TU-docent Hans Burger over profetie

Het antwoord op de vraag wat profetie is, hangt af van je zoekmodel. Vragen die hieruit voortkomen zijn: Bestaat profetie vandaag de dag nog? Heeft profetie na de afsluiting van de canon een andere invulling gekregen? OnderWeg gaat hierover met Hans Burger in gesprek. ‘Christus is het definitieve Woord van God, maar de concretisering ervan op ieder mensenleven kan bij elk mens plaatsvinden.’

Hans Burger: ‘De gaven van de Geest houden niet op voor de streep van het afsluiten van de canon. Er begint dan een zoektocht.’ (beeld Carel Schutte)

Hans Burger (1974) is docent systematische theologie aan de Theologische Universiteit in Kampen. Binnen zijn vakgebied passen alle vragen die er zijn rond profetie, over bijvoorbeeld de betekenis en de inhoud van het begrip en over de relevantie ervan voor vandaag. Een zo’n vraag is of profetie ophield te bestaan na afronding van de Bijbel, de canon? Of is profetie ook vandaag volop mogelijk?

Hans, hoe omschrijf jij profetie?
‘Alleen al die vraag is lastig. Wat je eronder verstaat, wordt immers ook het zoekmodel waarmee je kijkt. Voor mij is profetie heel basic: spreken namens God. Dan is de vervolgvraag: hoe is dit vandaag? Ik vind die vraag nog niet zo gemakkelijk te beantwoorden. Wat ik weet, is dat wij volgens de Catechismus allen profeten zijn. En dat gaat direct terug op Handelingen 2 waar gezegd wordt dat na het uitstorten van de Geest “jullie zonen en dochters, en al mijn dienaren en dienaressen, zullen profeteren”.’

Hoe verhoudt dit zich tot de in de gereformeerde traditie bekende opvatting dat profetie als het openbaar worden van woorden van God ophield te bestaan na afronding van de canon, de Bijbel?
‘Ik denk dat hierbij twee dingen van belang zijn. De canon is inderdaad afgesloten. Tegelijk vind ik het lastig om te zeggen, gegeven bijvoorbeeld die tekst uit Handelingen 2, dat daarmee ook het profeteren is gestopt. Dan zeg ik liever dit: Jezus is de grote profeet. In Hem heeft God definitief gezegd wat Hij te zeggen had. Christus is het definitieve Woord van God; wat God te zeggen had over wie Hij is, over wie Hij voor ons wil zijn en waarheen Hij met ons op weg is, dat is in Christus gezegd. In die zin kun je zeggen: het definitieve is gezegd, daar valt niets meer aan toe te voegen. Maar de actualisering, de concretisering en de toepassing ervan op ieder mensenleven, die kan bij elk mens plaatsvinden. Hier zie ik alle ruimte voor profetie om dat wat God in Christus gezegd heeft concreet toe te passen op het leven van een mens.’

Waarbij de canon, de Bijbel, dan als toetssteen fungeert?
‘Ja, de canon is richtsnoer, die is normerend. Er kunnen immers zomaar mensen zijn die zeggen namens de Geest te spreken en die toch een eigen richting wijzen. De toetssteen is dan heel nadrukkelijk: of zo iemand geprofeteerd heeft en of die profetie juist is, blijkt als dit bij Christus en bij de canon past. Past het bij hoe God zich in Christus bekendgemaakt heeft?’

En dan is in jouw optiek het gedachtegoed van bijvoorbeeld New Wine een waardevolle aanvulling op de eerder genoemde opvatting over de afgesloten canon?
‘Ja. Ik denk dat de gereformeerde opvatting op dit punt, als reactie op bijvoorbeeld de wederdopers, wel eens te strak geweest is. De gaven van de Geest houden niet op voor de streep van het afsluiten van de canon.

Als je dit zegt en erkent dat gaven van de Geest zoals profetie er ook nu kunnen zijn, begint er een zoektocht: waar moet je dan zoal aan denken? In die zoektocht kun je bevestiging ervaren. Denk aan de verhalen van moslims die tot geloof gekomen zijn en in een droom Jezus Christus hebben gezien. Dan proef je iets van vervulling van wat ook in Handelingen 2 staat, over mensen die dromen zullen dromen.

‘Aan het definitieve valt niets meer toe te voegen’

De zoektocht kan ook verruimend werken, waardoor je bepaalde dingen nu profetie durft te noemen, terwijl je dat vroeger niet zo snel deed. Ook toen zijn er mensen geweest die als het ware boven zichzelf uitgetild werden en, geleid door de Geest, profetisch bezig waren. Tegelijk moet je wel goed blijven onderscheiden: belangrijke zaken als het ervaren van roeping, van Gods leiding in je leven, dat je merkt dat God jou in een bepaalde richting stuurt, zijn geen profetie.’

Ds. Geuze, hervormd predikant, schreef in 2004: ‘Profetie is Gods nu-woord, een concreet Godswoord in een concrete situatie.’ Herken je dit?
‘Ik vind dit een mooie omschrijving: in en door Christus weten we wat God wil. Profetie maakt concreet wat dat nu betekent. Ik heb zelf een keer in een oefening voor luisterend bidden meegemaakt dat iemand iets tegen mij zei. Wat die persoon zei, haakte aan bij twee Bijbelteksten die echt veel voor mij betekenen, over de wijnstok en over de rivier van leven. Zij zei daar dingen over en paste die toe op mijn leven. Zij wist niet welke waarde die Bijbelteksten voor mij hadden. Deze gebeurtenis is mij als extra “haakje” bijgebleven.’

