Omzien naar vluchtelingen: vier voorbeelden

Kerk en vluchteling: het thema hoeft niet op afstand te blijven. In de levens van sommige gemeenten en gemeenteleden komt het indringend dichtbij. Een inkijk in vier initiatieven waarmee binnen de GKv en de NGK handen en voeten wordt gegeven aan het omzien naar de vreemdeling.

Wie kan ons meer over God vertellen? Die vraag van enkele asielzoekers in Burgum was aanleiding voor de GKv Noardburgum om verschillende activiteiten op te zetten, waaronder een Bijbelklas tijdens de middagdienst. (beeld Stichting Gave)

Wie kan ons meer over God vertellen? Die vraag werd in 2009 gesteld door enkele bewoners van het azc in Burgum, na afloop van een Arabischtalige kerkdienst. Voor leden van de GKv Noardburgum was het hulpverzoek aanleiding om in actie te komen.

Dominee Marco Buitenhuis vertelt dat het asielzoekerswerk in de loop der tijd organisch is gegroeid. ‘Op dit moment wordt er wekelijks catechisatie gegeven. Ook is er doopcatechese. En tijdens de middagkerkdienst vindt een Bijbelklas en naderhand een preekbespreking plaats. Daarnaast geven vrijwilligers Nederlandse les.’

De GKv Noardburgum telt zo’n 230 leden. Momenteel is ongeveer 10 procent van de leden asielzoeker, maar dat is ooit 20 procent geweest. ‘De aanwezigheid van de asielzoekers zet ons Nederlandse leven in een ander perspectief’, meent Buitenhuis.

Hij spreekt zelf van een verrijking, maar er zijn ook gemeenteleden die het gevoel hebben dat de kerk niet helemaal meer van hen is. ‘Als er ruim twintig mensen met andere nationaliteiten bij je in de gemeente komen, dan verandert er iets. Maar dat maakt ook duidelijk dat het niet onze kerk is, maar dat de goede herder de leiding heeft.’

Het asielzoekerswerk is niet altijd makkelijk, zo blijkt uit het verhaal van Buitenhuis. Je hebt te maken met groei, geloof en opleving, maar ook met teleurstelling, weerstand en verdriet. ‘Het aantal asielzoekers fluctueert. Mensen met wie je contact hebt gemaakt en je verbonden voelt, kunnen ineens weer verdwijnen. Van deze doelgroep mag je ook niet verwachten dat ze financieel kunnen bijdragen aan het kerkverband, terwijl van ons wel verwacht wordt om dat af te dragen.’

Het werk in de Friese gemeente laat zien hoe een vraag van enkele asielzoekers een heel andere dynamiek aan een gemeente kan geven. ‘Vooraf hadden we niet kunnen bedenken wat ons allemaal zou overkomen.’

Eén verhaal uit de afgelopen jaren staat Buitenhuis bijzonder bij. Enkele jaren geleden werd een asielzoeker vermoord. Vrienden van het slachtoffer woonden op het azc in Burgum en vreesden voor hun leven. Ze hadden het idee dat de moord iets te maken had met de bekering van het slachtoffer tot het christendom. Tijdens de eerstvolgende doopdiensten werd er door gemeenteleden wachtgelopen in de hal. ‘Ik vergeet die situatie nooit meer, omdat het zo on-Nederlands was. Een paar maanden hebben we in mindere mate beleefd wat duizenden christenen elke week ervaren.’

Fruitmanden

Daar waar in Noardburgum voornamelijk één kerk activiteiten rondom het azc vormgeeft, is er bij het azc Dronten samenwerking ontstaan tussen verschillende kerken uit Kampen en Dronten. Verenigd in een diaconale werkgroep organiseren zij samen activiteiten op het azc.

Jan Maris, één van de betrokken diakenen vanuit de NGK Dronten: ‘De werkgroep heeft op het azc een winkeltje in tweedehandskleding. Die wordt gerund door vrijwilligers uit Kampen en Dronten. Volgens de regels van het azc moet de kleding verkocht worden en mag het niet weggegeven worden. Met de opbrengsten worden vlak voor kerst en Pasen presentjes gekocht en uitgedeeld. Dit jaar hebben we voor Pasen elk gezin een fruitmand gebracht. Bij die activiteit hebben we ook jongeren ingeschakeld.’

‘We mogen wel fruitmanden uitdelen, maar geen bijbels’

Sander Vosjan was één van de jongeren die meededen met de actie. ‘Met een groepje vrienden vanuit de kerk hebben we besloten om een keer mee te gaan. We hadden niet verwacht dat het zo leuk en indrukwekkend zou zijn. We zijn bij mensen binnen geweest, hebben hun verhalen gehoord en zijn met hen in gesprek gegaan. Het was erg leuk om te doen en we proberen de volgende keren ook mee te gaan.’

Volgens de regels van het azc mag de werkgroep alleen maar diaconaal bezig zijn, merkt Maris tot slot op. ‘We mogen niet pastoraal bezig zijn. Anders gezegd: we mogen wel fruitmanden uitdelen, maar geen bijbels.’

