De kunst van het relativeren

Maar wat doet het er eigenlijk toe! Wat telt is dat Christus verkondigd wordt. Of het nu uit valse of oprechte motieven gebeurt – dat het gebeurt verheugt me.
(Filippenzen 1:18)

Relativeren is een kunst. Een kunst die je kunt leren, zoals ook Paulus heeft gedaan. Kun jij de situatie waarin je als gelovige of als kerk terechtkomt in relatie brengen met Christus’ zaak op aarde?

De kunst van het relativeren vatten we meestal op als het onder controle houden van heftige emoties, rustig blijven als er iets moeilijks op je af komt. Je zet de zaak even in een breder perspectief en met een enkele opmerking weet je rust te brengen in een verhitte discussie. Mooi als je dat kunt en als er zulke mensen in je omgeving beschikbaar zijn.

Het relativeren dat Paulus doet in de brief aan de Filippenzen is anders van aard. Hij brengt wat hem overkomt in verband met Christus’ zaak op aarde. Wat mij betreft is dat het echte relativeren. Wij denken bij relativeren vaak aan het wat minder ernstig en heftig maken van dingen, maar Paulus vat het letterlijk op: ik breng mijn leven en de dingen die ik meemaak in relatie met Christus’ zaak op aarde.

(beeld Pearl/Lightstock)

Paulus schrijft zijn brief vanuit de gevangenis (Filippenzen 1:13). Hij heeft goede wensen en praktische ondersteuning ontvangen vanuit Filippi. In de brief bedankt hij de christenen aldaar hartelijk. Paulus weet niet of hij de door hem zo geliefde broeders en zusters in Filippi ooit terug zal zien (Filippenzen 1:7). Hij houdt rekening met een spoedig einde van zijn leven (Filippenzen 1:20), wellicht ten gevolge van een veroordeling tot de dood. Reden genoeg voor een verdrietige, verslagen toon. Maar zo niet Paulus. Filippenzen is de brief van de blijdschap. Wees vol vreugde, zegt Paulus, samen met mij – het is als een refrein dat steeds terugkomt in de brief (Filippenzen 2:18 en 4:4).

Dat is al bijzonder genoeg, dat je zo de tonen van vreugde en dank kunt aanslaan in een persoonlijk moeilijke tijd. Het kan, omdat Paulus zijn eigen leven ziet in het licht van Christus. Het evangelie wordt juist verspreid door mijn gevangenschap, schrijft hij (Filippenzen 1:12). Broeders en zusters ter plaatse krijgen door Paulus’ gevangenschap vertrouwen in de Heer en durven nog onbevreesder de boodschap te verkondigen (Filippenzen 1:14). Ik ben blij, zegt Paulus, moet je kijken wat God geeft! Dat is het relativeren van Paulus: je eigen leven in verband brengen met God en met Jezus. Daar worden de dingen die je meemaakt anders van.

Motieven

En Paulus blijft relativeren. Want er zijn er ook mensen die de boodschap van Christus verkondigen ‘uit afgunst en rivaliteit’ (Filippenzen 1:16). Misschien vonden ze dat Paulus altijd te fel van leer trok en dat hij daarom zijn gevangenschap min of meer over zichzelf had afgeroepen. Of ze waren blij dat zij nu eindelijk ruimte voor zichzelf hadden, zolang Paulus gevangen zat. Ze verkondigen Christus uit geldingsdrang, met onzuivere bedoelingen, om mijn gevangenschap te verzwaren, zegt Paulus (Filippenzen 1:17).

Paulus hoort en ziet het. Maar het maakt hem niet uit. Wat doet het er eigenlijk toe? Wat telt, is dat Christus wordt verkondigd. Of het nu uit valse of oprechte motieven gebeurt, als het maar gebeurt. En het gebeurt. En daarom is Paulus blij.

Klopt de boodschap wel, als de motieven niet deugen?

Dat is best opvallend. In hoeverre zat er in dat brengen van de boodschap uit afgunst en rivaliteit niet een openlijke of verborgen aanval op Paulus zelf, op zijn gezag als apostel, op zijn intentie om alles van zichzelf in te zetten voor de zaak van Christus? Mij lijkt dat zoiets aan je kan gaan knagen. Maar Paulus zegt: het doet er niet toe – als Christus maar wordt verkondigd. Hoe kan hij zo mild en meegaand zijn? Klopt de boodschap wel, als de motieven niet deugen?

