Hoe het evangelie Europa binnenkwam

Er zijn geen Joden of Grieken meer, slaven of vrijen, mannen of vrouwen – u bent allen één in Christus Jezus.
Galaten 3:28

Twee gebeurtenissen kleurden de afgelopen tijd het nieuws: de moord op de George Floyd en de herdenking van Srebrenica. Discriminatie op grond van ras of geloof is nog lang geen verleden tijd. Ook het coronavirus ‘doet’ aan discriminatie: het treft vooral de allerarmsten in onze wereld. Het doet een dringend appel op rijke naties om zorg te dragen voor meer kwetsbare landen. Een eind maken aan discriminatie en zorg hebben voor elkaar: dat stond ook centraal toen het evangelie Europa binnenkwam.

(beeld Kisa_Markiza)

Gods liefde is voor iedereen, dat is van meet af aan moeilijk te verteren geweest. Dat kun je al zien bij Israël. Toen God dat volk uitkoos, was dat niet exclusief en beperkend bedoeld. Integendeel, Hij wilde via Israël alle landen en volken zegenen. Het heil is bestemd voor alle mensen. Als Jezus terugkeert naar zijn Vader, spoort Hij zijn discipelen aan om van Hem te ‘getuigen in Jeruzalem, in heel Judea en Samaria, tot aan de uiteinden van de aarde.’

Als je het boek Handelingen leest, ontdek je dat Jezus’ discipelen die aansporing vooralsnog naast zich neerleggen. Ze blijven als Joodse christenen bij elkaar in Jeruzalem. Er gebeuren spannende en mooie dingen in die grote gemeente, maar het evangelie blijft in Jeruzalem. Pas als er vervolgingen uitbreken, gaat het evangelie verder. Mensen vluchten en zoeken elders een plekje om te wonen en te werken. In hun nieuwe omgeving hebben ze natuurlijk heel wat uit te leggen. Waarom zijn jullie gekomen? Waarom hebben jullie huis en haard verlaten? Met hun vluchtverhaal vertellen ze ook het evangelie. Dat ze alles wel willen loslaten, maar niet hun Heer. Dat levert natuurlijk nieuwe vragen op. Wie is Hij dan en wat betekent Hij voor jullie?

Op het laatst schreeuwt heel Filippi
op het marktplein: ‘Chrexit!’

Zo komt het evangelie stukje bij beetje de wereld in. Dat het evangelie echt bestemd is voor iedereen, daar moet de Geest hard aan werken. Ook bij Petrus, die zegt dat God hem al in het begin uit het midden van de apostelen had uitgekozen om het evangelie onder heidenen te verspreiden en hen tot geloof te brengen (Handelingen 15:7). In Handelingen 10 en 11 wordt omstandig verteld hoe hij via een hemelse nachtmerrie en het contact met de Romein Cornelius tot die overtuiging gebracht wordt. Pas dan begrijpt hij dat God werkelijk geen onderscheid wil maken tussen mensen en zich ieders lot aantrekt, uit welk volk mensen ook komen. God heeft inderdaad aan Israël bekend gemaakt dat Hij door Jezus Christus het goede nieuws van de vrede is komen brengen. En dat dit nieuws bestemd is voor iedereen: Jezus is Heer van alle mensen (Handelingen 10:34-36).

Geen onderscheid tussen volken dus: het Joodse volk is niet beter dan een ander volk. Ook de ene mens is niet beter dan de andere. De genade van Jezus Christus is voor alle mensen. Dat was echt een openbaring voor Petrus en de anderen. Dat bevrijdende evangelie gaat vol overtuiging de wereld in. Na Syrië en Turkije komt het, dankzij Paulus, ook in Europa. Kort en krachtig schrijft hij: ‘Er zijn geen Joden of Grieken meer, slaven of vrijen, mannen of vrouwen – u bent allen één in Christus Jezus’ (Galaten 3:28).

‘Wij-Romeinen’-gevoel

Lucas vertelt in Handelingen 16 hoe dat evangelie in Europa landt. Via Filippi, een bijzondere stad, door de Romeinse keizer aan soldaten van zijn leger gegeven. Deze mensen hadden hun sporen verdiend en waren nu vrijgesteld van dienst. Vaak nog in de kracht van hun leven mochten ze daar de rest van hun leven doorbrengen. Ze hadden een eigen huis, een stukje grond en vereerden hun keizer. Voor hem hadden ze alles over gehad, nu konden ze dankzij hem genieten. Ze voelden zich ver verheven boven anderen. Ze waren trots op hun vroegere prestaties in het leger, maar gingen ook prat op hun bijzondere positie nu. Het waren mensen met een extreem ‘wij-Romeinen’-gevoel. Een beetje vergelijkbaar met de golfende Amerikaanse pensionado’s in Florida, die trots zijn op hun land en op zichzelf.

