De preek als TED-talk

TED-talks zijn razend populair. Wekelijks verschijnen er nieuwe toespraken op TED.com, die honderdduizenden tot miljoenen keren bekeken worden. Blijkbaar maken ze ons nieuwsgierig en leergierig. Dat zit hem niet zozeer in het onderwerp, want een TED-talk kan werkelijk overal over gaan. Het zit in de vorm, de manier van communiceren. Kunnen wij daar iets van leren met het oog op de preek in de kerkdienst?

De boodschap die we in de kerk verkondigen – het evangelie van Jezus Christus, de gekruisigde en opgestane Heer – is belangrijk. De preek als TED-talk is één van de vormen om die boodschap zo goed mogelijk bij mensen te laten landen.

TED (Technology, Entertainment, Design) begon als een conferentie waar tientallen sprekers aan het woord kwamen. Inmiddels is TED een mondiale organisatie. Overal in de wereld worden TED-evenementen met TED-talks georganiseerd.

Het motto van TED, Ideas worth spreading, maakt duidelijk wat het doel van een TED-talk is: het doorgeven van een idee dat de moeite waard is om gehoord te worden. De sprekers zijn gepassioneerd over iets specifieks dat zij hebben ontdekt of meegemaakt. De tijd die de sprekers krijgen is beperkt, meestal achttien minuten. Dat is voldoende om dat ene punt uit te leggen en toe te passen, maar niet voor allerlei zijpaden en extra punten.

Achttien minuten is niet voldoende voor zijpaden en extra punten

Voor een preek betekent dit dat je moet uitzoeken wat het belangrijkste idee is dat opkomt uit de Bijbeltekst of uit het Bijbelse thema waarover je preekt. Deze kernboodschap moet je kunnen verwoorden in één korte, pakkende en nieuwsgierig makende stelling. Deze stelling functioneert als kapstok voor de preek, waar je alles aan kunt ophangen. Tegelijk functioneert de stelling ook als snoeimes. Wat niet bijdraagt aan het doelgericht overbrengen van het centrale punt, al is het nog zo interessant en mooi, kan en moet achterwege gelaten worden.

Oogcontact

Om binnen achttien minuten een sterk punt te kunnen maken, moet over elk detail van de toespraak nagedacht zijn. In de TED-talks wordt daarbij veel gebruikgemaakt van de inzichten uit de retorica en de communicatiewetenschappen. Zo moet er een heldere structuur in de toespraak zitten, zodat de luisteraars deze goed kunnen volgen. Ook moet de toespraak aantrekkelijk zijn om naar te luisteren. Dat kan bijvoorbeeld door gebruik te maken van concrete voorbeelden, anekdotes en retorische stijlmiddelen of door het tonen van ondersteunend beeldmateriaal. Daarnaast is ook de hele performance van de spreker van belang. Een spreker die levendig spreekt en oogcontact maakt is beter te volgen dan iemand die monotoon voorleest.

Geraakt

Een tweede kernmerk van een TED-talk is dat de sprekers persoonlijk betrokken zijn bij het onderwerp waar ze over spreken. Ze hebben iets meegemaakt, iets ontdekt of zijn ergens enthousiast over en komen daarover vertellen. De toespraken zijn daarom vaak persoonlijk van toon en er worden geregeld persoonlijke ervaringen verteld. Als luisteraar mag je tijdens de toespraak de spreker een beetje leren kennen en in het hart kijken. Dit draagt eraan bij dat de luisteraar zich verbonden voelt met de spreker en zich gemakkelijker openstelt voor wat hij of zij te zeggen heeft.

De Bijbel is niet te reduceren tot enkele inspirerende kernideeën

Ook voor predikers is het mogelijk om persoonlijk te preken. De luisteraars mogen aan de prediker merken dat deze zelf geraakt is door de preek, dat hij of zij de boodschap van de preek in de praktijk probeert te brengen en zo goed en zo kwaad als het gaat met God probeert te leven. Daarbij gaat het dus niet alleen om de positieve verhalen, maar ook over hoe je als voorganger omgaat met tegenslag, moeite en zonde. Juist wanneer je als kerkganger bij de spreker iets proeft van diens eigen omgang met God kan deze een geloofsvoorbeeld en inspirator voor je zijn.

Snack

Ik zou het een verrijking vinden als preken soms als TED-talk opgezet worden. Vlot, kernachtig, informeel en aantrekkelijk vormgegeven. De TED-talk is een vorm die aansluit bij de behoeften van onze huidige samenleving en daarmee een goede manier om het evangelie bij mensen te laten landen.

Toch is het niet mogelijk om elke preek als TED-talk op te zetten. Een korte en krachtige preek als TED-talk heeft wel iets weg van een snack, een hapklaar brokje inspiratie voor de kerkgangers. Dat is lekker en soms precies wat we nodig hebben om weer door te kunnen, maar het is niet voldoende om een gezond geloofsleven op te bouwen.

Je kunt je als spreker niet altijd beperken tot één kort en krachtig hoofdpunt. Als prediker wil je de Bijbel recht doen als basis voor je preken. Niet elke Bijbeltekst is geschikt om er slechts één centrale boodschap uit te pakken. Sommige teksten hebben meerdere kernpunten, andere teksten zijn beeldend of dichterlijk en roepen een hele wereld aan gedachten en associaties op, zonder per se één punt te maken. Zowel de Bijbel als ons leven met God is niet te reduceren tot enkele inspirerende kernideeën. Daarom is in een preek vaak een uitgebreidere en bredere duiding nodig.

Kloppen

Het is ook niet altijd mogelijk om als spreker nadrukkelijk in de spotlights te staan, zoals bij een TED-talk gebruikelijk is. In een preek draait het uiteindelijk niet om de spreker. Je spreekt niet alleen over je eigen passie, je moet in de eerste plaats Gods Woord verkondigen, door zijn verhaal te vertellen. Je mag daarbij je eigen geloofsleven inzetten als hulpmiddel om mensen bereiken, maar het gaat niet om jou.

Er zijn dus wel wat voorwaarden. Maar toch, er zijn soms van die momenten dat je als voorganger iets op het spoor komt waarvan je hart sneller gaat kloppen en waarbij je denkt: dit ene punt is zo belangrijk, deze boodschap moet iedereen horen, dit is wat God wil zeggen tegen de gemeente! Dat zijn precies de momenten waarop je al je energie kunt gebruiken om je op dat ene punt te focussen, om het kort, krachtig en aantrekkelijk te kunnen overbrengen en zo je luisteraars te inspireren.