Paulus’ voornemens en de onze

Ik heb mijn taak in deze streken nu beëindigd; en omdat ik er zo naar verlang om na al die jaren naar u toe te komen, hoop ik dat te doen wanneer ik naar Spanje ga.
(Romeinen 15:23-24)

Paulus heeft, net als ieder ander mens, voornemens gehad. Zijn voornemen om via Jeruzalem over Rome naar Spanje te gaan om daar het evangelie te brengen is er een voorbeeld van. Het is fascinerend en leerzaam om te zien hoe dit tot stand kwam, wat ervan terechtkwam en wat het teweegbracht.

Hoe is Paulus’ voornemen om via Jeruzalem over Rome naar Spanje te reizen tot stand gekomen? Zet je alle factoren op een rij, dan was er geen sprake van een bijzondere openbaring, maar van een subtiel en complex samenspel van roeping, persoonlijke afwegingen en verlangens, keuzes die voortvloeien uit het evangelie en situationele gevoeligheid.

(beeld Erik Koning)

Zijn roeping houdt Paulus bij alles wat hij doet voor ogen: ‘Ik moet in volledige toewijding aan zijn evangelie een dienaar van Christus Jezus voor de heidenen zijn, zodat zij een God welgevallig offer kunnen worden, geheiligd door de heilige Geest’ (Romeinen 15:16). Voor deze roeping leeft Paulus, hij wijdt zich er totaal aan. Persoonlijke verlangens, zoals die om de gemeente te Rome te bezoeken – Paulus zag daar al heel lang naar uit (Romeinen 1:13) – zijn daaraan ondergeschikt.

Bij het vervullen van zijn roeping hanteert Paulus vervolgens een strategie die door hemzelf bedacht lijkt te zijn: ‘Ik heb er een eer in gesteld het evangelie niet op plaatsen te verkondigen waar Christus al bekend was. Ik wilde niet op het fundament van een ander bouwen’ (Romeinen 15:20). Voor deze strategie vindt hij steun in de Schriften (zie Romeinen 15:21, een citaat uit Jesaja 52:12), maar het blijft een persoonlijke keuze. Voor Paulus is het een logische keuze: hij wil de onbereikten bereiken.

Paulus’ voornemen om het net uit te werpen aan de andere kant van het Romeinse rijk vloeit voort uit het feit dat, gegeven zijn strategie, het meer waarin hij vist te klein is geworden. Ook zijn hartsverlangen om de gemeente te Rome te kunnen bezoeken, speelt er een rol in (Romeinen 15:23).

Maar waarom gaat Paulus dan eerst naar Jeruzalem? Dat vloeit voort uit het evangelie zoals hij dat heeft begrepen en gepredikt (Romeinen 9-11). De christenen uit de volken hebben aan de Joodse christenen de grootst denkbare geestelijke zegen te danken en daarom hebben zij de heiligen in Jeruzalem te laten delen in hun materiële zegeningen (Romeinen 15:26-27). Daarom gaat Paulus eerst naar Jeruzalem om daar de collecte te overhandigen die de heiden-christenen voor de moederkerk bijeengebracht hebben. Als hij ook deze taak volbracht heeft, kan hij op doorreis naar Spanje eindelijk de tijd nemen om Rome aan te doen (en die gemeente om te vormen tot uitvalsbasis voor zijn werk in Spanje).

Gevangene

Paulus heeft in ieder geval Rome bereikt, al liep dat allemaal wat anders dan hij zich had voorgesteld. Tijdens zijn verblijf in Jeruzalem wordt hij vanwege een aanklacht van de Joden voor de rechter gesleept. Tijdens zijn verhoor door Festus beroept hij zich op de keizer en vervolgens wordt hij als gevangene naar Rome gebracht. Of Paulus ooit in Spanje is geweest, kan niet met zekerheid gezegd worden. Meer dan aanwijzingen hebben we niet. Paulus’ hartsverlangen – de gemeente te Rome aandoen – is dus in vervulling gegaan, maar via een verrassend andere en beduidend hachelijker route dan hij zich tijdens het schrijven van zijn brief voorstelde!

Zijn roeping houdt Paulus bij alles wat hij doet voor ogen

Paulus’ voornemen zorgde er wel voor dat we nu zijn bekendste, invloedrijkste en meest besproken brief hebben. De aanleiding tot het schrijven van de brief aan de Romeinen was immers dat Paulus zijn komst wilde aankondigen. En terwijl hij dat doet, geeft hij tegelijk een uiteenzetting van het evangelie zoals hij dat onder de volken predikt. Heel boeiend: de aanleiding voor Paulus’ meest vooraanstaande brief is gelegen in een plan dat mogelijk nooit ten uitvoer is gebracht.