Hans Burger: ‘Profetie heeft altijd iets gemengds. Het gaat om iets van God en tegelijk zit er ook iets menselijks in.’ (beeld Lyanne Wilts)

Ik las over een evangelische gemeente waarin profetie voorkomt. Daar geldt de afspraak dat de ontvanger de profetie voorlegt aan de voorganger of oudste. Zij wegen vervolgens af of de boodschap in kleine kring besproken of met de gemeente gedeeld wordt. Steeds is van belang een zorgvuldige Bijbelse toetsing.
‘Ik vind dit mooi klinken. Ik ken het zo niet vanuit mijn eigen kerkelijke praktijk. Maar dit klinkt heel zorgvuldig en het past ook bij wat Paulus schrijft over het beoordelen van profetie. Het is natuurlijk ook ingewikkeld. Een bijzonder hoofdstuk in dit verband is Handelingen 21. Daar wordt verteld over Paulus die naar Jeruzalem op weg is en in Caesarea de profeet Agabus ontmoet. Agabus profeteert dat Paulus in Jeruzalem vastgebonden zal worden en zal worden uitgeleverd (Handelingen 21:11). Daarop dringen de omstanders er bij Paulus op aan om niet naar Jeruzalem te gaan. Hij getuigt echter dat hij wel wil en ook zal gaan. Dit Bijbelgedeelte is des te opvallender, omdat eerder in vers 4 van dat hoofdstuk, dus ook eerder in de tijd, de leerlingen in Tyrus “geïnspireerd door de Geest” tegen Paulus zeggen dat hij niet moet doorreizen naar Jeruzalem!’

‘Wij zijn onderdeel van een cultuur
waar we veel te goed in passen’

Twee profetieën na elkaar dus. Wat zegt zoiets?
‘Ik denk dat je uit dit verhaal kunt leren dat profetie ook altijd iets gemengds heeft. Het gaat om iets van God en tegelijk zit er iets menselijks in. Feitelijk doen de mensen om Paulus heen, geïnspireerd door de Geest staat er, een verkeerd appèl op hem. Dankzij de Geest weten ze dat Paulus gevangengenomen wordt als hij naar Jeruzalem zal gaan, maar ze trekken er de verkeerde conclusie uit: Paulus, ga niet! Heel bewust getuigt Paulus vervolgens van zijn besluit om wel naar Jeruzalem te gaan en daar eventueel ook te sterven “omwille van de naam van de Heer Jezus”.’

Tot nu toe ging het vooral over profetie persoonlijk en in de plaatselijke gemeente. De hervormde predikant Blenk pleit daarnaast sterk voor profetie als het verstaan van de ‘tekenen van de tijd’. Want, zegt hij, de kerk heeft vooral die profetie, die gave nodig.
‘Ik denk dat dit heel belangrijk is als het om “Gods nu-woord” gaat. Als westerse christenen leven we namelijk in een wereld met een cultuur die wij eeuwenlang mede hebben vormgegeven. Wij zijn dus onderdeel van een cultuur waar we met alles wat bij ons hoort aan vastzitten, waar we veel te goed in passen. Het gevaar is dan dat wij ons aan die cultuur aanpassen. Dat gebeurt ook. Dus hebben wij het echt heel hard nodig om een kritische blik op die wereld te ontvangen en onszelf te blijven oefenen in het kritisch kijken naar allerlei dingen.

Ik noem een aantal zaken. Hoe gaan wij met elkaar en met anderen om? Wat voor vorm van landbouw of toerisme willen we? Hoe uiten we ons geloof? Wat doen we met ons geld? Is het ook voor ons niet veel te belangrijk of iets economisch werkt? Onze wereld zit ingewikkeld en tegelijk oneerlijk in elkaar. Dat weten we. Toch zijn we er aardig aan gewend en zeggen we zomaar: het is nu eenmaal zo… Zoals we ook weten dat een beperkt aantal bedrijven wel erg machtig is. Toch leggen we ons daarbij neer en accepteren we dat “daar niet veel tegen te doen is”. Zo kan ik nog wel even doorgaan. Juist daarom is dat bredere perspectief, van inderdaad ook het verlangen naar profetie om deze tijd te leren verstaan, broodnodig.’

Meer lezen over profetie?

M.D. Geuze, Profetie. Onmisbaar voor de christelijke gemeente, Hoornaar (Gideon), 2004.

Jaap Dekker, Luisteroefeningen. Profetieën van Jesaja, Zoetermeer (Boekencentrum), 2013.

Ronald Westerbeek, ‘Gebedsministry: bidden om de heelheid van Gods Koninkrijk’, via www.koninkrijkstheologie.nl.

Verwachten we Gods stem te horen? En herkennen we de manieren waarop God spreekt? Op de OnderWeg-site staat een artikel uit de New Wine Gemeentecursus Luisterend bidden dat een concreet overzicht aanreikt met praktische handvatten. Zie www.onderwegonline.nl/profetie.