Lijden leert troosten

Hoe pak je troosten in kerk en gemeente concreet aan, ook nu fysieke nabijheid zijn strenge genzen kent? Drie christenen die zich inzetten voor het pastoraat in hun kerkelijke gemeente vertellen erover. ‘Ik probeer vooral te troosten met het Woord van God.’

‘Pastoraat is niet alleen maar geven, je mag ook zelf je handen ophouden’

Marion Klapwijk. Coördinator ouderenpastoraat Samenwerkingsgemeente CGK/NGK Rotterdam-Alexanderpolder.

(beeld Anna Tukhfatullina Food Photographer/Stylist/Unsplash)

Op het moment dat de coronacrisis uitbrak, had Marion Klapwijk al geïnventariseerd wat de behoeften van ouderen in haar gemeente waren. Ze had dat gedaan samen met haar collega van het diaconaat. Ze vertelt: ‘Hierdoor konden we snel reageren op de nieuwe situatie. Zo wordt iedere oudere in elk geval eens per week gebeld door iemand van de kring of het pastoraat. En omdat we zoveel aanbod hebben, krijgen ouderen die erg eenzaam zijn wel vijf keer per week een belletje. Daarnaast worden er ook volop kaartjes gestuurd en bloemetjes langs gebracht.’

Die aandacht voor de ouderen in de kerk is niet alleen hartverwarmend, maar ook hard nodig, merkt Marion. ‘Onder de echte ouderen, vooral de alleenstaande tachtigplussers, zie ik de meeste pijn. Zij durven niet meer naar buiten en ook hun eigen kinderen praten alleen met ze via de telefoon of in de tuin. Deze groep zit met veel vragen, zoals: “Hoelang gaat dit duren? Wanneer komt er een medicijn?” En ook zijn ze heel angstig om bijvoorbeeld alleen te moeten sterven.’

Elkaar willen troosten, is een automatische reactie, vindt Marion. ’De kerk is als een lichaam. Dus als een van je broers of zussen verdriet heeft, is dat ook een beetje jouw verdriet. Ik probeer vooral te troosten met het Woord van God, want ik denk dat daarin de grootste troost ligt. Ik vertel preken of meditaties door of praat met ouderen over een Bijbels figuur. In de lijdenstijd werd ik zelf weer geraakt door Petrus. In al zijn verlorenheid laat Jezus hem niet los. Dat levert mooie gesprekken op.’

Zegeningen

Een andere vorm van troosten is volgens Marion stilstaan bij je zegeningen. ’Als ik een oudere aan de telefoon heb, gaan we samen zegeningen tellen. Dan noem ik een paar dingen op, zoals: “De zon schijnt zo heerlijk vandaag. Je boodschappen zijn weer gebracht.” En dan vraag ik: “Wat kun je daar zelf aan toevoegen?” Heel vaak komen ze dan zelf met iets, zoals: “Mijn dochter heeft gebeld” of “de buurvrouw bracht een bloemetje”.

Tegelijkertijd ziet Marion de moedeloosheid wel toenemen onder de ouderen met wie ze contact heeft. Om te voorkomen dat ze daarin wegzakken, probeert Marion ze actief te betrekken bij zingeving. ’Ouderen zijn vaak heel wijs. Ze hebben al een lang leven met God achter de rug, dus zij kunnen veel betekenen voor anderen. Ik leg bijvoorbeeld gebedspunten bij ze neer, want onze ouderen hebben vaak meer tijd en rust om te bidden. Ook vraag ik ze om andere ouderen te bellen. Zij begrijpen elkaar natuurlijk het beste. Pastoraat is niet alleen maar geven, je mag ook zelf je handen ophouden.’

‘Het is onze taak om onze ogen en oren open te houden’

Marike Bolle. Psycho-pastoraal begeleider CGK Zierikzee.

Marike Bolle is al zo’n tien jaar betrokken bij het pastorale werk in haar gemeente, de CGK in Zierikzee. Samen met drie andere vrouwen en de predikant vormt ze het pastorale team. ‘Voorheen werd ons werk wel ‘klaagvrouwen’ genoemd, maar dat woord vind ik wat zwaar en ouderwets. Wij spreken liever over psychopastorale begeleiding.’

Scherp

Marike wilde graag gedegen opgeleid worden, voordat ze zich voor het pastoraat in haar gemeente ging inzetten. Zo volgde ze een cursus waarin allerlei psychische ziektebeelden aan bod kwamen. ‘Tijdens de opleiding krijg je adviezen over hoe je mensen kunt begeleiden, welke Bijbelteksten passend zijn en hoe je kunt reageren. Het mooie van de opleiding is dat je deze volgt met mensen uit allerlei verschillende kerken. En hoewel het alweer tien jaar geleden is, ontmoet ik nog steeds een paar keer per jaar het studiegroepje en bespreken we samen casussen. Zo houd je elkaar scherp.’

