Werken aan zelfredzaamheid

Vaak horen we verhalen over vluchtelingen uit Afrika. We lezen veel over chaos en geweld daar. Maar er zijn ook verhalen van zelfredzaamheid en hoop. Afgelopen januari maakte ik een reis die me inzicht gaf in hoe mensen geholpen kunnen worden om samen een beter bestaan op te bouwen. Ik dacht: is dit geen antwoord op de vluchtelingencrisis die onze wereld teistert?

Onder een mangoboom zaten we met vijftien Rwandezen en tien Nederlanders. We hoorden verhalen over armoede, maar ook over vooruitgang omdat mensen leerden om samen te werken. Even later stonden we in het eenvoudige huisje van een weduwe, genaamd Anastasia, en bewonderden we een breimachine die haar in staat stelt zelf voor haar kinderen en oude moeder te zorgen. We dansten met een dorp dat de opening van een schooltje vierde. We zagen hoe mensen straalden van trots om wat ze hadden bereikt met wat deskundige begeleiding van buitenaf.

Beleggen

Zogenoemde zelfhulpgroepen stellen lokale gemeenschappen in staat voor hun eigen kinderen te zorgen. Zo’n zelfhulpgroep bestaat uit tien tot vijftien deelnemers, die leren te sparen om met dat geld winstgevende projecten te starten. De groep bepaalt eensgezind waar ze hun spaargeld in beleggen. Ze helpen elkaar bij grotere klussen, zoals het beplanten van een akker of het bouwen van een kippenstal.

In Rwanda zijn in verschillende provincies al duizenden zelfhulpgroepen actief. Door hun voorbeeldfunctie komt de impact van deze groepen ten goede aan hele dorpen. De groepen zijn in coöperaties met elkaar verbonden, zodat ze bestand zijn tegen slechte producten of lage prijzen. De externe begeleiding zorgt voor juridische bijstand en bescherming tegen corruptie. De groepen gaan na vijf jaar zelfstandig functioneren. Men sluit dan eenvoudige verzekeringen af om tegenslagen op te vangen.

Passievruchten

Het programma Wereldkerken van Red een Kind verbindt kerken in Nederland voor één of meerdere jaren aan een gebied in Afrika. Mijn gemeente, NGK De Ontmoeting, besloot een paar jaar geleden zich in te zetten voor de provincie Rusizi in Rwanda. Met medewerkers van Red een Kind en vertegenwoordigers van andere sponsorkerken bezochten we in Rwanda enkele projecten die met een Afrikaanse partnerorganisatie worden uitgevoerd.

We dansten met een dorp dat de opening van een schooltje vierde

We begonnen in de hoofdstad Kigali, maar trokken al snel naar de armere provincie Rusizi, waar het opbouwwerk net is opgestart. Met lokale stafmedewerkers trokken we naar plaatsen waar zelfhulpgroepen zijn opgericht. Er was volop gelegenheid om te spreken over de uitdagingen en problemen die ze tegenkomen. We spraken lokale leiders, zagen een zelfhulpgroep aan het werk op een akker vol passievruchten en keken hoe een andere groep in hun mangoboomgaard overleg voerde en samen bad. We bezochten tien jonge mannen die samen een houtwerkplaats startten. Een andere groep jongens leerde metselen, eerst met modder in plaats van cement. En werkloze meisjes werden toegerust om zelf sieraden, schoenen of tassen te maken. Velen van hen waren voorheen werkloos, maar leerden nu om aan te pakken.

Vervolgens trokken we naar de provincie Bugesera, waar de ondersteuning al is afgerond. Daar hoorden we getuigenissen over veranderde levens en proefden we van de mooie vruchten. We zagen met eigen ogen het toegenomen zelfvertrouwen en de verbeterde levensomstandigheden van mensen die eerder in armoede leefden. Onderweg genoten we van het heuvellandschap en zagen we overal kerken, omdat zo’n 90 procent van de bevolking christelijk is. Een Rwandese kerkdienst bijwonen is een swingende ervaring!

Littekens

Er wonen momenteel bijna 12 miljoen mensen in Rwanda, dat ook wel het land van de duizend heuvels wordt genoemd. De bevolking is jong en ambitieus: 60 procent is jonger dan 25 jaar. Het politieke klimaat is stabiel en er zijn veel hulporganisaties die meebouwen aan de economische ontwikkeling in dit dichtbevolkte land. Rwanda heeft volop potentieel voor jonge mensen om in hun eigen land vooruit te komen.

Werkloze meisjes werden toegerust om sieraden of tassen te maken

In 1994 vond een gruwelijke genocide plaats, waarbij de meerderheidgroep van Hutu’s bijna een miljoen Tutsi’s en hun vrienden vermoordde. De littekens van die massamoord zijn nog overal waarneembaar. Zo is er een grote ongelijkheid in het aantal mannen en vrouwen: 65 procent van de bevolking is vrouw, omdat veel mannen zijn vermoord, gevangen zitten of zijn gevlucht. De meeste zelfhulpgroepen bestaan dan ook uit vrouwen, onder wie veel weduwen en alleenstaanden. Deze groepen zorgen voor sociale cohesie, omdat men leert om eensgezind te werken aan een betere toekomst. Ze worden getraind op terreinen als gezondheidszorg, opvoeding, onderwijs, landbouwkunde en economie. Ook in omringende Afrikaanse landen wordt de zelfhelpgroepmethode steeds meer toegepast.

Mededogen

‘Voor God, de Vader, is alleen dit reine, zuivere godsdienst: weduwen en wezen bijstaan in hun nood, en je in acht nemen voor de wereld en onberispelijk blijven’ (Jakobus 1:27). Deze tekst motiveert mij om me in te zetten voor het project Wereldkerken. Wie zelf de barmhartigheid van onze hemelse Vader heeft geproefd, wil daarvan delen. Jezus verbindt ons wereldwijd in de kerk, die zijn lichaam is. Hij is het hoofd en wij mogen als zijn handen en voeten gestalte geven aan zijn mededogen. Gods Geest zet ons ook aan tot het doen van gerechtigheid.

Inzet voor de ander in nood leidt tot zegen en voldoening. Want Jezus zei: ‘Alles wat jullie gedaan hebben voor een van de onaanzienlijksten van mijn broeders of zusters, dat hebben jullie voor Mij gedaan.’

Jongerenreis

In onze gemeente heeft de kerkenraad een Rusiziwerkgroep ingesteld, die activiteiten ontplooit om het werk van Red een Kind in Rwanda te bekend te maken en te ondersteunen. We volgen een tiental kinderen in Rusizi, als ambassadeurs van de plaatselijke bevolking. Zo krijgt onze betrokkenheid een gezicht.

Via een unieke samenwerking tussen World Servants en Red een Kind staat er voor 2019 een jongerenreis naar Rwanda gepland. Zo’n dertig jongeren en hun begeleiders zijn daar al voor aan het sparen. Het is de bedoeling dat ze er aan het werk gaan, maar vooral ook leren over de situatie van hun leeftijdsgenoten in Rwanda. Zo blijft het geen ver-van-mijn-bedgebeuren, maar raak je als gemeente steeds meer betrokken.

Webtip
Zie voor meer informatie over het Wereldkerkenprogramma www.redeenkind.nl/wereldkerken.