Vreugdenhil en Te Velde over gebedsgenezing

Over gebedsgenezing zijn christenen sterk verdeeld. Dat geldt ook voor de theologen onder hen. Sommigen zien een directe lijn van Jezus’ genezingen naar de opdracht van de kerk vandaag. Voor anderen zijn genezingswonderen vooral iets uit de tijd van het Nieuwe Testament. OnderWeg ging met twee theologen op zoek naar de verschillen en de overeenkomsten.

Dolf te Velde: ‘Het belangrijkste is de kern van het koninkrijk: als we verloren zijn in zonde en schuld, bevrijdt Christus ons.’ (beeld Sijmen Reehoorn)

Gerrit Vreugdenhil en Dolf te Velde starten in dit tweegesprek bij de basis: wat zegt de Bijbel? Vreugdenhil heeft een achtergrond als zendingspredikant in Chili, waar hij docent Oude Testament was. Nu is hij predikant van de Sint Janskerk in Gouda, een hervormde gemeente van Gereformeerde Bondssignatuur. ‘Ik had in Chili heel veel pinksterstudenten. Thema’s als de heilige Geest en geestelijke strijd hebben toen mijn leven veranderd. Waar de heilige Geest krachtig werkt, zijn ook altijd tegenkrachten.’

Dolf te Velde is universitair docent theologie aan de TU Kampen en was gemeentepredikant in een GKv. ‘Vragen rond gebedsgenezing en geestesgaven hebben altijd mijn interesse gehad. Ik sta er fundamenteel voor open dat er kracht uitgaat van de naam van Jezus. Maar in de praktijk vind ik het ook een lastig thema. Mijn moeder overleed jong. De gebeden om genezing werden niet verhoord. Die scherpe kant zit er ook aan.’

In actie

Gerrit: ‘Genezing is voor God niet het hoofddoel, maar wanneer Gods Geest in de wedergeboorte mensen vernieuwt, kan het één van de vruchten zijn. Het heil van God omvat immers naast verzoening ook genezing en bevrijding. Zie bijvoorbeeld Psalm 103:1-5. Ik sta in een Gereformeerde Bondsgemeente waar veel ruimte is voor gebedsministry. Er is op het grondvlak van de Gereformeerde Bond veel in beweging. Ik zie dat er behoefte is aan bezinning op ziekenzalving en bevrijding. Er is zowel verlangen als verlegenheid.

Als je het hebt over de Bijbelse basis, denk ik vooral aan teksten van de apostel Paulus: dat de verkondiging van het evangelie vergezeld ging van wonderen en tekenen. Paulus zegt daar: “Door wat ik zeg en doe, door zijn macht waarmee ik tekenen en wonderen verricht door de macht van Gods Geest” (Romeinen 15:18-19). Ook in 1 Korintiërs 2 gaat het over de kracht van de Geest die ervoor zorgde dat Paulus’ boodschap overtuigend was. Woord en werkelijkheid gaan dus samen op, ze horen bij elkaar.

Laten het Woord en de tekenen die erbij horen in de kerk allebei een plekje krijgen. Ik denk dat we dat in onze cultuur hard nodig hebben: dat we weer ontdekken dat het Woord van God een kracht is! Ik zie dat jongeren vaak moe zijn van alle woorden. Ze willen zien dat het waar is, dat God bevestigt wat we belijden: levens die veranderen, mensen die tot geloof komen en hun zonden belijden, en ook genezing en bevrijding. In de Bijbel is sprake van buitengewone tekenen en wonderen. Bediening van het Woord en bediening van de Geest. Ik noem dat het evangelie in actie.’

‘Ik vind het riskant als genezing een structurele taak van christenen wordt’

Dolf: ‘Ik stem daar grotendeels mee in. Als ik het Nieuwe Testament bestudeer, zie ik het thema van genezing en het werk van Gods Geest op drie manieren terugkomen. In Matteüs 10 stuurt Jezus zijn leerlingen eropuit met de expliciete opdracht om zieken te genezen, doden op te wekken en demonen uit te drijven. Ik denk dat het hier om een specifieke situatie gaat, waarin de leerlingen als verlengstuk van Jezus zijn boodschap uitdragen en gestalte geven. Vervolgens zie je dat in de gemeenten van het Nieuwe Testament de gave van genezing bestaat. In het midden van de gemeente zijn er dus mensen met de gave van genezing. Tot slot hebben we de tekst uit Jakobus over ziekenzalving. Er is een uitleg dat met de oudsten in deze tekst de eerste generatie discipelen wordt bedoeld, de leerlingen van het eerste uur dus. Op hun gebed zal de zieke gered worden en opstaan. Verder wijst zalving met olie op de zorgzame omgang met de zieke. Deze tekst gaat ook over pastoraat.’

