Vijf inzichten in de geloofsbeleving van jongeren

Het geloof van jongeren aanwakkeren is een grote uitdaging. Een dominee vertelde: ‘Het voelt net alsof ik de trein heb gemist. Steeds meer jongeren vertrekken en ik sta met lege handen op het perron van de kerk.’ En toch: er zijn altijd nog veel bestemmingen waar jongeren maar wat graag naartoe reizen. De jaarlijkse Opwekkingsconferentie, de kloostergemeenschap van Taizé… Welke lessen kunnen we leren van deze ontmoetingsplaatsen? Moet de wissel om in het jeugdwerk?

In 2008 bracht de Amerikaanse jeugdwerkgoeroe Mark Oestreicher zijn boekje Youth Ministry 3.0 uit. Hij schetst daarin de geschiedenis van het jongerenwerk van na de Tweede Wereldoorlog tot vandaag in drie perioden of verschijningsvormen: jeugdwerk 1.0, jeugdwerk 2.0 en jeugdwerk 3.0. Volgens Oestreicher is jeugdwerk 2.0 in veel kerken nog een feit, maar leven jongeren in de wereld van 3.0. Hij doet daarom een pleidooi voor jeugdwerk 3.0.

Oestreicher vergelijkt de manier waarop het geloof voor jongeren werkt met een trein. Zijn visie: ‘In de tweede helft van de vorige eeuw waren feiten, de objectieve waarheid, de motor van de trein van het geloof. De theologie van de systematiek, rationele argumenten, doordachte analyses en tijdloze schema’s gaan daarbij voorop in het geloof. Feiten “voelen” betrouwbaar, het is de locomotief die ons in de juiste richting voortbeweegt. Het geloof is de kolenwagon die brandstof levert aan de trein. Het gevoel of de ervaring is een wagon. Het gevoel mag aanhaken bij de krachtige locomotief van het verstand.’

Oestreicher kijkt door de bril van het Amerikaanse jeugdwerk, maar zijn beeld resoneert met de ontwikkelingen in Europa. ‘Onze wereld is veranderd en jongeren lopen hierin voorop. Het postmodernisme, of welke naam je er ook maar aan geeft, heeft gezorgd voor een nieuwe opstelling van de geloofstrein. De wagons en de trein zijn gereorganiseerd. Het geloof is nog steeds de brandstof, maar de meeste jongeren komen tot geloof via een ervaring. Ze ontmoeten God zelden via de wereld van de argumenten of de logica. God wordt gevoeld in de ontmoeting met anderen, zichzelf of de natuur. God voel je via muziek of andere vormen van kunst, via pijn of het betrokken raken bij en het gevecht tegen armoede en onrecht. Deze ervaringen worden de toegangspoort naar het geloof. Feiten zijn niet onbelangrijk, maar de stuwende kracht van de locomotief is de kracht van de ervaring.’

Wat betekent deze wending voor de manier waarop we samen met jongeren en jongvolwassenen kerk zijn? Op welke manier kunnen we hun geloofsbeleving serieus nemen en ruimte creëren voor een #Godmoment? Vijf inzichten die je verder op weg helpen:

1. Zet alle zintuigen in

Jeugdwerk 3.0 is niet zo nieuw als het lijkt. Het Joodse volk geeft al eeuwen volop ruimte aan het gevoel en het leren via ervaringen. Neem de sedermaaltijd. Daarin herdenkt een gezin de bevrijding uit Egypte met bittere kruiden en getuigenissen over Gods handelen in het hier en nu.

De schrijver van Psalm 34 daagt ons uit: ‘Proef en geniet dat de Heer goed is.’ Op welke manier kun jij in het kerkelijke werk symbolen en rituelen een plaats geven? En wat kunnen we leren van andere tradities, zoals de Oosters-orthodoxe Kerk of de charismatische beweging?

