Samen zingen voor de Heer

Ik ken geen kerk waar niet gezongen wordt. Al zingend kun je sámen iets uiten richting de Heer, van lof en dank tot klacht en verdriet. En in dat samen zingen kun je elkaar helemaal meenemen. Zingen heeft te maken met liefde tot God en liefde tot de naaste. Mooi gezegd. Maar de kerkelijke praktijk van zingen, begeleiden en spreken over het kerklied is vaak weerbarstiger.

(Virinaflora/Shutterstock)

Opvallend in de gemeentezang anno 2018 is het rijke palet aan liederen – in tekst, muziek, vorm en inhoud, maar ook in sfeer en achtergrond. Zo’n rijk palet geeft kansen, want kerkelijke gemeenten zijn verschillend. Geen zondagse dienst is gelijk en elke dienst kent heel eigen, specifieke momenten. Heerlijk als er dan iets te kiezen is. Een passend lied op het juiste moment is als een gouden appel op een zilveren schaal. De Spreukendichter had het kunnen zeggen.

Maar dit rijke palet heeft ook de lastige kant van de veelheid. Een liedbundel telde vroeger hoogstens vijfhonderd liederen en zelfs dan bleef een fors deel onbekend en onbemind. Zelfs met de honderdvijftig psalmen was dat al zo. In de moderne liedbundels tref je echter een veelvoud van liederen aan. Het nieuwe Liedboek (2013) komt op meer dan duizend liederen en Opwekking is inmiddels de achthonderd gepasseerd. Dat betekent dat je als gemeente niet alleen veel te kiezen hebt, maar ook simpelweg kiezen móet om slijtage in de gemeentezang te voorkomen. Te vaak een onbekend lied zingen bevordert het animo niet.

Verder heeft een ruimer repertoire tot gevolg dat je eenzelfde lied minder vaak zingt. Krijgen liederen op die manier nog wel de kans om het hart te raken en ons eigen te worden?

Die vragen komen al op bij kloeke bundels als het Liedboek en Opwekking, laat staan als je al deze bundels (en andere!) leegkiepert in één grote bak. Want dat is wat er eigenlijk gebeurt als de beamer mee gaat doen. Hoe gaat het dan met dat samen zingen voor de Heer? Neem je elkaar daarin nog mee?

Nee

Zou het helpen om bij de gemeentezang wat meer in cirkels te denken? Met een binnenste cirkel van bekende en geliefde liederen, gevolgd door een tweede cirkel met iets minder bekend repertoire en een derde cirkel met onbekende, maar waardevolle liederen. Zo’n aanpak hoeft niet in beton gegoten te worden, maar je zou in de wekelijkse praktijk wel telkens bij die twee binnenste cirkels kunnen beginnen, zodat liederen vertrouwd worden en blijven. Baken op dat hele grote veld van liederen een stukje bekend terrein af. Je zou het kunnen inventariseren met een slagvaardige werkgroep of via een gemeentebrede peiling.

Baken op dat hele grote veld van liederen
een stukje bekend terrein af

Los van deze cirkels geeft het ruime arsenaal aan liederen je ook de vrijmoedigheid om eens nee te zeggen tegen een lied. Omdat het de zoveelste versie van Psalm 23 of 139 is. Of omdat een lied zo muurvast zit aan een specifiek Bijbelverhaal dat je het daarbuiten niet zult zingen. Of omdat de inhoud echt beter kan. Of omdat een melodie niet meewerkt. Geen punt: in de veelheid is er vast wel een ander passend lied te vinden, dat direct goed zingt.

Bij alles geldt: zing in een dienst nooit meer dan één lied dat onbekend is. Want je wilt toch samen zingen voor de Heer, en heerlijk als het lukt om elkaar daarin mee te nemen!

Winst

Bij gemeentezang hoort begeleiding met orgel, piano of band/combo. Dat klinkt naar Psalm 150, maar ook hier loop je al snel op tegen de verschillen in vaardigheid en smaak. Daar moet je als gemeente mee rekenen. Zo begin ik bij mijn eigen voorbereiding op een dienst – ver voordat ik de preek uitwerk – met de liturgie. Dan kijk ik als eerste wie de muzikale begeleiding verzorgt. Dat geeft kansen, maar ook beperkingen en dus reken ik daar zo veel mogelijk mee. Dat gaat altijd in een sfeer van overleg, iets wat ik echt als winst beschouw ten opzichte van vroeger.

Ik kijk als eerste wie de muzikale begeleiding verzorgt

Het zou verder mooi zijn als dat bredere liedrepertoire ook de musici zou inspireren om te blijven (of te gaan) werken aan de eigen muzikale mogelijkheden. Er worden genoeg cursussen en workshops aangeboden, daar hoeft het niet aan te liggen. Het zou gepast zijn als zo’n cursus of workshop betaald wordt vanuit de gemeentelijke kas – alleen al uit dank voor de bewezen diensten. Dan kunnen er mooie dingen gebeuren, en die gebeuren er ook. Met een gaaf doel voor ogen: samen zingen voor de Heer, en dan écht samen.

Weg

De gemeentezang geeft veel stof tot gesprek. Er hoeft maar weinig te gebeuren of je zit te praten over een lied dat door abstracte gedachtegangen of dichterlijke taal te moeilijk is. Of juist te simpel, omdat een tekst nergens knipoogt of een onverwachte bocht doorgaat. Of te lang, omdat je aandacht verdampt door de batterij coupletten of alle ingebouwde herhalingen. Of te saai of juist niet bij te benen, door een melodie die niet helpt.

Zo’n discussie is vaak rijk aan standpunten, argumenten en smaak. Wat ik boeiend vind, is als het omgevormd wordt tot een gesprek van hart tot hart. Dan krijg je de kans om van elkaar te horen hoe de link ligt tussen leven en lied. Wat doet het met je als je iemand hoort vertellen waarom ze juist in dat lied zo dicht bij God komt en God bij haar? Of als iemand aangeeft waarom hij in een ander lied zo sterk de verbondenheid met de gemeente ervaart? Kom je in zulke gesprekken dichter bij elkaar en zo ook dichter bij God?

In gesprekken is het soms een weg zoeken, net als in dat rijke palet aan liederen en in de variëteit van begeleiding. Als je maar zingt voor de Heer en elkaar zingend de hand reikt en meeneemt.