‘Als je nu als kerk actief blijft, houd je mensen betrokken’

Schakelen, bijsturen en af en toe flink gas geven: er komt veel af op kerken in coronatijd. Wat zijn de kansen? En wat de uitdagingen? Annemarie van de Berg-Nap schreef een realistisch inkijkje, inclusief adviezen en tips.

(beeld kibler/Shutterstock)

Met Gerbram Heek van De Fonteinkerk (GKv) in Buitenpost kijken we vanaf de eerste lockdown tot nu terug en vooruit. ‘Wij zeggen als kerk nooit dat iets niet doorgaat, maar zoeken naar hoe het anders kan.’

Maart 2020: eerste lockdown

‘Ik herinner me nog goed het gevoel van ongeloof over de situatie. Toch ging daarna de knop snel om naar: oké, en wat nu? We zetten een coronaregiegroep op. Die bracht onder andere in kaart wat we moesten doen als er mensen op sterven zouden liggen. Ook maakte ze lijstjes: wie is er kwetsbaar, werkt in de zorg of kan extra hulp gebruiken? Een eerste concrete actie was het opzetten van een hulplijn voor het dorp. In korte tijd hadden we een groep van zo’n vijftig vrijwilligers voor telefonische hulpvragen. De eerste golf ging grotendeels aan ons voorbij. De mensen maakten daarom niet zoveel gebruik van de hulplijn. Deze actie zette ons wel op de kaart bij welzijnsorganisaties en de lokale overheid.’

Zomer 2020: versoepelingen

‘Door de versoepelingen mochten er weer dertig mensen de kerkdienst live bijwonen, maar we kozen ervoor om vooral te investeren in het kringwerk. Wij zijn een grote kerk van zeshonderd mensen, maar zeshonderd/dertig… Reken maar uit hoe vaak je dan naar de kerk mag. We hebben daarom goed kringmateriaal aangeschaft van Umoja Nederland en kringleiders een extra training aangeboden. Dankzij de ruime huizen en tuinen hier in Friesland liep het kringwerk in de zomer heel goed. Je kon met z’n tienen bij elkaar komen en toch voldoende afstand houden. Toen dit veranderde in maximaal vier personen, splitsten sommige huiskringen zich op.’

September 2020: tweede golf

‘We hadden net een reeks bijzondere diensten achter de rug, zoals belijdenis- en doopdiensten. Toen kwam de tweede golf. Ook voor het nieuwe seizoen zijn we ons blijven focussen op het kringwerk. Ik vergelijk kringwerk voor een kerk ook wel met de tweede motor van het vliegtuig. Als de eerste motor, de zondagsdienst, uitvalt, kun je toch doorvliegen als de tweede goed functioneert. Het was dus belangrijk om het kringwerk aan de praat te houden.’

December 2020: tweede lockdown

In de Fonteinkerk maken we altijd iets bijzonders van Kerst. Dat wilden we dit jaar ook.
In onze kerk zit een gepensioneerde bakker. Hij bakte cakejes voor de kerkleden. Ook hebben we filmpjes bij mensen thuis gemaakt en gedeeld om zo verbinding met elkaar te houden. Voor oudejaarsavond konden kerkleden hun favoriete muziek insturen. Zo ontstond een bijzondere online dienst vol getuigenissen.’

Januari 2021: een nieuw jaar

‘De gemeente gaat op diaconaal vlak wel door. Mensen houden contact. De strenge lockdown hakt er wel in en maakt mensen voorzichtiger. In de tweede lockdown is corona ook hier in Friesland dichtbij gekomen. De kringen komen digitaal samen en dat is erg ingewikkeld. Niet iedereen is even digitaal vaardig en een echt inhoudelijk gesprek voeren, is online toch lastiger. Toch zeggen we nooit dat iets niet doorgaat of stopt, maar dat het anders gaat. Zo proberen we steeds te laten zien wat wel kan. Deze periode uitzingen is iets wat we koste wat kost willen voorkomen. Geef als kerk voortdurend het signaal af dat je leeft, anders vervreemden mensen van je, zeker zij die toch al aan de rand zaten. Als alles weer normaal is? Tja, er wordt in deze tijd ook volop online geshopt, dus we weten het niet. We moeten hier eerst allemaal doorheen. Maar ik ben wel overtuigd: als je nu als kerk actief blijft, houd je mensen betrokken.’

Een online Alphacursus? Gertjan Schoneveld had er een hard hoofd in. Hij organiseerde al diverse Alphacursussen in NGK De Ark, in Maassluis. In 2020 kwam de vraag: kan het ook online? Gertjan was aanvankelijk sceptisch, maar ontdekte: ‘God laat zich door een scherm niet tegenhouden.’