Troost is een heel wezenlijk onderdeel van het pastorale werk. Marike vertelt: ‘Voor het grootste deel bestaat je rol uit het bieden van een luisterend oor, er zijn voor mensen. Vooral bij ziekte en verlies is het heel belangrijk dat mensen hun verhaal kwijt kunnen en dat je ze aan de hand van de Bijbel kunt troosten. Ook stimuleer je ze hun leven weer op te pakken na verlies. Maar wel op hun tijd. Je kunt niks opdringen, wel iets aandragen. Mijn ervaring is dat je er ook veel voor terug krijgt. Zo bezoek ik al een paar jaar een vrouw en als ik bij haar ben geweest, krijg ik vaak voordat ik thuis ben al een app’je: “Bedankt dat je er was!” Ik realiseer me dat het niet mijn kracht en energie is, maar dat het me door God wordt gegeven.’

Leiding

Is troost nu extra nodig vanwege corona? ‘Gelukkig hebben wij tot nu toe relatief weinig coronapatiënten op Schouwen-Duiveland, ook niet in onze verpleeghuizen. We hopen natuurlijk dat dit zo blijft. Vlak voor corona uitbrak, hadden we juist een speciaal team opgezet voor ouderen. Misschien mag je zeggen dat dit leiding van boven was. Elke oudere die wat meer ondersteuning nodig heeft, is gekoppeld aan iemand die extra naar hem of haar omkijkt. Dat kan nu even niet met bezoekjes, maar wel met een belletje of een kaartje in de bus.’

Ondanks dat pastoraat al een lange tijd ingeburgerd is in de gemeente, signaleert Marike nog steeds wat schroom. ‘Voor sommige mensen blijft het lastig om iemand in te schakelen als er zorgen en problemen zijn. Misschien zorgt de naam psychopastorale begeleider ook voor een extra drempel? Of is het de Zeeuwse aard? Tegelijkertijd wordt het erg gewaardeerd als we mensen zelf actief benaderen en hulp aanbieden. Het is dus onze taak om onze ogen en oren goed open te houden.’

‘Je kunt als kerk nu niet of maar gedeeltelijk bieden wat je wilt bieden’

Peter Strating. Pastor Havenkerk Den Haag.

Dat troosten een taak van de kerk is, staat voor Peter Strating buiten kijf. In zijn gemeente, de Havenkerk in het centrum van Den Haag, komen veel kwetsbare en eenzame mensen. In 2005 is de kerk voortgekomen uit pastoraal werk onder prostituees en bewoners uit de Schilderswijk. ‘Ik denk dat troost vooral te maken heeft met gezien worden. In mijn ogen is het heel belangrijk dat mensen ervaren dat ze aanvaard worden zoals ze zijn.’ Hij heeft best zorgen over hoe de mensen in zijn gemeente door deze crisis komen. ‘Armoede is iets waardoor mensen uitsluiting ervaren in de maatschappij. Wij hadden juist als Havenkerk heel goede mogelijkheden om er toch voor deze mensen te zijn. Zo organiseerden we twee keer per week een maaltijd. Dat doen we nu in aangepaste vorm door het aanbieden van afhaalmaaltijden. Maar ik zie ook mensen die met de ziel onder hun arm lopen. Die echt de plekken missen waar ze terecht konden.’

Strating heeft zojuist een meditatie afgerond om op de Facebookpagina van zijn kerk te plaatsen. ‘Je ziet overal dat kerken nieuwe mogelijkheden zoeken om als kerk te blijven functioneren. Tegelijkertijd heb je als kerk ook de gemeenschap nodig, de verbinding met elkaar. En dat is lastig in deze tijd. Je kunt als kerk niet of slechts gedeeltelijk bieden wat je wilt bieden. Onze doelgroep bestaat voor het overgrote deel uit mensen die hooguit een mobieltje hebben van 30 euro. Die kunnen echt niet beeldbellen. Zij hebben het fysieke contact hard nodig.’

Troost bieden betekent voor dominee Strating ook soms het temperen van wilde gedachten of speculaties. ‘Er is veel wantrouwen tegen de overheid. Sommige mensen in onze gemeente, zeker zij die psychisch wat labiel zijn, zijn vatbaar voor nepnieuws. En dat wordt alleen maar versterkt doordat mensen nu helemaal alleen in hun kamertje zitten met hun eigen nieuwsbronnen. Ook hoor ik wel dat mensen er heilig van overtuigd zijn dat corona een teken van de eindtijd is. Ik probeer mensen gerust te stellen door te zeggen dat er altijd al moeilijke tijden zijn geweest. Ook mogen we troost putten uit ons geloof. Wij geloven immers in een God die alles in zijn hand heeft? Zo kunnen we onbevangen de toekomst tegemoet zien.’