Gods Geest beweegt kerken

Op het gebied van missionaire gemeenschapsvorming is er de afgelopen twintig jaar veel veranderd in Nederland. Kerken zijn enorm gegroeid in kennis en ervaring, en hebben tal van initiatieven ondernomen. Martin de Jong zat er vanaf het begin met zijn neus bovenop.

In de zomer van 1997 kwam ik, na het afronden van een studie economie, met een volle verhuiswagen in Amsterdam aan. Voor mij lag een succesvolle carrière in het bankwezen. De wereld zag er toen heel anders uit, de (virtuele) bomen groeiden nog tot in de hemel. Naast mijn werk raakte ik volop betrokken bij het missionaire werk in Amsterdam, Nederland en Europa.

Twintig jaar later zie ik niet alleen allerlei geestelijke lijnen waarlangs mijn eigen leven zich heeft ontwikkeld – mijn reguliere baan is inmiddels verwisseld voor fulltime missionair werk – maar zie ik ook hoe Gods Geest kerken bij elkaar heeft gebracht, ons met kennis heeft vervuld en in een relatief korte periode hele denominaties heeft bewogen.

Transitie

Kerkelijk had ik in 1997 geen onderdak. Een aantal jaren daarvoor had ik de GKv in Groningen teleurgesteld verlaten voor een sterk charismatische gemeente. In Amsterdam aangekomen besloot ik op zoek te gaan naar een christelijke gemeente. Tijdens mijn zoektocht werd ik geholpen door de medehuurders van mijn nieuwe woning. Beide huurders bleken lid te zijn van de GKv en ook nog eens een zeer levend geloof te hebben. Ze inspireerden me om terug te gaan naar mijn kerkelijke roots.

In Amsterdam trof ik een geheel andere GKv aan dan de kerk waarin ik opgegroeid was. Open, gastvrij en vooral inclusief. En waar dit nog niet het geval was, was er het verlangen om dit zeker te worden.

In Amsterdam trof ik een geheel andere GKv aan
dan de kerk waarin ik opgegroeid was

Niet alleen de GKv in Amsterdam bleek in transitie te zijn, ook de NGK en de CGK. Deze kerkgenootschappen waren los van elkaar bezig in een traject om na te denken hoe ze hun missionaire identiteit konden vormgeven in Amsterdam.

Al snel werd ik gevraagd zitting te nemen in een commissie die de classis zou moeten adviseren hoe de beide GKv-gemeenten in Amsterdam hun missionaire identiteit zouden kunnen invullen. Tijdens dit proces werd ds. Siebrand Wierda beroepen om de CGK in Amsterdam nieuw leven in te blazen en een nieuw initiatief te starten. Ds. Tim Vreugdenhil deed de deur van de GKv Amstelveen een maand op slot en besloot de bestaande gemeente te herplanten. De NGK Amsterdam maakte een moeilijke fase door en moest antwoorden vinden op lastige pastorale vragen die een stadsgemeente met zich meebrengt.

Redeemer

Doordat de verschillende kerken in een vergelijkbaar traject zaten, ontstond een verlangen om elkaar over en weer te informeren en vooral te inspireren. De oprichting van Amsterdam in Beweging voor Jezus Christus, een samenwerkingsverband van de GKv, NGK, CGK en PKN, was een feit. Uitgangspunt was: hoe kunnen we elkaar versterken in onze missionaire taak en rol in Amsterdam? Kerken die elkaar hooguit kenden van naam zaten plotseling om de tafel met een gezamenlijk verlangen om er voor elkaar te zijn en kerkplanting van de grond te krijgen. Waar landelijk toen nog muren tussen de kerken bestonden, groeide door het verlangen naar missionaire presentie een enorm vertrouwen in elkaar.

Gods Geest was zeker present. Hij creëerde een groot verlangen bij al die voorgangers in Groot-Amsterdam. Onderlinge verschillen verdwenen naar de achtergrond. Er werd bij elkaar gepreekt (landelijk was dat niet toegestaan) en op allerlei fronten werd er samengewerkt. Trainingssessies rondom kerkplanting werden in het leven geroepen en allerlei voorgangers uit Nederland sloten zich daarbij aan. Vriendschappen ontstonden over en weer. Deelnemers van toen hebben nu landelijke posities op het gebied van missionaire gemeenschapsvorming.