Gerrit: ‘Bij die eerste tekst zou ik wel meteen Lucas 10 betrekken. Daar zie je dat het gaat om 72 discipelen, die ook de opdracht krijgen om de zieken te genezen. Een verbreding dus: genezing is hier al losgekoppeld van de twaalf. God gaf die gave. En als God niet veranderd is, kan Hij ook nu nog die gave geven.’

Dolf: ‘Dan blijf ik wel verschil maken tussen de opdracht aan de eerste generatie leerlingen en de gave aan de latere gemeente. In de praktijk kan het ingewikkeld zijn. Als genezing een structurele taak van christenen is, wordt het iets belangrijks. De aandacht kan er onevenredig naar verschuiven. Dat vind ik riskant. Het belangrijkste is de kern van het koninkrijk: als we verloren zijn in zonde en schuld, bevrijdt Christus ons. Hij brengt ons terug in de omgang met God. Die kern van ons geloof is sterk verbonden met Jezus.’

Gerrit Vreugdenhil: ‘Jezus doet geen half werk. Zijn werk is breder dan verzoening alleen.’ (beeld Willem Jan de Bruin)

Gerrit: ‘Maar Jezus doet geen half werk. Zijn werk is breder dan verzoening alleen. Lees Psalm 72 over de rechtvaardige koning. Heel het land deelt in zijn zegen. Die werkt door tot in de sociale verhoudingen. Mensen floreren. Het heil heeft bredere implicaties.’

Gezondheid

Dolf: ‘Het claimen van genezing, vind je dat geen risico?’

Gerrit: ‘In mijn traditie is er altijd sterke nadruk geweest op kruis en verzoening. Als iemand ernstig ziek was, werd er vaak gebeden om kracht, maar niet om een wonder. Het claimen van genezing vind ik vooralsnog een theoretisch risico.’

Dolf: ‘Jij vraagt aandacht voor genezing en bevrijding. Dat zien we meer in de kerken. Zou dat voortvloeien uit het maatschappelijke verschijnsel dat we onze gezondheid zo ontzettend belangrijk vinden?’

Gerrit: ‘Het zou zomaar kunnen dat dit thema zich vanuit de cultuur aan ons opdringt. Ik vind dat niet zo’n probleem. Ik denk dat we twee dingen moeten leren: allereerst oprecht verwachten dat God kan genezen. En vervolgens het lijden een plek geven. Op de conferentie There Is More sprak Randy Clark over agony of defeat: de lijdensweg van de nederlaag. Al die momenten dat je voor mensen bidt die niet genezen. Ik heb het zelf meegemaakt, dat we langdurig en vol geloof baden voor een jongen die door een ongeluk in een rolstoel was beland. We hebben hem gezalfd, dat was zijn wens. Maar er volgde geen zichtbare verbetering in zijn situatie. Een ander geval van ziekenzalving was bij een man met uitgezaaide kanker, die nog vier maanden te leven had. Hij leeft nog steeds. God heeft hem krachtig aangeraakt.’

Aarzelingen

Dolf: ‘Als ik naga hoe er in mijn kerken wordt omgegaan met genezing, zie ik eigenlijk best veel vertrouwdheid met bidden om genezing. En dan bedoel ik gebed vol vertrouwen. Ik heb een situatie meegemaakt waarin de tekst uit Jakobus 5 voor mijzelf en een gemeentelid heel belangrijk werd. Daar staat dat de zieke zal genezen en opstaan. Die tekst gaat over je hele lichaam en je hele ziel, over gezond worden. Na een spannende tijd van ernstige ziekte gaf dat gemeentelid terug: ik heb het ervaren alsof ik uit de dood ben opgestaan.