Getuigenis

Valt er eigenlijk wel iets te leren van de wijze waarop Paulus’ voornemens tot stand kwamen? Is er geen sprake van een dusdanig unieke cocktail van overwegingen en factoren, dat we die weliswaar geboeid kunnen beschrijven, maar er niet van kunnen leren? Ik waag toch een poging.

Wat ik ongelooflijk leerzaam vind, is allereerst dát Paulus voornemens had en plannen maakte. Hij was een geroepene en had op basis van die roeping een enorme drive. Elke kans benutte hij om waar dan ook en voor wie dan ook getuigenis van het evangelie af te leggen (Handelingen 24:24-25; 26:27). Steeds zocht hij naar nieuwe mogelijkheden om zijn roeping invulling te geven.

Die roeping is, denk ik, overgegaan op de kerk als geheel. Iedere gemeente deelt er op een eigen wijze in: ‘Wij moeten in volledige toewijding aan zijn evangelie een dienaar van Christus Jezus voor de heidenen zijn, zodat zij een God welgevallig offer kunnen worden, geheiligd door de heilige Geest.’

De blik is bij het vervullen van die roeping zowel naar binnen als naar buiten gericht. Wat houdt dat in: ‘een God welgevallig offer zijn’? Hoe ben je dat in steeds veranderende situaties? En: hoe win je daar de kinderen en jongeren voor die aan de gemeente zijn toevertrouwd? Maar ook: hoe win je daar de wereld voor? Hoe zijn we als gemeente van Christus ‘een dienaar voor de heidenen’ in onze van God vervreemde cultuur en in de ons omringende wereld? Van Paulus’ voornemen en de drive daarachter kunnen we als voorgangers en kerkenraden leren permanent gefocust te zijn op dit soort vragen, biddend, zoekend, kloppend.

Seculier

Van Paulus’ voornemens kunnen we ook leren dat er ruimte is voor persoonlijke verlangens en afwegingen. Zeker, rechtstreekse ingevingen van de Geest kunnen er zijn, Paulus heeft ze zelf ook gehad (Handelingen 13:2; 16:6-10), maar in zijn voornemen om via Jeruzalem over Rome naar Spanje te gaan lijken ze geen rol te spelen. De Geest heeft mede gewerkt door Paulus’ overwegingen, verlangens en logische conclusies heen. Zo mag dat bij ons ook zijn.

Probeer maar, zoek en experimenteer maar, of geef er de ruimte voor

Onze situatie is, net als die van Paulus, voortdurend aan het veranderen. De samenstelling van de gemeente verandert, de cultuur verandert (dus ook de jongeren- en ouderencultuur), een nieuwe stadswijk wordt gebouwd, de tijd is een seculiere tijd geworden. Zoals Paulus op basis van zijn roeping inspeelde op die veranderingen, zo hebben wij dat ook te doen. En zoals de Geest daarbij Paulus’ gaven van hoofd, hart en handen inschakelde, zo wil Hij dat ook met de onze doen. Dus durf en probeer maar, zoek en experimenteer maar, of geef er de ruimte voor.

Stapjes

Van Paulus’ voornemens kunnen we ook leren dat die soms een neveneffect hebben dat zegenrijker is dan het voornemen zelf. In het geval van Paulus was dat zijn brief aan de Romeinen. Tom Wright zegt bij onze tekst: ‘Misschien heeft Paulus Spanje niet gehaald. Dat deed er niet toe, het evangelie zou er toch wel komen, en spoedig ook. Wat er wel toe deed en wat er in de hele geschiedenis van de kerk enorm toe deed, is dat hij (als onderdeel van zijn plan om naar Spanje te gaan) zijn brief aan de Romeinen schreef. We moeten nooit onderschatten wat God wil doen door dingen die wij zien als kleine stapjes naar een groter doel.’

Ten slotte, het gaat met voornemens niet zelden heel anders dan we zelf hadden bedacht. Paulus heeft dat ook ervaren. Wij maken plannen, wij nemen ons iets voor, wij proberen dat te realiseren, maar of het lukt en wat ervan komt, dat is aan God. Daarom zeggen we bij alles Deo Volente, als de Heer het wil (Jakobus 4:15). De mens wikt, God beschikt. Dat is geen uiting van fatalisme, maar van vertrouwen: onze voornemens zijn ingevouwen in Gods nog veel grotere voornemen: zijn koninkrijk!

Om over na te denken

• Welke voornemens hebben jullie als kerkenraad voor het komende jaar?
• Herken je Paulus’ roeping en de enorme drive die hij op basis daarvan had?
• Welke situatie doet in het bijzonder een appèl op jullie als kerkenraad? Hoe kan Paulus’ voornemen jullie inspireren om daar iets mee te doen?
• Hoeveel ruimte voor het gewijde experiment gun je jezelf, of is er in jullie gemeente?
• Soms is het neveneffect van een voornemen zegenrijker dan het voornemen zelf: heb je dat weleens zo ervaren?