Waarom zijn we zo druk?

We lijken drukker dan ooit. Waar komt die drukte vandaan? En hoe vinden we rust?

Partners uit tweeverdienende gezinnen rijden elk van hun drie kinderen wekelijks naar twee sporten en de muziekschool, terwijl ze ondertussen op Facebook hun status bijwerken en op de status van anderen reageren. Tegelijkertijd zoeken ze wanhopig naar me-time en tijd om samen door te brengen (want dat moet volgens de Marriage Course).

Alleengaanden jongleren tussen hun werk en een georganiseerd (help!) huishouden. Ze onderhouden een uitgebreid netwerk van vrienden, gaan naar de sportschool en maken zich zorgen over de keuze wel of geen partner. Plus die onvermijdelijke sociale media.

Pensionado’s combineren verre reizen met wekelijks twee dagdelen op de kleinkinderen passen. Ze pendelen op hun elektrische fiets van hun vrijwilligerswerk naar het treinstation, op weg naar de incidentele workshop vanuit de voormalige professie, ondertussen whatsappend met hun kinderen en kleinkinderen.

En oh ja, voor christenen komen daar nog de zondag, de Bijbelkring en vast nog een kinderclub of een taak in het pastoraat of de kerkenraad bij.

Waarom zijn we zo druk? De schepper heeft ons 24 uur in een dag gegeven. Ik ga ervan uit dat dat geen fout was; God verwacht niet dat we meer doen dan we kunnen doen. Dus waarom toch zo druk?

Onverzadigbaar

Voor een deel hebben we er denk ik geen invloed op. Bijvoorbeeld als je kleine kinderen hebt die niet doorslapen of vroeg wakker worden. Of als een project tegen zijn deadline aanloopt. Tegelijkertijd kun je oefenen om de goede dingen op het juiste moment te doen. Je kunt leren om minder chaos in je leven toe te laten en minder achter de feiten aan te lopen. Zelfs al zijn het maar simpele dingen, zoals die sleutels die altijd zoek zijn terwijl je eigenlijk te laat bent of dat ene mailtje dat verstopt zit tussen 1.154 andere berichten in je inbox (of was het nou via WhatsApp verstuurd?).

Boeken als De zeven eigenschappen van effectief leiderschap van Stephen Covey, Een levensregel voor beginners van Wil Derkse en Getting Things Done van David Allen zijn aanraders als het gaat om tijdmanagement en prioriteiten stellen.

De schepper heeft ons 24 uur in een dag gegeven – ik ga ervan uit dat dat geen fout was

Maar we kunnen nog een stap verder gaan. God verwacht niet dat we meer doen dan we kunnen, maar ons hart is minder snel tevreden. In ons hart zijn we, vaak onbewust, druk om andere machten dan de schepper tevreden te stellen. En die machten lijken onverzadigbaar. In dit artikel wil ik op dat aspect van drukte ingaan.

Afgoden

Toen ik bij de Rabobank werkte, vertrok een collega naar adviesbureau McKinsey. Over McKinsey werd gezegd dat iedereen die daar ging werken binnen een jaar gescheiden was. Misschien wat overdreven, maar stel dat je door je baan tegen een scheiding aanloopt. Dan wil je voor jezelf wel bewijzen dat die carrièrestap de moeite waard was. En daar ben je druk mee. Je bent druk omdat je jezelf wilt bewijzen. En hoeveel carrière is dan genoeg?

Vaak werken we te hard om de verlangens van ons hart te vervullen. Daar zit een belangrijk deel van onze drukte. Wie of wat je leven bepaalt, dat is je god. Dus wanneer je verlangen om anderen te behagen of je zorgen om geld jouw leven bepalen, dan zijn dat jouw afgoden. Paulus zegt het in Romeinen 1 zo: ‘Ze hebben de majesteit van de onvergankelijke God ingewisseld voor beelden van vergankelijke mensen, vogels, lopende en kruipende dieren.’ Onze afgoden staan inmiddels niet meer als beeldje in een hoek van onze kamer, maar ze zitten in ons hart. Hoewel: de foto’s en herinneringen in onze huiskamers en kantoren vertellen misschien wel meer dan ons lief is over onze afgoden.

(beeld Petra/Pixabay)

Tim Chester en Matt Fuller noemen in hun boek over tijd en drukte de volgende afgoden:

1. Je bent druk omdat je je voor jezelf wilt bewijzen. Die heb ik net al genoemd.

2. Je bent druk omdat je je voor anderen wilt bewijzen. Het lijkt je vriendinnen allemaal te lukken: een goede baan, een huishouden en een gezin met drie kinderen. Alles loopt op rolletjes. En dan gaan ze ook nog naar de sportschool. Maar jij wordt al doodmoe wakker. Toch wil je bewijzen – voor jezelf, maar ook voor je vriendinnen, je man en je ouders – dat jij het ook kunt.