‘De Alphacursus is een laagdrempelige kennismaking met het christelijk geloof, waarbij de persoonlijke ontmoeting heel belangrijk is. De avonden starten altijd met een gezamenlijke maaltijd en we gaan samen een weekend weg. Ik was sceptisch: hoe kun je dit online voor elkaar krijgen? Maar Alpha Nederland had inmiddels op een paar plekken in het land ervaring opgedaan en hun enthousiasme trok me over de streep.’

Wat ging goed?
‘Mijn grootste zorg was het borgen van contact en vertrouwen. Tot onze verbazing deelden deelnemers vanaf het eerste moment heel persoonlijke verhalen. De avond had een vast, maar redelijk strak schema: een half uur kennismaken, een half uur film kijken en een half uur napraten. Dat eerste half uur was heel belangrijk om een band te krijgen met elkaar. We gebruikten creatieve vormen, zoals: laat ons iets persoonlijks zien uit je huis. Het bijzondere was dat vlak voor corona de vernieuwde Alpha Film Series gereed waren en we daar tijdens een normale Alpha al ervaring mee hadden opgedaan. Deze filmpjes zitten goed in elkaar en zijn gratis beschikbaar via Alpha Nederland.’

Wat was lastig?
‘Alpha duurde nu anderhalf uur in plaats van een hele avond. Soms voelde het wat gejaagd. Bovendien voel je online minder goed aan of je ergens langer bij stil moet staan. Ook het weekend moest in aangepaste vorm online. In een Alphaweekend bieden we aan om persoonlijk voor deelnemers te bidden. Ook nu hebben we online de gelegenheid gegeven voor een persoonlijk gesprek en gebed. Een paar deelnemers die vooraf weinig met God hadden, werden echt geraakt door deze gebedsmomenten. Ze stapten de cursus in met: wat geloven jullie eigenlijk? Nu maken ze elke dag tijd om te bidden en Bijbel te lezen. God laat zich niet door een scherm tegenhouden.’

Tips

• Bid als begeleiders voorafgaand aan de online meeting.
• Vul de filmpjes aan met je persoonlijke verhaal.
• Wees als een van de leiders handig met een online vergaderprogramma.
• Maak een whatsappgroep aan voor onderling contact.
• Kijk op www.alphanederland.org/evenementen. Alpha Nederland biedt trainingen aan om te starten met Alpha Online.

‘Ga er niet vanuit dat ieder gezin het wel redt’

Hoe doe ik catechese of organiseer ik clubwerk? Dat zijn vragen die Paul Smit, jeugdwerker en adviseur van het Jeugdwerk Steunpunt regelmatig krijgt. Hij signaleert echter in kerkelijke gezinnen een situatie die andere vragen oproept. ‘We moeten, nu de lockdown voortduurt, vooral oog hebben voor de dieperliggende vraag: ‘Hoe gaat het echt met jongeren en gezinnen in de kerk?’

’Ouders die het altijd al goed deden en een goed netwerk hadden, redden zich ook wel in coronatijd’, signaleert Paul. ‘Ze zoeken elkaar op en vangen elkaars kinderen op. Maar in gezinnen waar het al moeilijk was om de vrede te bewaren, gaat het nu mis. Corona vergroot uit wat er al sluimerde.’

Paul maakt zich als jeugdwerker oprecht boos over het gebrek aan aandacht voor jongeren. ‘Zij zijn op een leeftijd dat ze zich losmaken van hun ouders en het contact met vrienden juist heel belangrijk is. Dan hakt zo’n avondklok er enorm in. Of denk aan al die jongeren met een nul-urencontract dat op geen enkele manier wordt gecompenseerd. Hun leven staat al bijna een jaar stil.’ De focus van veel kerken ligt op het in stand houden van het systeem. ‘Dat is wel begrijpelijk, maar we hebben een grotere missie: oog hebben voor elkaar. Tijdens de doopgelofte beloof je als kerk om ouders bij te staan in de geloofsopvoeding. Dat is meer nodig dan ooit. Dus houd je ogen open en praat wat langer met elkaar dan alleen uit beleefdheid. Ga er niet te snel vanuit dat ieder gezin het wel redt.’

Hoe vraag je hulp?

• Deel met iemand wat er in jouw relatie/gezin moeizaam gaat door de coronamaatregelen.
• Zoek daarvoor iemand die je vertrouwt.
• Wil je anoniem je verhaal kwijt, bel Stichting Chris Voorkom (www.chris.nl).
• Bij zorgen over de thuissituatie bij een ander: zoek contact en vraag hoe het gaat.
• Is dit niet genoeg en is iemand in gevaar, bel Veilig Thuis (www.veiligthuis.nl) of Meldpunt Misbruik (www.meldpuntmisbruik.nl) voor advies.
• Vraag als gemeenteleden elkaars hulp.

Op www.onderwegonline.nl/watjewelkuntdoen vind je meer informatie en tips over kerken in coronatijd.