2. Erken de kracht van festivals en evenementen

Het volk Israël had een voorliefde voor meerdaagse festivals. Denk aan het Loofhuttenfeest (samen met elkaar een hut bouwen en hierin kamperen) of aan Pesach (met je familie op reis gaan naar Jeruzalem). Ook in ons land en onze tijd doen festivals het erg goed. Een festival is een plaats waar niet alleen muziek is, maar bijvoorbeeld ook heerlijk eten, goed theater en de mogelijkheid om uit je dak te gaan. Denk aan de sprookjeswereld van het dance-evenement Tomorrowland. Een festival is een totaalbeleving. Je viert samen met je vrienden het leven, ondergedompeld in een positieve sfeer.

Jongeren in de kerk zijn vaak enthousiast over de Nacht Zonder Dak, meerdaagse werkvakanties of een New Wine-conferentie. Organiseer of bezoek deze evenementen met je jongeren.

3. Ga naar buiten

Bij mijn organisatie Young & Holy (zie kader) ontdekken we dat God zichzelf ook door ervaringen aan jongeren openbaart. In het project #Godmoment doen we onderzoek naar die godservaringen van jongeren en jongvolwassenen. Het levert mooie geloofsgesprekken op. Jonge mensen blijken God bijvoorbeeld te voelen in de natuur. Ze raken onder de indruk van God door een dubbele regenboog of een prachtige zonsondergang. Ze voelen zich in de natuur in hun element. Gods Geest is ook werkzaam en voelbaar in de natuur (Psalm 104:30).

Waarom zou je dus alles binnen organiseren als jongeren God buiten meer ervaren? Organiseer eens een dropping, een nachtwandeling of een nacht buiten slapen onder een heldere sterrenhemel. Verwonder je over de wolken of maak een gebedswandeling.

4. Durf te confronteren

Ga de confrontatie aan met het onbekende. ‘Missie’ is het nieuwe diaconaat en dat biedt volop kansen voor jongeren om te leren. Doe wat voor vluchtelingen. Ga sporten bij een asielzoekerscentrum. Help een middag bij de voedselbank. Loop eens binnen in een moskee. Ga in gesprek over ‘het vreemde’.

Jongeren zijn opgegroeid met automatische deuren. Denken in muren is niet iets van hun generatie; iets waar oudere generaties veel van kunnen leren. Laat je verrassen tijdens dit soort bezoeken en geniet van de fantastische gesprekken die dit losmaakt.

5. Omarm het mysterie

Een theoloog murmelde eens bij een lezing van Young & Holy: Mysterium tremendum et fascinosum. Hij bedoelde hiermee: durf God een mysterie te laten. Het is het mysterie dat jongeren en jongvolwassenen zowel doet beven als aantrekt. Gods mysterie is een uitnodiging om te ontdekken. Jonge mensen willen zich verwonderen, onder de indruk raken en iets beleven.

Maak het geloof en God dus niet te plat of te klein. Jezus is meer dan je vriend(je). Het mysterie van het geloof laat zich niet reduceren tot een schema. Durf mensen in te wijden in de geheimenissen ervan (Paulus). Laat jongeren met hun vragen komen, geef er ruimte aan en durf bepaalde vragen ook te laten staan.

De meeste jongeren gaan vandaag de dag op hun gevoel af. Ervaringen wegen bij hen veel zwaarder dan een serie rationele argumenten. Leer hun daarom om tijdens hun geloofsreis hun #Godmoment te markeren. Er kunnen woestijnperioden aanbreken en dan kan de herinnering aan eerdere godservaringen ertoe doen.

Als we ons willen verbinden aan de spirituele reis van jongeren, dan zullen we deze context serieus moeten nemen. Geloven kan niet zonder ervaren, maar geloven is niet alleen ervaren. Geloven is heel vaak ook zoeken, worstelen, vasthouden en verwonderen. Zoals Jakob: ‘Dit is zeker, op deze plaats is de HEER aanwezig, dat besefte ik niet’ (Genesis 28:16). En eerbied vervulde hem.

Corjan Matsinger is samen met Marian Timmermans eigenaar van Young & Holy. Samen zijn zij bezield om bij jongeren het verlangen aan te wakkeren om God te leren kennen. Als religieuze trendwatchers staan ze midden in de jongerenwereld en maken dat wat er in de samenleving aan religie is zichtbaar. Meer info: www.youngholy.nl.