3. Je bent druk omdat je jouw leven en misschien ook dat van je gezin onder controle wilt hebben. Als ik zo veel geld apart heb gezet… Als ik de kinderen sport en cultuur in hun opvoeding kan meegeven… Je bent druk omdat anderen zorg nodig hebben, en jij kunt die zorg geven. En dan klopt er weer een vriend met problemen bij je aan.

4. Je bent druk vanwege uitstelgedrag. Je hangt eindeloos rond op Facebook, je geeft nutteloze mailtjes veel te uitgebreid antwoord, je voert zogenaamd belangrijke gesprekken, maar ondertussen doe je niet wat je moet doen. Totdat de deadline er is en dan zit je in de stress. Maar waarom stel je uit?

5. Je bent druk omdat je het geld nodig hebt. Of nodig denkt te hebben. Ik wil niets afdoen aan mensen die werkelijk financiële problemen hebben, maar het kan gebeuren dat we geld nodig denken te hebben, terwijl we gewoon ons dagelijks brood eten en onze jaarlijkse vakantie vieren.

6. Je bent druk omdat je alles uit het leven wilt halen. Je leeft maar één keer… Dus: je wilt je duikbrevet halen en dan duiken in de Rode Zee. Je wilt wandelen op IJsland. Je wilt een uitdagende carrière maken. Je wilt een weekendje Barcelona doen. En dan ook nog die stilteretraite. Druk, druk, druk.

Kijk eens naar deze lijst en kijk eens naar je hart of naar je huiskamer of kantoor. Welke verlangens herken je? Wat veroorzaakt jouw drukte?

Angst

Wat nu? Van elk van deze afgoden kunnen we bevrijd worden. Ik zoom ter illustratie in op die tweede afgod: jezelf bewijzen aan anderen. Het is er namelijk één die ik als predikant herken, net als veel andere mensen die op een podium staan. Je zoekt bevestiging en bent bang voor afwijzing. Gezien het aantal predikanten dat vastloopt, is dat een reële angst binnen ons beroep. Maar ik denk dat er nog veel meer mensen zijn die deze angst in hun leven herkennen.

Ondertussen heb ik opeens een ander woord gebruikt: angst. Angst is geen fijn woord. Wie zegt nu van zichzelf dat hij bang is voor anderen? Maar toch: wanneer je jezelf aan een ander wilt bewijzen, betekent dat dat je in zekere mate bang bent. Ik blijkbaar wel. En die angst kan zich op verschillende manieren uiten. Bij mij door hard te werken. ‘Ze kunnen in ieder geval niet zeggen dat hij uit zijn neus loopt te eten.’

In ons hart zijn we druk om andere machten dan de schepper tevreden te stellen, en die machten lijken onverzadigbaar

Trevor Hudsons meditatie op het bekende ‘gebed om rust’ in zijn gelijknamige boek hielp mij een stap verder. Dit gebed begint als volgt: ‘God, geef me de rust om te accepteren wat ik niet kan veranderen, de moed om te veranderen wat ik kán, en de wijsheid om het verschil te zien.’ Ik vroeg me af: moet ik mijn angst voor anderen accepteren en dus niet veranderen? Of heb ik moed nodig om te veranderen? Wat is wijsheid?

Trevor stelt de volgende oefening voor:

• Probeer je voor te stellen dat je ervoor kiest om je angst voor anderen te accepteren. Je blijft in dezelfde situatie en probeert er niets aan te veranderen. Word je bewust van je gevoelens.
• Stel je vervolgens voor dat je de andere keuze maakt: je doet je best om bepaalde veranderingen in je leven aan te brengen. Opnieuw luister je naar je gevoelens. Waar voel je vrede? En waar angst, onzekerheid, ongemak?

Bij mij ging deze oefening zo:

• Geen verandering? Ik dacht: dan ga ik niet moedig preken, maak ik geen moedige keuzes, blijft het gevoel van drukte, neem ik te weinig tijd voor reflectie en kan ik minder goed luisteren, want ik zou me aangevallen kunnen voelen.
• Wel verandering? Dan ben ik moedig en geïnformeerd, durf ik betrokken en spiritueel te spreken, kan ik beter luisteren en heb ik de vrijheid om te rusten. Dus ik wist: ik wil veranderen, dat lijkt me een stuk vreugdevoller.

Little stuff

Hoe bereik ik nu zo’n verandering? Dan komen we bij het evangelie. Dat begint in dit geval bij de val, de ellende: angst voor mensen. Hoe word ik verlost van die angst voor mensen? De eerste manier noemde ik al: hard werken. Want wanneer ik hard werk, zullen ze me niet afwijzen. Ik probeer afwijzing te voorkomen door drukte. Maar die manier werkt dus niet. En ik ben niet de enige die dat ervaart.