Irankerk

Op andere plekken in Nederland wordt meer ingezet op de pastorale en verkondigende taak van de gemeente. In Amersfoort vinden bijvoorbeeld twee keer per maand tweetalige diensten plaats in het Farsi en het Nederlands, onder verantwoordelijkheid van de GKv Amersfoort-Centrum.

Ruim tien jaar geleden waren onder anderen Daryoush Akhavan en Simon Colijn betrokken bij het initiatief voor deze zogenoemde Irankerk. Uit heel Nederland komen Farsisprekende mensen naar de diensten toe. Meestal zijn er tussen de 25 en 50 gasten. De diensten hebben tot doel Farsisprekende vluchtelingen (Iraanse en Afghaanse mensen) te laten kennismaken met het christelijke geloof en in contact te brengen met de gereformeerde kerken.

‘Het uiteindelijke doel is dat ze zich aansluiten bij een gereformeerde kerk in Nederland’, zegt Simon Colijn. ‘Wanneer ze een status hebben en ergens in Nederland een woning hebben gekregen, dan vragen we de kerkenraad in die gemeente om contact met hen op te nemen.’

‘Je kunt je toch niet voorstellen dat je je kind ziet verdrinken?’

De filosofie van het werk in de Irankerk is dat als je mensen echt wilt helpen, er gewerkt moet worden aan integratie in Nederlandse gemeenten. In de Irankerk zelf is de integratie beperkt, omdat maar een kleine groep Nederlanders de diensten bezoekt. Die diensten, waarin predikanten vrijwillig voorgaan, getolkt door voornamelijk Akhavan, dienen daarom als een soort sluis, waarin vluchtelingen voorbereid worden om lid te worden van een Nederlandse gemeente.

Colijn is dankbaar dat hij op deze manier een bijdrage in Gods koninkrijk mag leveren. ‘Het is een uitdaging en plicht voor de kerken om ook asielzoekers gastvrij te ontvangen. Prachtig dat deze diensten eraan bijdragen dat Farsisprekende asielzoekers ruimhartig en gastvrij worden ontvangen in gemeenten door heel Nederland.’

Malta

Naast activiteiten in kerkelijk verband hebben bewogen christenen tal van individuele acties opgezet. Een sprekend voorbeeld is het project dat Annerieke Berg-de Boer, lid van de NGK Zeewolde, in het voorjaar is gestart. Zij werd in april, net als vele anderen, geconfronteerd met de foto van een meisje dat drijft in de Middellandse Zee. Het meisje verdronk toen het schip waarmee ze de oversteek naar Europa wilde maken verging.

‘Ik was kapot van die foto. Ik heb zelf een zoontje van vijf. Je kunt je toch niet voorstellen dat je je kind ziet verdrinken? Bij het zien van die foto had ik makkelijk kunnen wegkijken, maar ik werd er zo door geraakt dat ik er iets mee moest doen.’

Annerieke Berg-de Boer (links) begon in het voorjaar een hulpactie voor vluchtelingen op Malta.

In haar naïviteit begon Berg een hulpactie voor vluchtelingen op Malta. ‘Die naïviteit had ik achteraf gezien ook wel nodig. Als ik van tevoren had geweten wat er allemaal bij zo’n actie komt kijken, en wat voor haken en ogen het heeft, dan was ik er misschien niet eens aan begonnen.’

Het is nog maar een paar maanden nadat ze die foto zag, maar inmiddels zijn er twee containers met hulpgoederen naar Malta verzonden en is er een stichting opgericht. ‘Ik ben op een morgen begonnen met een Facebook-pagina en daar kwamen een heleboel reacties op.’ In de dagen daarna kwam er een sneeuwbaleffect op gang en uit allerlei hoeken kreeg Berg financiële hulp aangeboden, evenals hulp in natura. ‘Het vervoer van de containers werd bijvoorbeeld gratis aangeboden door een transportbedrijf.’

In plaats van nog een container richting Malta te sturen, richten Berg en de andere bestuursleden van de stichting zich nu op het verlenen van financiële steun. Op die manier kunnen de producten voor de noodpakketten op Malta zelf aangeschaft worden en daarmee wordt de lokale economie ook gesteund. ‘We hebben vanaf het begin contact gekregen met een hulpverleenster die in een vluchtelingenkamp op Malta werkt. Zij is onze tussenpersoon.’

Het is de stichting te doen om het verlenen van noodhulp. ‘We helpen om in de eerste behoefte te voorzien, zodat mensen hun waardigheid behouden als ze op Malta aankomen.’

Enkele maanden geleden boekte Berg een romantische reis naar Malta om daar met haar man een huwelijksjubileum te vieren. ‘Ik had niet kunnen bedenken dat die reis een heel andere invulling zou krijgen. Het wordt nu meer een werkvakantie, gecombineerd met een romantisch verblijf. Maar dat is goed zo, omdat er op datzelfde eiland zo veel vluchtelingen zijn die letterlijk aan het overleven zijn.’

Inmiddels is de stichting ook actief op de eilanden Lesbos en Kos, in aansluiting bij andere particuliere initiatieven van christenen die getroffen zijn door de nood daar (zie ook de fotoreportage van Jaco Klamer).