Redactioneel: Grenzeloos

Je komt het woord ‘grens’ vaak tegen. Meestal is dat bij het brexitdrama over de grens tussen Ierland en Noord-Ierland. Maar recent viel het woord in het debat over euthanasie. Die is hier toegestaan, mits de grenzen (zorgvuldigheidseisen) in acht worden genomen. Een eis is dat sprake moet zijn van een wilsverklaring van de persoon die een stervenswens heeft.

Recent kantelde die grens, door de vrijspraak voor een arts die euthanasie toepaste op een ernstig demente patiënt. Wat mij sindsdien bezighoudt, is twijfel over hoe ik hier in sta. Ik merkte bij mijzelf namelijk iets dubbels. Ik voelde waardering voor het OM (‘markeer maar dat euthanasie niet kán zonder bevestiging van een eerder geuite doodswens’). Maar later kon ik mij ook goed verplaatsen in de rechterlijke uitspraak over de patiënt die ‘niet meer in staat was om samenhangend haar wil te uiten’.

Eigenlijk weet ik het antwoord wel…

Dit laatste is gek en voelt niet goed. Misschien ligt de oorzaak in het feit dat ik het voorgaande niet schrijf vanuit een positie ‘lekker ver weg’. Ik ben namelijk een regelmatige bezoeker van iemand in vergelijkbare omstandigheden als de patiënt in kwestie. Hij is mij dierbaar. Omdat ik hem vaak zie, twijfel ik sterk of hij in staat zou zijn om welke wilsverklaring ook – als die er zou zijn – tegenover wie ook maar te bevestigen. Eigenlijk weet ik het antwoord wel…

Twijfel mag er zijn, zeker. Tegelijk realiseer ik me hoeveel andere zaken dan het geschetste onvermogen hierin meespelen: het zogenoemde menswaardige bestaan, druk van de omgeving, het autonoom willen zijn. Over dit laatste las ik in NRC een ingezonden van een internist, die de rechterlijke uitspraak juist hekelde en vaststelde dat ‘we lijden aan een doorgeschoten (…) opvatting van autonomie’. Opvallend was zijn betoog over hoe wilsbekwame mensen handelen als zij chronisch ziek zijn. Velen gaven dan aan hun leven voortijdig te willen beëindigen, maar als de eerder gevreesde situatie zich aandient, kiezen zij voor het leven.

Hopelijk houdt de nu gedane uitspraak geen stand en aarzelen rechters niet om (opnieuw) grenzen vast te stellen. Mensen hebben grenzen nodig.