen. Met andere woorden: Jan Arend uit Rotterdam.

Vaak ging het spuiten gepaard met levensgevaarlijke capriolen ‘op tien meter hoog in een dakgoot van een halve meter’. Zijn drijfveer? ‘De kick, het avontuur en het respect dat je krijgt van de andere graffitikunstenaars. Hoe gekker hoe beter. Maar het moet wel mooi zijn, anders sta je heel hoog voor aap.’

Regelmatig vluchtte hij voor de politie. ‘Ik zat eens zes uur in de cel en kreeg een boete van 750 euro. De volgende nacht spoot ik als wraakactie een trein op een rangeerterrein onder.’

Nachtleven

Jaren later dacht Arend, toen hij een periode werkloos thuis zat, nog eens terug aan het aanbod van de politieman uit de kerk. De liefde en betrokkenheid die hieruit sprak, raakte hem. Toen hij ook nog door een vriend werd ‘meegesleurd’ naar de Alphacursus, begon het geloof steeds meer voor hem te betekenen.

Arend: ‘Het is de ultieme vervulling van je artistieke gaven als je God ermee prijst.’ (beeld Dik Nicolai)

Na afloop van de cursus las hij Bijbelteksten over het verschil tussen licht en donker. ‘Zo las ik dat we kinderen van het licht moeten zijn. Alsof God tegen me zei dat ik moest stoppen met de illegaliteit van het nachtleven. Dat heb ik toen gedaan.’

Een week later zocht hij op internet op de algemene term ‘graffiti’ en vond als derde treffer in de resultatenlijst een site van Gospel Graffiticrew (GG), een internationaal collectief van christelijke graffitiartiesten.

Behoedzaam spuit Arend nu de lijnen op de muur. Hij heeft oog voor detail en is niet snel tevreden.

Nadat hij GG ontdekte, gooide hij het roer om, vertelt hij. Niet langer in het donker kunst maken, maar in het licht, op legale spuitplekken. Soms ontmoet hij andere christelijke graffitiartiesten in het hele land, maar vaker werkt hij te midden van niet-christenen. Dat valt op. ‘Sommigen vinden het cool dat je jezelf durft te zijn. Anderen verachten me. Dat heb je met Jezus: óf je houdt van Hem, óf je stoort je aan Hem. Het woord “Jezus” communiceert heel duidelijk: recht in je face.’

De weerstand gaat soms verder dan woorden, weten Arend en zijn GG-vrienden. ‘Onze kunst wordt weleens beklad met occulte symbolen of koranteksten. Het is niet fijn, maar beter dit dan dat mijn werk genegeerd wordt. Ik hoop dat mijn muurschilderingen mensen aan het denken zetten en medechristenen bemoedigen als ze het zien. Sommige christenen maken muziek, maar voor mij is dit worship.’

Mooi dier

Bij een nieuw leven hoort ook een nieuwe naam, vindt Arend. ‘Overal Joax spuiten was heel egocentrisch: ik maakte mijn eigen naam groot. Ik wilde een naam die naar Jezus zou verwijzen en daar heb ik om gebeden.’ Binnen een week vond hij een nieuwe uitleg van zijn bestaande naam. ‘De letters verwijzen nu naar: Jesus On A Cross. Ik spuit nu Jezus en Joax: het verwijst allebei naar Hem.’

Sinds zijn kunst verwijst naar Jezus, valt het Arend op dat zijn werk rijker en completer is geworden, zowel artistiek als qua boodschap. ‘Het werk van christenartiesten geeft richting. Het is de ultieme vervulling van je artistieke gaven als je God ermee prijst. Ik doe het door de naam Jezus uit te beelden. Dat is heel expliciet. Maar de helft van mijn werk getuigt ook impliciet van God, gewoon door mooie dingen te maken. Zo spoten we pas met een paar jongens op een muur waar verschillende dieren op stonden. Ik spoot een zebra. Dan maak je dus een mooi dier; dat geeft ook iets weer van God.’

Bovendien, stelt Arend, of kunstenaars nu christen zijn of niet, hun werk laat altijd iets zien van het karakter van God. ‘Hij heeft iets creatiefs in deze mensen gelegd en dat komt via hun kunst naar buiten.’

Inmiddels geeft Arend workshops voor Youth for Christ, Opwekking en De Hoop en op middelbare scholen. ‘Voor sommigen ben ik een rolmodel. Ik zat ook in de shit, maar heb nu een goedlopend bedrijf als websiteontwikkelaar en muurschilder.’

Het Woord, logos, fascineerde Arend zodanig dat hij er een muurschildering van maakte. (beeld joax.nl)

Het is alsof hij zijn avontuurlijke leven moest opgeven, vertelt hij, terwijl hij van een afstandje zijn schilderij kritisch bekijkt. Maar nu komt hij op plekken waar hij eerst niet kwam. ‘Zo zocht ik GG-vrienden op in Californië. Zij voelen als familie. Met hen deel ik mijn passie voor Jezus én voor graffiti.’

Tekenen

Artistiekelingen zijn in de kerk vaak vreemde eenden, merkt Arend. ‘We lopen vaak voor de troepen uit en zijn erg kritisch. Dat waardeert niet iedereen.’ Toch heeft hij zijn plek gevonden in zijn kerkelijke gemeente, de GKv Rotterdam-Centrum, waar hij tot voor kort diaken was.

Zijn graffiti ontbreekt niet in de gemeente. ‘Afgelopen jaar hing heel prominent, naast de preekstoel, een werk met de tekst “Jezus”. Ik had het met een aantal jongeren uit de kerk gemaakt. Dat voelde een beetje dubbel. Omdat ik het samen met anderen had gemaakt, voldeed het werk niet aan mijn eigen hoge standaard. Dat was wel confronterend. Je zit er elke zondag tegenaan te kijken, dus dan wil je dat het helemaal perfect is. Maar goed, op een gegeven moment kon ik het loslaten. Mensen vertelden me dat ze het mooi vonden. Wie ben ik dan om te zeggen dat ze er niet van mogen genieten omdat het niet aan mijn standaard voldoet?’

Zo inspireert Arend andere gemeenteleden, merkt hij. En andersom geldt het evenzeer. Tijdens de preek zit hij meestal te tekenen. ‘Dan kan ik me beter concentreren. Ik teken dan bijvoorbeeld een woord uit de tekst.’

Een kerkdienst of kringbijeenkomst kan aanleiding zijn voor een nieuw werk, ergens in het land. ‘Als je met het Woord bezig bent, inspireert dat altijd. Soms denk ik tijdens het spuiten terug aan een preek of een Bijbelstudie.’ Zo was een preek van Tim Keller over Johannes 1 – over het Woord, logos, dat bij God was – voor Arend aanleiding om een muurschildering met het woord ‘logos‘ te maken. ‘Dat woord fascineerde me mateloos.’

Niet alleen zijn eigen gemeente, maar ook andere kerken – ‘van pinkstergemeenten tot aan gereformeerde kerken’ – maken kennis met het graffitiwerk van Arend. ‘Ik geef workshops met daarin een getuigenis en het demonstreren van mijn werk. En vervolgens gaan we samen aan de slag. Soms volgt er een gesprek over hoe ik in het leven sta of over Bijbelteksten. De meeste jongeren zijn enthousiast. Ze vinden het verrassend dat deze vorm van kunst kennelijk ook kan in de kerk.’