De trainingen werden geleid door ds. Al Barth van de Redeemer Presbyterian Church in New York, de kerk van Tim Keller. Redeemer was door de Amsterdamse kerken gevraagd om te komen helpen, omdat het ons toen nog ontbrak aan kennis. De brief met het verzoek kwam – zo bleek drie jaar geleden – op een uniek moment. Redeemer was namelijk in dubio over haar rol buiten New York. Zou de rest van de wereld zitten te wachten op haar kennis en ervaring? De hulpvraag vanuit Amsterdam was een bevestiging op gebed. Dat soort dingen kun je niet zelf bedenken, daar zit Gods Geest achter.

Grote stap

De focus op kerkplanting in Nederland is op gang gekomen in de grote steden. Daar werd de leegloop van de kerk het sterkst gevoeld. Maar geleidelijk drong het verlangen om nieuwe missionaire gemeenschappen te stichten door in heel het land. Landelijk werden er steeds meer conferenties georganiseerd waar kerkplanting centraal stond.

Er ontstond behoefte aan samenwerking. Dat leidde tot de oprichting van Kerklab, een samenwerkingsverband van doeners (pioniers), denkers (theologen) en duwers (missionair consulenten). Het unieke is dat de deelnemers uit zo’n beetje alle denominaties komen. Van GKv en NGK tot Vineyard en de baptisten. Vanaf het begin heb ik een enorm vertrouwen in elkaar gezien. Er is een verlangen om de kerk te vernieuwen middels missionaire gemeenschapsvorming.

Doordat er een sterke focus naar buiten is, komen onderlinge verschillen in een ander daglicht te staan

Mijn eigen leven werd inmiddels zo in beslag genomen met het missionaire werk dat ik na een proces van bezinning de grote stap maakte. Ik gaf mijn comfortabele zakelijke leven op en ging me volledig richten op het werk in de kerk. Een stap in geloof. Nu, zoveel jaar later, zie ik alleen maar bevestiging van mijn keuze. Ik zie het als de leiding van Gods Geest dat ik zo veel heb mogen betekenen.

Winst

De focus van de verschillende denominaties op missionaire gemeenschapsvorming heeft ons veel gebracht. Een aantal dingen wil ik noemen.

• De (hernieuwde) aandacht voor contextualisatie heeft veel kennis en ervaring opgeleverd. Hoe geef je vorm aan je gemeenschap in een achterstandswijk? Hoe bereik je de hogeropgeleiden?
• Inclusief preken. Wat betekent het als je christenen en niet-christenen onder je gehoor hebt zitten?
• Durf en lef om te experimenteren. De beslissing van de PKN om honderd pioniersplekken te starten zie ik helemaal in lijn met de beweging van de Geest die zo’n twintig jaar geleden al begon.
• De toenadering tussen de NGK en de GKv zie ik als een vrucht van het missionaire verlangen dat gegroeid is. Doordat er een sterke focus naar buiten is, komen onderlinge verschillen in een ander daglicht te staan. Uiteraard valt hierover meer te zeggen en draagt de tijd waarin we leven ook een steentje bij.
• Door het ontstaan van een organisatie als Intercultural Church Plants, geleid door Theo Visser, is er een enorme kennis ontstaan over het omgaan met multiculturaliteit. Ook Theo bevond zich twintig jaar geleden in onze groep die aan het experimenteren was. Inmiddels zijn er veel multiculturele gemeenschappen ontstaan, waar Iraniërs, Afghanen en Pakistanen tot geloof komen.
• De grootste winst zit hem in al die gemeenteleden die een verlangen hebben en mogelijkheden zien om zich in te zetten voor het evangelie, gewoon in hun eigen wijk of stad. Van passieve kerkbezoekers naar missionair geëngageerde pioniers. Op allerlei plekken in Nederland mobiliseren zij zich en zien zij kansen om vriendschappen aan te gaan met niet-christenen. Ze delen hun geloof en we zien mensen tot geloof komen. Zijn het enorme aantallen? Nee. Maar wat er gebeurt, is wel uniek.

Waar ik nog een lacune zie, is bij de theologische opleidingen. Gelukkig is er inmiddels een missionaire master ontstaan en zijn er diverse goede onderzoeken verschenen. Maar een drastische aanpassing van het curriculum zal nog een tijdje op zich laten wachten.

Gods Geest werkt nog steeds en zal ons ook in de toekomst leiden, daar ben ik van overtuigd. Dankbaar mogen we zijn voor al die nieuwe initiatieven. Zal dit de leegloop van de kerk tegengaan? Nee. Maar Gods Geest zal ons wel blijvend inspireren om realistisch te blijven en om te zoeken naar nieuwe mogelijkheden en kansen om het evangelie door te geven, en daarbij niet in een kramp te raken, alsof het allemaal van ons mensen afhangt. God doorziet verleden, heden en toekomst. Hij zal ons ook in komende fasen leiden.