Samer Younan over Syrië, geweld en de Bijbel

Op zijn 21ste vlucht Samer Younan uit Syrië. In een gevangenis begint hij de Bijbel te lezen. Nu is hij 37, getrouwd met Betty en theoloog en evangelist onder Arabischsprekenden in Amersfoort en Kampen. Leest Samer de Bijbel anders dan Nederlanders als het gaat om geweldsteksten?

(beeld Johanne de Heus)

Toen Samer uit Syrië vertrok, was de vader van Assad nog aan de macht. Tien jaar na zijn vertrek was het een ontwikkeld en welvarend land, met veel ruimte voor de burgers. Er was internet en het gemiddelde inkomen was drie keer zo hoog als voorheen. Toen kwam de oorlog en werd alles anders.

Onderhuids broeide het al lang. De radicale Moslimbroederschap pleegde begin jaren tachtig veel aanslagen. ‘Op school moesten wij elke week een gelofte afleggen: ik zal helpen de Moslimbroederschap te vernietigen’, vertelt Samer. ‘Je denkt er niet bij na, je doet het gewoon, maar onbewust werkt het wel door. Wat je zaait, zul je oogsten. Dat is wat we nu zien.’

Waarom ben je vertrokken uit Syrië?
‘Onder meer omdat ik in dienst moest. Dat betekent: tweeëneenhalf jaar vernedering. Je moet dingen doen waar je echt niet in gelooft. Tijdens een introductiemaand kregen we het bevel een paal die in de grond stond om te duwen, wat helemaal niet kon. Je werd uitgelachen en voor niets gestraft. Je moest gehard worden om het regime van Assad te dienen. Ik voelde daar niets voor en ben gevlucht.’

Was je toen al christen?
‘Ik hoorde bij de katholieken, maar geloofde niet in God. Naar de kerk ging ik alleen voor de gezelligheid.
Tijdens mijn vlucht kwam ik in Oostenrijk in de gevangenis terecht. Daar was in de recreatiezaal maar één Arabisch boek, een bijbel. Ik begon erin te lezen. Het raakte mijn hart heel diep. Ik heb hem meegenomen naar mijn cel – gestolen dus – en de hele avond doorgelezen. Toen leerde ik God als vader kennen.’

Welke rol hebben christenen in het Syrische conflict?
‘Ze zijn sowieso tegen geweld, maar moeten wel in dienst. Sommigen gaan, bijvoorbeeld om tegen IS te vechten. Anderen vluchten. Christenen zijn meer voor het Assad-regime dan voor de oppositie. Er was altijd best veel ruimte voor christenen. Nu is er voor niemand vrijheid.’

Moest je erg wennen in Nederland?
‘Ik kan me niet herinneren dat ik het er erg moeilijk mee had. Ik vind het hier gewoon veel beter dan in Syrië. Je mag denken wat je wilt en er is minder sociale controle. Dat is ook nodig om te kunnen kiezen wat je gelooft. God heeft mensen vrij geschapen. We mogen in vrijheid Hem zoeken.

De mens wordt wel makkelijk slaaf van zijn ego. Echte vrijheid is dat je de ander zoekt. Als je voor jezelf kiest, zul je uiteindelijk niet gelukkig worden.’

Had je geen moeite met het individualisme in Nederland?
‘Dat wordt hier wel steeds sterker. Hoe minder we in de stijl van Christus leven, hoe meer er van de stijl van de duivel zichtbaar wordt. Die zocht zichzelf. Hij zei tegen Adam: als je van die boom eet, word je net als God. Toch zie je hier dat politici kijken naar wat er leeft onder de bevolking. Ze denken aan het land en aan de burgers. Daar zit ook wel veel “ik” in, maar het is een groot verschil met Syrië. Daar denken ze dat ze eeuwig op de troon kunnen zitten.’

