Onderweg zijn in beeld: drie roadmovies

Binnen de kunst van het verhalen vertellen is de roadmovie bij uitstek het genre waarin het thema ‘onderweg zijn’ tot uitdrukking komt. Drie tips.

Een bekende literatuurkenner heeft eens gezegd dat er eigenlijk maar twee soorten verhalen zijn: iemand komt of iemand gaat. Iemand arriveert en dan gebeurt er wat. Of iemand vertrekt en dan gebeurt er wat. Verhalen van de tweede soort gaan met de vertrekkende personages mee en vertellen wat de reis met ze doet. Van Hans en Grietje en Kuifje in Tibet tot pelgrimspsalmen en de zending van Paulus.

Hetzelfde principe geldt voor bioscoopfilms. Het is dan ook niet zo vreemd dat het motief van onderweg zijn een eigen genre in de filmgeschiedenis vormt: de roadmovie. Wanneer we van diverse kanten belichten dat twee bladen uit verschillende kerkgenootschappen samen onder de naam OnderWeg van start gaan, dan mag deze invalshoek niet ontbreken.

Grasmaaier

Alles wat gezegd kan worden van pelgrimstochten en reisverhalen kan van roadmovies gezegd worden. Het voert hier te ver om veel over de breedte van het genre te zeggen (daar zijn ook andere bronnen voor te vinden), maar roadmovies zijn bij uitstek geschikt om verhalen te vertellen die zich niet goed laten vertellen door andere genres.

Of het nu gaat om klassiekers als Easy Rider (1969) of Thelma & Louise (1991), avonturenfilms als The Fellowship of the Ring (2001) of The Road (2009), een verstild drama als Nebraska (2013) of een animatiefilm als Up (2009), in deze films gebeurt iets wat niet had kunnen gebeuren als de hoofdpersonen thuis waren gebleven. Voor de lezers van OnderWeg drie tips voor heel geschikte roadmovies: The Straight Story (1999), The Way (2010) en Into the Wild (2007).

The Straight Story van David Lynch is de ultieme onthaastfilm. Interessant is het woordspel in de titel: hij verwijst niet alleen naar de hoofdpersoon, Alvin Straight, maar hij betekent ook zoiets als ‘het ware verhaal’ of ‘waar het om draait’.

Alvin is een gepensioneerde weduwnaar, die thuis zorgt voor zijn zwakbegaafde dochter Rose. Aan het begin van het verhaal krijgt hij bericht dat zijn eveneens bejaarde broer ernstig ziek is geworden. De broers zijn al jaren niet meer on speaking terms vanwege een ruzie, al weten ze allang niet meer waarover. Alvin besluit dat dit het moment is om de eerste stap te zetten en zijn broer op te zoeken.

Probleem is dat ze nogal ver uit elkaar wonen en dat Alvin geen vervoer heeft. Hij mag niet rijden en heeft geen geld voor de bus. Maar waar een wil is, is een weg. Hij repareert zijn oude gemotoriseerde grasmaaier en besluit daarop de honderden kilometers af te leggen die hem scheiden van zijn broer. En alsof dit op zich al geen bemoedigende gedachte is: juist door het lage tempo van de rit (en van de film) krijgt hij allerlei bemoedigende ontmoetingen. Wie goed doet, goed ontmoet.

Opgezadeld

Aan het begin van The Way van Emilio Estevez ontvangt Tom eveneens een ernstig bericht: zijn zoon Daniel is omgekomen tijdens een voettocht naar Santiago de Compostella. Wanneer Tom het lichamelijk overschot van zijn zoon gaat ophalen, besluit hij ter plekke de camino van Daniel af te maken. Hij neemt de as van zijn zoon mee naar de plekken die Daniel zelf niet meer kon bezoeken en probeert op deze pelgrimstocht in het reine te komen met de tekortkomingen en de spijt en leegte in zijn eigen leven.

In tegenstelling tot Alvin Straight zit Tom opgezadeld met een los-vastgezelschap van reisgenoten die hij zelf niet heeft uitgezocht, maar die ieder om eigen redenen de bedevaart maken. Net een kerkelijke gemeente, nietwaar?

Tom wordt aanvankelijk zo door zijn rouw en zelfbeklag in beslag genomen dat hij niet veel van hen moet hebben. Maar gaandeweg en misschien wel juist door het gehavende gezelschap ontstaat er een openheid over en weer die helend werkt. Gedeelde smart is halve smart.

Ongerept

Into the Wild van Sean Penn is misschien de bekendste van de drie films. Net als The Straight Story gaat het om een waargebeurd verhaal.

Christopher McCandless heeft net zijn diploma van de universiteit behaald wanneer hij besluit dat hij zich vervreemd voelt van het gewone leven in de maatschappij en op zoek gaat naar ‘het echte leven’. Hij geeft alles weg wat hij heeft en trekt in zijn eentje met zijn rugzak dwars door de Verenigde Staten, op weg naar het ongerepte Alaska.

In tegenstelling tot Tom in The Way heeft Chris geen reisgezelschap. Hij ontmoet wel mensen die in het leven butsen hebben opgelopen en er niet minder compassie om blijven houden. Het echte leven is niet ongerept. Sterker nog, aan het eind van de film ontdekt Chris: ‘Happiness is only real when shared.’

Drie roadmovies, drie voorbeelden. Onderweg gebeurt er iets, iets wat niet kon gebeuren als Alvin, Tom en Chris veilig thuis waren gebleven. Een nieuw inzicht in de ander. Een overwinning op jezelf. De ontdekking van nieuwe hoop. Vernieuwing van relaties en levensmoed. Het ondergaan van heling.

Zeker, samen op reis is een ongewis avontuur. Maar roadmovies laten zien dat reisverhalen vaak ook redeeming movies opleveren, speelfilms die glimpen laten zien van de verlossende kracht die ieder van ons nodig heeft op zijn levensweg.

Webtips
artsandfaith.com/t100/25_road.html
www.moviemeter.nl/list/topmisc/roadmovie