Tegelijk heb ik aarzelingen, op drie punten. De eerste heb ik al genoemd: als je genezing veel aandacht geeft, trek je de aandacht bij Jezus weg. Een andere aarzeling zit bij het hanteren van autoriteit. “Ik genees je in de naam van Jezus.” Dat kan ik niet goed plaatsen. Ik zou zeggen: als je genezing als bijzondere gave hebt ontvangen, moet je die alleen zorgvuldig en biddend inzetten. De autoriteit ligt altijd bij God. Mijn derde aarzeling heeft te maken met de verwachting die bij mensen wordt opgeroepen: als je maar overtuigd en volhardend bidt, gaat het ook gebeuren. Maar als het niet gebeurt, kan dat gelovige mensen in grote problemen brengen.’

‘We hebben het in onze cultuur hard nodig dat we weer ontdekken dat het Woord van God een kracht is’

Gerrit: ‘Op het vlak van bidden met autoriteit ben ik het met je eens. Ik denk dat het mogelijk is mensen in de naam van Jezus te bevrijden van boze geesten. Maar bij genezing werkt het zo niet. Gebedsgenezing heeft alles te maken met gebed en je persoonlijke verbondenheid met Christus, met de Geest die in je woont.

En dan jouw punt dat het geloof van mensen beschadigd kan worden als het gebed niet verhoord wordt. Als het goed is, komt genezing mee in het pastorale contact met mensen. Ik spreek ook niet over “de bediening van genezing”. In de weg die ik pastoraal met mensen ga, kan genezing aan de orde komen. Dan bid ik en soms leg ik mijn handen op. Ik vraag God of Hij mijn handen wil gebruiken en deze persoon wil aanraken. Of Hij wil schenken wat Hij wil schenken.’

Dolf: ‘Zoals jij het zegt, klinkt het als een heel natuurlijke lichamelijkheid, een hand van bemoediging.’
Gerrit: ‘Mensen ervaren het als een aanraking van God. Het tastbare speelt een rol. Maar wat het allemaal meebrengt, laat ik aan God over.’

Dolf: ‘Ik ken ook zulke momenten van zegeningen, maar dat zijn bij mij heel schaarse momenten. Ik heb er een soort schroom voor. Ooit voelde ik bij een sterfbed ook de vrijheid om mijn hand op de hand van de stervende te leggen. Waarom heb ik dat nooit eerder gedaan, vroeg ik me toen af. Misschien was het wel nodig, hadden mensen dat fijn gevonden.’

Gerrit: ‘God wil mensen als persoon gebruiken, ook fysiek. Niet als medium, maar als mens. Ik heb wel gebeden voor iemand die tegen me zei: “Ik heb geen kracht meer om te bidden om genezing, doe jij het maar.”’

Dolf: ‘In je persoonlijke weg kan je vraag aan God ook veranderen. Als je bijvoorbeeld bidt om genezing en je krijgt aanvaarding. Als je bidt om aanvaarding en je krijgt kracht. Als je bidt om kracht en je ervaart Gods nabijheid, ook in het laatste uur. Uiteindelijk is de basis voor mij Romeinen 8: in het lijden van deze tijd zucht Gods Geest mee. En niets in alle ellende zal mij kunnen scheiden van de liefde van Christus.’

Sporadisch

Dolf: ‘Gerrit, nog een lastige vraag: waarom gaat het in gevallen van gebedsgenezing zo vaak om psychosomatische klachten? Waarom horen we eigenlijk nooit dat iemand genezen wordt van een gebroken been?’

Gerrit: ‘Die vraag heb ik ook. Wat kan Gods Geest in het heden doen? Ik denk dat dat allereerst ligt op het vlak van wedergeboorte, geloof, karaktervorming. In hoeverre reikt vervolgens zijn heling? Zou het kunnen zijn dat God vooral in psychische problematiek is geïnteresseerd, omdat die de relatie met Hem verstoort? Dan ligt het doel van de genezing in lijn met verzoening en herstel van de relatie met God. Blokkades worden weggenomen. Daarnaast beschouw ik genezing ook als een teken van Gods koninkrijk. Dat koninkrijk is er hier en nu al, maar nog niet in zijn volle omvang. Het blijft sporadisch.’