‘Ik heb die bijbel meegenomen naar mijn cel – gestolen dus – en de hele avond doorgelezen’

Je hebt een bachelor theologie gedaan in Kampen. Las jij als Syriër de Bijbel anders dan je medestudenten?
‘De gevoelens, taal en cultuur lagen voor mij waarschijnlijk wat dichterbij. En sommige zinnen of uitdrukkingen in de Bijbel zijn echt oosters. Die zijn voor mij heel logisch. Bijvoorbeeld als David tegen de hogepriester zegt: “Geef mij de broden.” Dat is gebiedende wijs. “Maar hij was toch geen koning?” zeggen westerlingen dan. Ik denk: als hij dat zegt, dan speelt hij nog niet de baas. Het is in mijn cultuur heel normaal om iemand zo te benaderen.’

In een interview citeerde je je zus, die zei: “Vroeger sloeg hij me, nu bidt hij voor me.” Is geweld zo normaal in Syrië?
‘In onze cultuur is een mens heel goedkoop geworden. Daardoor ga je makkelijker doden. Wij zijn harder opgevoed; op school, thuis, in het leger. Als in Nederland een kind geslagen wordt, kan hij scheefgroeien op school en in de maatschappij. Slaan hoort er hier niet bij. Maar bij ons werden alle kinderen geslagen. Dat hoorde gewoon bij het kind zijn. Het zit in de maatschappij. Zo ontwikkel je een olifantenhuid. Een taakstraf doet je dan niet zo veel.’

Zou je in Nederland in dienst gaan, stel dat je daarvoor opgeroepen zou worden?
‘Dat zou ik nooit willen doen. Ik kan het me niet voorstellen, dat is helemaal tegen mijn geloof. Als Jezus zegt dat je je vijanden moet liefhebben, dan kan ik ze niet vermoorden.’

Nederlandse F-16’s bombarderen Syrië: wat doet dat met je?
‘Ik ben niet zo met politiek bezig. Zoals het allemaal gaat: ik vind het vreemd. Er worden veel politieke spelletjes gespeeld. De hele wereld lijkt tegen IS te vechten. Maar waarom bestaan ze dan nog? Wat stellen ze nu voor! Hoe komen ze aan geld en wapens? IS is een pion op het schaakbord van de macht in het Midden-Oosten. Sommige machten hebben er belang bij dat de situatie instabiel blijft. Dat is ook logisch. Als de ander zwak is, ben jij machtig.’

‘Eigenlijk moest iedereen uitgeroeid worden, dus ik, Samer, kan nooit iemand doden omdat hij een zondaar is’

In hoeverre zie je de islam als een gewelddadige godsdienst?
‘Westerse leiders hebben na een aanslag de neiging om te zeggen: “Het is ongelofelijk wat hier gebeurt, maar het komt niet door de islam.” Ik vind dat naïef; het is gewoon dom. Je kunt beter niets zeggen dan dat. Laat zo’n oordeel maar over aan de leiders van de islam, de grote theologen. Hoe kun je zeggen: dat is de islam niet, terwijl je geen moslim of islamtheoloog bent? Het is alsof je een verdacht pakket aan je kinderen geeft en zegt: er zit geen explosief in. Daar help je moslims niet mee, maar je landgenoten ook niet. Je moet dat pakket heel grondig onderzoeken voordat je je kinderen ermee laat spelen.’

Er zijn toch ook veel vreedzame moslims?
‘Die zijn er zeker. Ik ontmoet veel moslims die een vreedzame islam willen. Het kan toch ook niet anders in deze tijd? Ze proberen er iets van te maken. Maar een vreedzame islam bestaat volgens mij niet. De grond van hun geloof is rijp voor geweld. Als je goed volgens de islam wilt leven, dan kun je niet normaal naar christenen, joden en ongelovigen kijken. Als je niet tegen hen wilt strijden, dan heb je je hart niet gevolgd.

Samer Younan: ‘Jezus’ leven is onze wet. Hij is ons voorbeeld, ook als het gaat om geweld. Hij leert ons een andere, vreedzame weg. (beeld Johanne de Heus)

Het probleem is dat hier gebruikgemaakt wordt van vertalingen van de Koran. Daarin worden veel woorden afgezwakt. Iedereen die zegt dat Jezus de Zoon van God is, is volgens de Koran “kafer”. Dat kun je vertalen met “ketter”; het is een sterk woord voor iets heel ergs. Maar in vertalingen wordt daar vaak het woord “ongelovige” gebruikt en dat is echt te zacht uitgedrukt. Als er staat: “sla je vrouw”, dan wordt dat vertaald met “tuchtigen”. En als Mohammed ten strijde trekt in zijn heilige oorlogen, waar veel doden bij gevallen zijn, heet dat “openingen”. Maar dat waren echte oorlogen, waarin veel joden en christenen vermoord zijn. IS doet dat op dezelfde manier: “We gaan Raqqa openen.”’