Vrij mens

Niets lijkt de rust van deze Romeinen te kunnen verstoren, totdat Paulus en Silas komen. Ze kunnen maar bij een paar mensen het evangelie kwijt, en dan nog buiten de stadspoorten ook. Maar het effect is dat een vrouw, Lydia, tot geloof komt. Dat had allemaal nog geen gevolgen hoeven te hebben, als ze niet een andere vrouw waren tegengekomen, een slavin. Op mysterieuze wijze vertelt zij mensen wat er in hun leven gaat gebeuren. Het geld dat de vrouw daarvoor ontvangt, verdwijnt in de zakken van haar eigenaars.

Ze voelt overigens haarscherp aan dat Paulus en Silas geen interesse voor haar verhalen en kunsten hebben. Ze loopt achter hen aan en schreeuwt aan een stuk door: ‘Deze mensen zijn dienaren van de allerhoogste God en verkondigen u hoe u gered kunt worden!’ Tot Paulus zich omkeert en de geest in haar toespreekt: ‘Ik beveel je in de naam van Jezus Christus: verlaat haar!’ Zo verandert ze van slavin in vrij mens. Vrij van de boze geest maar ook van haar eigenaars. Zij kunnen geen cent meer aan haar verdienen. Eindelijk kan ze weer mens zijn en verantwoordelijkheid nemen voor haar eigen leven. Wat zal ze blij geweest zijn!

Jezus is niet uit op wij-zij,
maar op wij-allemaal

Maar de eigenaars zijn dat niet bepaald. Ze zijn hun bron van inkomsten kwijt en sleuren Paulus en Silas naar het marktplein, waar ze roepen: ‘Deze mensen brengen onze stad in rep en roer. Het zijn Joden, die een levenswijze verkondigen waarmee wij, als Romeinen, niet mogen instemmen en die we niet in praktijk mogen brengen.’ Dat slaat natuurlijk nergens op, het gaat hun er alleen maar om dat ze niets meer aan die vrouw kunnen verdienen.

Dat is van alle tijden en plaatsen. Als er vreemdelingen in je buurt komen die ook nog eens een economische bedreiging zijn, gaan mensen de meest rare dingen roepen en een dringend appel doen op het ‘eigen’ volk. Totdat iedereen ervan overtuigd is dat wij wel deugen. We worden het met elkaar eens: de vreemde indringers moeten weg. Op het laatst schreeuwt heel Filippi op het marktplein: ‘Chrexit!’ Christus moet buiten Europa blijven.

Verbinden

Er vallen rake klappen en Paulus en Silas worden met hun kapotte lijven gedumpt in de gevangenis. Het rijk van Rome lijkt te hebben gewonnen. Maar dan gebeuren de wonderlijkste dingen. Zoals een gevangene die zich ontfermt over een gevangenisdirecteur en kwaad met goed overwint! De directeur ziet in Paulus dat God zonden vergeeft en het verlorene zoekt. Er volgt een indringend gesprek waarin Paulus vertelt waarom God naar deze wereld gekomen is. Dat Jezus niet uit is op wij-zij, maar op wij-allemaal. Hij wil verbinden en vrede schenken.

Dan gaat het allemaal snel. Je ziet de directeur veranderen. Paulus en Silas gaan bij hem naar binnen en lopen naar de wasbak. Hij wast hun wonden en Paulus wast zijn zonden. Beide in de naam van Jezus. Even later volgt de rest van het huis van de directeur. Allemaal ondergedompeld in de genade van God. Ze vieren hun nieuwe leven met een maaltijd. Blije mensen aan tafel. Zo zette het evangelie voet aan wal in Europa!

Om over door te denken of door te praten:

• Hoe kijk je terug op wat er in de afgelopen maanden gebeurd is rond corona en ‘Black lives matter’?
• Hoe kan het dat gereformeerde Nederlanders rijk geworden zijn door slavenhandel?
• Herken je bij jezelf de neiging om mensen op te delen in ‘wij’ en ‘zij’? Hoe kun je dat doorbreken?
• Begrijp je de vraag van de directeur en het antwoord van Paulus?
• Angela Merkel riep haar volk op om weer naar de kerk te gaan. Waarom deed ze dat?