Een andere manier die ik zou kunnen proberen, is mijn zelfvertrouwen vergroten. Of nog beter: mijn zelfbeeld verbeteren. Als ik maar goed genoeg over mezelf denk, dan raakt het oordeel van anderen mij niet meer. Als ik mezelf maar voldoende ervan overtuig dat ik een goede spreker ben, dan raakt kritiek mij niet meer. Misschien kan ik die benadering zelfs combineren met de eerste: hard werken. En voordat ik het weet, wordt dit mijn slogan: I may be little, but to God I’m big stuff!

God verwacht niet dat we meer doen dan we kunnen, maar ons hart is minder snel tevreden. (beeld Gentlegiant27153/Pixabay)

Maar misschien ben ik helemaal niet big stuff. We denken misschien wel dat we allemaal miljonairs, supersterren, sporthelden, topmodellen of topwetenschappers kunnen zijn. En we prenten het onze kinderen in. Maar het is niet zo. Nee, de meesten van ons zijn gewoon, little stuff.

Er valt over deze benaderingen veel te zeggen, maar wat ze gemeen hebben, is dit: het zijn vormen van zelfverlossing en ze werken niet.

Dit is wat mij hielp: Spreuken 29:25. ‘Angst voor mensen is een valstrik, wie op de HEER vertrouwt, wordt beschermd.’ Deze woorden maakten mijn situatie helder. Ik heb vertrouwen ingeruild voor angst en God voor mensen. En zoals gezegd: God inruilen voor mensen is afgoderij. Wat ik moet doen, is – heel ouderwets – me bekeren en mijn vertrouwen op God stellen. Of zoals het staat in Spreuken 18:10: ‘De naam van de HEER is een sterke toren, de rechtvaardige snelt erheen, en is veilig.’

Die woorden maken ook duidelijk dat op God vertrouwen niet betekent: achterover leunen op een stoel en hopen dat je angst weggaat. Nee, op God vertrouwen is naar Hem toe gaan en bij Hem schuilen. We zijn veilig bij Hem, omdat God groter en machtiger is, en omdat Gods mening over mij beslissender is dan de mening van mensen.

Wat is dan Gods mening over mij? Niet: I’m big stuff in God’s eyes. Dan zijn we weer terug bij de zelfverlossing, want hoe weet ik dat ik big stuff ben? Nee, God is gespecialiseerd in het liefhebben van zondaars. God heeft zich toegelegd op het liefhebben van little stuff. Hij is expert in het liefhebben van wat de wereld onaanzienlijk vindt. Hij houdt van mensen omdat Hij van ze houdt. Hij verklaart mensen rechtvaardig omdat ze lijken op zijn Zoon Jezus Christus en omdat die Zoon alles waarin die mensen niet op Hem lijken heeft weggedragen aan het kruis.

Motto

Hoe pak ik deze waarheid op? Door me erin te oefenen. Door mezelf telkens hieraan te herinneren. Ik doe dat door zo’n vers te onderstrepen in mijn bijbel. Vervolgens heb ik op mijn pc een achtergrond waarop ik een motto van de dag kan invoeren. Voor mij is dat de komende weken dus Spreuken 29:25. Wanneer ik begin aan een nieuwe klus – een telefoontje, het voorbereiden van een preek, het beantwoorden van e-mails of wat dan ook – dan zie ik die woorden en bedenk ik me, misschien slechts dertig seconden: voor wie hoef ik niet bang te zijn? En wat is er ook alweer zo goed aan om op God te vertrouwen?

Zo integreer ik het evangelie in mijn gewone, dagelijkse leven, dat ook weer niet zo anders is dan dat van de gemiddelde volgeling van Jezus. Het kost nauwelijks tijd, maar het levert wel rust op. En ja, het gaat natuurlijk niet altijd goed. Maar ik kan me er wel in oefenen.

Webtip

Zoek op Google naar ‘big ego low self esteem gospel‘ en je vindt interessante blogs van Tim Chester en Mark Meynell.

Leestips

Mensen die het werk van Tim Keller kennen, zal het begrip afgoden bekend voorkomen. Een aanrader is zijn boek:

Namaakgoden, Franeker (Van Wijnen), 2010.

Keller is in zijn gebruik schatplichtig aan Luther, maar ook aan een kort essay van David Powlinson: ‘Idols of the Heart and Vanity Fair‘. Wie het Engels machtig is en geïnteresseerd is, kan dit opstel eenvoudig vinden op internet.

Twee Engelstalige boeken die schrijven over tijd vanuit een christelijk perspectief:

• Tim Chester, The Busy Christian’s Guide to Busyness, Westmont (InterVarsity Press), 2006.
• Matt Fuller, Time for Everything?, Epsom (The Good Book Company), 2015.

 

Andere tips:

• Trevor Hudson, Gebed om rust, Zoetermeer (Boekencentrum), 2005.
• Wil Derkse, Een levensregel voor beginners. Benedictijnse spiritualiteit voor het dagelijkse leven, Tielt (Lannoo), 2008.
• Stephen Covey, Prioriteiten. Effectieve keuzes in leven en werk, Amsterdam (Business Contact), 2012.