In de Bijbel staan ook geweldsteksten, met name in het Oude Testament. Hoe lees jij die?
‘De Bijbel bestaat uit het Oude en het Nieuwe Testament. Dat betekent dat het boek zich ontwikkeld heeft. Wat Mohammed is voor de islam, is Jezus voor de christenen. Zijn leven is onze wet. Hij is ons voorbeeld, ook als het gaat om geweld. Je kunt niet zeggen: “In het Oude Testament staat dat we geweld moeten plegen tegen vijanden”, zonder daar vervolgens Jezus bij te betrekken. Jezus leert ons een andere, vreedzame weg. En Hij leert ons het Oude Testament begrijpen.’

Je kunt je afvragen waarom deze verzen in de Bijbel staan.
‘Ja, het lijkt net of het een andere God is. Toch zie ik dat anders. In de Bijbel is geweld een oordeel over de zonde, er is geen gebod om geweld te plegen of te moorden. In de Thora staat: het oordeel over de zonde is de dood. Maar God is degene die dat toepast.

Je kunt het vergelijken met iemand die borstkanker heeft. Zij zal alles doen om te genezen. Dus als de tumor eenmaal gevonden is en er niets meer te redden valt, dan moet de borst verwijderd worden. God doet dat bij Noach pas na 120 jaar. Als Hij zijn oordeel toepast, dan is dat alleen als er geen redding meer mogelijk is. Mensen hebben hun vrijheid dan zo gebruikt dat ze ook echt niets meer willen van God.

Abraham bidt God of hij Sodom en Gomorra wil redden als er vijftig gelovigen zijn, of veertig, of dertig. Maar er is naast Lot en zijn familie niemand meer. Anders had Hij de steden gespaard. God belooft aan Abraham: jouw nakomelingen zullen dit land beërven. Maar niet nu. Het duurde nog 400 jaar. De schuld van de Amorieten was nog niet volgemaakt. De borst kon nog niet worden weggehaald.’

Hoe neem je moslims die uit een geweldscultuur komen mee in het verhaal van Jezus?
‘God vraagt het volk Israël om de zonde uit te roeien, maar daar slagen ze niet in. Op dat moment komt Jezus. Hij zegt: jullie hebben gefaald om het oordeel over de zonde uit te voeren en de zonde uit te roeien (de borst te verwijderen). Ik zal dat op me nemen.

Christus heeft bevestigd dat de straf op de zonde de dood is. Dat deed Hij op het moment dat de hele wereld onder die straf stond. Eigenlijk moest iedereen uitgeroeid worden. Dus ik, Samer, kan nooit iemand doden omdat hij een zondaar is. Ik ben zelf veroordeeld tot die dood. Christus heeft dat oordeel op zich genomen door de kruisdood. Daarmee is de zonde veroordeeld en verwijderd. En Hij heeft niet alleen maar de borst verwijderd, zoals een arts zou doen, maar ook een nieuwe gegeven. Christus geeft ons een nieuw leven als wij met onze dood bij Hem komen.

Niemand kan met een vinger naar een ander wijzen om hem te willen doden. Ik kan nooit zeggen: het staat in het Oude Testament, zo moet ik dat doen. Dan veroordeel ik mezelf. Zo leg ik dat aan moslims uit.’

Je komt elke dag in aanraking met nieuwe vluchtelingen. Hoe kijk je daarnaar?
‘Het is vreselijk wat er gebeurt. We zijn allemaal mensen. Voor mij als christen is het geen vraag of ik moet helpen, maar wel: hoe? Mensen hebben veel meer nodig dan een vergunning en een huis. De westerse samenleving staat haaks op de wereld waaruit ze komen. Ze weten nauwelijks hoe ze met vrijheid moeten omgaan. Daarom wil ik verdergaan en ook aan hun persoonlijkheid werken. Jezus is hierin mijn voorbeeld.’