Geïnfecteerd

Paulus’ ruimhartigheid valt op, omdat Paulus in een andere brief een heel andere toon aanslaat over mensen die hun eigen versie van het evangelie willen brengen. Ik denk aan de brief aan de Galaten. ‘Wanneer iemand u iets verkondigt dat in strijd is met wat ik u verkondigd heb, al was ik het zelf of een engel uit de hemel – vervloekt is hij!’, houdt Paulus de Galaten voor (Galaten 1:8). Dat is andere taal! Het maakt duidelijk dat Paulus bepaald niet iemand is die met alle winden meewaait en alles over zijn kant laat gaan. Nee, als de kern van het evangelie in geding is – en dat was het geval bij de Galaten – dan wordt Paulus fel en klinken er scherpe woorden.

Blijkbaar lag dat anders bij de mensen die hij bedoelt in de brief aan de Filippenzen. Ze hebben onzuivere bedoelingen, geldingsdrang, maar brengen wel de boodschap van Christus, met alles erop en eraan, het evangelie waar Paulus ook voor staat. Door die onzuivere bedoelingen hoeft niet meteen de boodschap zelf aan inhoud te verliezen of geïnfecteerd te raken. Blijkbaar is Christus groter dan onzuivere motieven van wie dan ook. Zijn evangelie kan tegen een stootje. Hij komt tot spreken, door geldingsdrang, afgunst en rivaliteit heen.

Scheve ogen

Wat zou Paulus’ kunst van het relativeren ons vandaag te zeggen kunnen hebben? Ik zie gelukkig steeds meer dat we als christenen ruimhartig leren zijn in de geest van Paulus. Als ik kijk naar hoe de ene kerk met de andere omgaat, hoe voorgangers van het ene kerkgenootschap in verbinding staan met collega’s van het andere. Gedeelde blijdschap, omdat Christus wordt verkondigd.

Christus’ boodschap overstijgt onze eigen grenzen

Maar wat als die collega ‘vollere zalen trekt’ dan jij? Als een andere kerk meer jeugd aanspreekt dan jouw kerk? Als mensen uit jouw gemeente liever hun heil zoeken in een andere gemeente, omdat ze daar meer vrijheid en openheid ervaren? Dan kan het lastiger worden. We zijn blij met elkaar, zolang we geen last hebben van elkaar. Je vraagt je opeens af of de motieven bij die ander wel altijd zo zuiver zijn. Maar zijn mijn motieven dat soms wél? Wie kan volhouden dat er bij hemzelf of bij de eigen gemeente nooit geldingsdrang, afgunst of rivaliteit meespelen? Zo kun je snel met scheve ogen naar elkaar zitten te kijken: wat hebben zij dat wij niet hebben?

In die dynamiek raakt mij de manier waarop Paulus relativeert. Letterlijk: hoe hij mijn bezig zijn als kerk of gelovige in het hier en nu in relatie brengt met Christus. Wil je alsjeblieft even wat verder kijken dan jouw eigen kring? Christus’ zaak is groter dan die van mij. Dat geeft ruimte om mild en ruimhartig te zijn, over en weer en naar elkaar, naar katholieken, evangelischen, baptisten, PKN’ers, hersteld-vrijgemaakten en wat dies meer zij. Als Christus maar wordt verkondigd. En als dat gebeurt, blij zijn. Je samen verheugen, omdat Christus’ boodschap onze eigen grenzen overstijgt. Misschien kom je onzuivere motieven tegen. Dat kan bij een ander zijn, maar als je eerlijk bent, ook net zo goed bij jezelf. Ja, die typisch kleinmenselijke dingen als geldingsdrang, rivaliteit, afgunst. Maar wat doet het er eigenlijk toe? Wat telt is dat Christus wordt verkondigd, of het nu uit valse of oprechte motieven gebeurt. Dát het gebeurt – laat dat je verheugen!

Om over na te denken

1. Wat zou Paulus’ manier van relativeren (letterlijk dus: in relatie met Christus brengen) kunnen veranderen aan de manier waarop jijzelf of anderen omgaan met persoonlijke omstandigheden?

2. Probeer eens te bedenken wanneer Paulus’ scherpe woorden van Galaten 1:8 (vervloekt is een ieder die een ander evangelie brengt) aan de orde zijn vandaag de dag, en wanneer zijn ruimhartige relativering van Filippenzen 1:18 (wat doet het ertoe; wat telt is dat Christus wordt verkondigd).

3. Pas Paulus’ woorden eens toe op het kerkelijke landschap van jouw omgeving of van ons land. Waar leidt dat dan toe? Wat zou gezamenlijke vreugde kunnen geven? Hoe zouden verhoudingen kunnen veranderen en/of relaties zich kunnen verdiepen?