Vier modellen voor de kerk: Aanbiddingskerk

In een serie van vier artikelen worden vier modellen van kerk zijn geschetst. Deze kerken bestaan nu al en zijn mogelijk richtinggevend voor de kerk van de toekomst. Wat kenmerkt deze kerkvormen? Wat zijn hun sterke en kwetsbare kanten? Ter illustratie vertelt een gemeentelid over zijn of haar persoonlijke ervaringen in de betreffende kerk.

Hoe zou je deze kerk omschrijven?

Veel evangelische en pinksterkerken zijn herkenbaar als aanbiddingskerk. De inrichting van de kerkzaal doet eerder denken aan een concert- of theaterzaal dan een kerkzaal. Naast de prominente uitrusting van de band neemt de lessenaar of katheder een bescheiden plaats in op het podium. Niet de preekstoel staat centraal. Aanbidding van God en luisteren naar het Woord vormen samen het hart van de liturgie. De kerkdienst kent drie onderdelen: lofprijzing, preek en oproep tot respons. De tijd van lofprijzing of aanbidding biedt ruimte voor de geloofsbelijdenis, voor schuldbelijdenis, het bezingen van Gods grootheid en de ervaring van persoonlijke ontmoeting met God. Stilzitten is er niet bij: de populaire muziekstijl en eigentijdse liederen nodigen uit om enthousiast mee te doen.

De preek in de worshipkerk is gericht op de praktijk van het alledaagse (geloofs)leven. Bijbelteksten of een Bijbelverhaal illustreren een bepaalde levensles. Gelovigen worden aangespoord dicht bij God te leven en niet-gelovigen worden opgeroepen om Jezus te volgen. De spreker onderstreept regelmatig vanuit eigen ervaring dat de Bijbelse boodschap relevant is voor het leven vandaag. Kenmerkend is het appellerende karakter van de preek: de hoorders worden aangemoedigd om een keuze te maken. De preek eindigt met een oproep tot bekering of vernieuwde toewijding. Soms worden mensen uitgenodigd om naar voren te komen voor gebed of is er na de dienst gelegenheid voor voorbede en gesprek. Er leeft een sterke verwachting dat God aanwezig is en eenieder ziet.

Waarom heeft deze kerkvorm Bijbels gezien goede papieren?

De worshipkerk verkondigt het evangelie als goed nieuws, dat met blijdschap, dankbaarheid en vrolijkheid gevierd mag worden. Zowel de toegankelijke muziekstijl als het taalgebruik staan dicht bij het alledaagse leven en de omringende belevingscultuur. Daarmee is deze kerkvorm heel geschikt om gasten mee te nemen die God niet kennen. De liederen raken het hart en bieden ruimte voor emoties waarin de hele mens wordt aangesproken. De worshipkerk onderkent dat er verschillende wegen zijn waarlangs mensen in het bereik van de Geest kunnen komen. De appellerende prediking en de eenvoud van de boodschap zijn gericht op de redding van ieder mens en onderstrepen dat God bewogen is met ieder mens en dat zijn liefde naar hem of haar uitgaat.

Waarin is deze kerkvorm toekomstbestendig voor onze cultuur?

Hoewel aanbiddingskerken vooral bekendstaan om hun toegankelijke en spectaculaire diensten op zondag, hebben zij een uitgebreid netwerk van kleine groepen. Hier ontmoeten gelovigen elkaar voor Bijbelstudie en geloofsgesprekken en eten ze samen. De combinatie van de grote samenkomst en de kleine groepen biedt zowel ruimte voor persoonlijke relaties, aandacht en gebed voor elkaar, als voor gezamenlijke aanbidding en viering in een grote gemeenschap.

Grotere worshipkerken hebben een breed aanbod voor verschillende doelgroepen, zoals uitgebreide kinder- en jongerenprogramma’s, diaconale projecten en missionaire programma’s, zoals de Alphacursus.

Deze kerken bieden verschillende vormen van toewijding aan. Als keuzekerk sluiten zij goed aan bij de huidige netwerksamenleving, waar langdurige en exclusieve binding met een instituut niet langer vanzelfsprekend is.

Wat zijn de kwetsbare kanten?

Door de sterke nadruk op de aanwezigheid van God in het alledaagse leven en de vernieuwende kracht van het evangelie krijgen lijden en gebrokenheid relatief weinig aandacht. Dit laat weinig ruimte voor twijfel en verlieservaringen, wat kan leiden tot een geloofscrisis.

Een andere kwetsbare kant van worshipkerken is dat zij dikwijls afhankelijk zijn van ondernemende charismatische voorgangers. Bij hun vertrek of bij problemen rond deze leiders kunnen de kerken snel uit elkaar vallen.

Hoe vormt deze kerk haar volwassen en jonge leden?

Vorming begint bij de uitgebreide kinder- en jongerenprogramma’s op zondag. De inwijding in het geloof volgt na persoonlijke bekering en de doop door onderdompeling. Doop en lidmaatschap zijn niet noodzakelijk aan elkaar gekoppeld. Verschillende kerken hebben een apart moment voor toetreding als lid na het volgen van een cursus, of kennen een getrapt lidmaatschap: voor een aspirant-lid is de doop geen voorwaarde, voor volwaardig lidmaatschap wel. Nieuwere kerken, zoals Hillsong, hebben alleen een e-maillijst. Daar is een vorm van impliciet lidmaatschap gebaseerd op de inzet als vrijwilliger.

Vorming vindt plaats door cursussen rond thema’s als relaties, opvoeding en gebed, en door deelname aan de kringen. Vrijwilligerswerk in de kerk heeft ook een vormend karakter. Meewerken aan een Alphacursus of aan de kerkdienst en zien dat mensen tot geloof komen, is enorm bemoedigend voor vrijwilligers. Naast vorming in de eigen kerk zijn conferenties als Opwekking en New Wine inspirerende plaatsen waar geloofsvernieuwing plaatsvindt.

Afhankelijk van de openheid en het karakter van de aanbiddingskerk, kunnen nieuwe ervaringen en praktijken van elders ingebed worden in de eigen gemeente.

Janneke van de Berg

Toen ik tijdens een moeilijke periode weinig tot geen steun ondervond in mijn kerk, bezocht ik een kerstdienst van een evangelische worshipkerk. De gastvrije ontvangst, de muziek en het zingen maakten een diepe indruk. Ik voelde me welkom en vrij om me te uiten naar God toe. Je mag hier zelfs je arm omhoog doen. Het zingen is voor mij een liefdesuiting naar God en dat mag nu. Vroeger deed ik dat alleen thuis.

Ook de andere manier van preken spreekt me aan. In mijn vroegere kerk ging het in de preek over God en over ‘men’, maar niet over ‘jou’. De verbinding tussen de preek en mijn eigen leven kan ik nu wel maken. Mijn geloof is verdiept en persoonlijker geworden.

Hoewel de worshipkerk de doop door onderdompeling kent, ben ik niet overtuigd dat ik me opnieuw wil laten dopen. Mijn kinderdoop heeft een diepe betekenis voor me. Die heeft me er doorheen gehaald vroeger: misschien hoor ik niet bij jullie, maar ik hoor wel bij God.