Nijkleaster: een huis om stil te zijn

‘Wat zou het goed zijn om een plek in Fryslân te hebben waar wij als gelovigen uit velerlei kerken kunnen samenkomen. Een plek om op adem te komen, om te leren, om te herstellen en te helen, om gemeenschap te delen, om te zingen en liturgie te oefenen, om inspiratie op te doen, om samen te werken, te leven en te bidden.’ Predikant Hinne Wagenaar sprak deze woorden in 2005. Negen jaar later worden ze stap voor stap werkelijkheid in het project Nijkleaster in Jorwert. Een plek waar mensen onderweg op adem kunnen komen.

Hinne Wagenaar droomde samen met zijn vrouw Sietske Visser al lang van een plek in Friesland waar hij zijn wens uit 2005 in vervulling kon laten gaan. Nadat hij op 1 juli 2012 als pionierspredikant aan de PKN Westerwert (Bears-Jellum, Jorwert en Weidum) verbonden werd, begon hij samen met een kleine groep mensen aan dit ‘protestantse klooster’ te werken.

De groep gaat uit van wat er momenteel al is aan faciliteiten en wil zo tree voor tree het klooster opbouwen. Op den duur moet de drieslag kerk, kroeg en klooster ontstaan. De kerk en de kroeg zijn al aanwezig, het klooster moet uiteindelijk gevestigd worden in een nog te verbouwen boerderij.

De kerk dient op dit moment als spirituele uitvalsbasis voor het project. Vanuit deze plek worden diverse activiteiten georganiseerd die vorm geven aan de ambitie om een ‘klooster nieuwe stijl’ te zijn, waar mensen uit een veelheid aan tradities terechtkunnen voor rust, inspiratie en gemeenschap.

Stilte, bezinning en verbinden zijn de sleutelwoorden. ‘Zo nu en dan loskomen van dagelijkse bezigheden is pure noodzaak’, zegt Wagenaar. ‘Hoe meer je jezelf voorbij rent, hoe armer je wordt. Bezinning is de apk voor de menselijke ziel.’

Lint

De woorden van Wagenaar worden geïllustreerd door de deelnemers die ik op een woensdagmorgen ontmoet. Ze zijn vanuit het hele land, als groep of individueel, naar Jorwert gekomen om deel te nemen aan het zogenoemde woensdagmorgenprogramma.

Elke woensdagmorgen is er in de kerk een ochtendgebed, met aansluitend een ‘kloosterkuier’. Tijdens het ochtendgebed wordt er gezongen, gebeden en geluisterd naar Bijbelteksten aan de hand van het kerkelijk jaar. Ook is er een stilte. Juist die stilte spreekt veel deelnemers aan. ‘Het is gevulde stilte waarin ik tot rust kom en nadenk over wat er echt toe doet’, zegt één van hen.

Na het ochtendgebed en een kop koffie volgt een wandeling ‘in drie stappen’ rondom Jorwert. Het eerste deel van de wandeling legt de groep deelnemers af in stilte. Het gevolg is een lang lint van personen, die stil door het Friese landschap slingert. Samen wandelen, maar toch alleen. Of alleen wandelen, maar toch samen.

‘Wij hebben geen agenda in de zin dat mensen hier iets moeten leren’

Het tweede deel van de wandeling staat in het teken van bezinning in stilte. Een ieder wordt gevraagd om de teksten die zijn voorgelezen tijdens het ochtendgebed te overdenken. Het is de laatste week van het kerkelijk jaar, de woensdag voor gedachteniszondag. ‘Het gaat niet elke week over deze zware onderwerpen. Maar vanmorgen dus wel. In de kerk hebben we onder meer Openbaring 21 gelezen, waar een beeld van de toekomst wordt geschetst.’

De groep komt in beweging voor het tweede deel van de wandeling. Ieder probeert de woorden van zo-even te laten landen. De één vertraagt zijn pas, de ander versnelt.

Na twee etappes in stilte volgt het laatste deel van de wandeling. Deze staat in het teken van de verbinding. ‘Ieder is nu vrij om met een medewandelaar het gesprek aan te gaan om samen gedachtes te delen. Maar wil je liever alleen blijven lopen, dan is dat uiteraard ook goed. Vergeet trouwens niet om je heen te kijken en te genieten van de natuur. Sommige mensen gaan zo op in hun gesprek dat ze vergeten om zich heen te kijken.’

Als de wandeling weer op gang komt, ontstaan er vrij natuurlijk tweetallen. Elk tweetal kiest zijn eigen tempo op weg naar de kerk in Jorwert.

Tijdens het ochtendgebed wordt er gezongen, gebeden en geluisterd naar Bijbelteksten aan de hand van het kerkelijk jaar. Ook is er een stilte. (beeld Maarten Boersema)

Kunstenaars

Als ik Wagenaar na de wandeling vraag wat volgens hem de waarde is van deze kloosterervaringen, geeft hij een antwoord aan de hand van drie cirkels. ‘Voor een algemene groep kan dit een plek zijn van stilte en bezinning, waar ze met dingen bezig zijn die in hun geloof spelen. Dat is de grote, buitenste cirkel. Voor personen in de tweede, kleinere cirkel is dit een plek waarmee ze zich verbonden voelen en waardoor ze geholpen worden in hun geloofsgroei. Dit zijn vooral mensen die zich verbonden weten met tradities als die van Taizé en Iona. Voor de mensen in de derde en kleinste cirkel kan dit een woonplaats worden.’

Later maakt Wagenaar aan de hand van een drieslag duidelijk hoe hij het klooster in Jorwert ziet. Als eerste wil dit klooster zijn als een dijk. Een dijk tegen al het lawaai en alle drukte die ons overspoelen in de huidige maatschappij. ‘Hier kunnen mensen zich terugtrekken uit de drukte van het bestaan, van alle eisen en targets, van alle haast en deadlines. Hier gaat het om onthaasting en mindfulness, om aandacht voor mens en natuur. Hier worden we stil voor God.’

‘Ik geloof niet in God, maar ik denk dat ik God ben. En jullie ook’

Als tweede wil het klooster een alternatief zijn voor een kerkelijke gemeente. ‘Wij willen een aanvullend model aanbieden voor het gangbare kerkelijke gemeentemodel. We willen een klooster vormen waar gemeenschap en gastvrijheid centraal staan. Een plek waar je je verhaal kwijt kunt en op verhaal kunt komen, ook wanneer je geen lid bent. Kortom, een plaats van doorgaande gemeenschap en gebed.’

Als laatste wil Nijkleaster een klooster zijn in context. ‘Dat betekent dat we bijvoorbeeld de Friese taal gebruiken. Maar ook sluiten we aan bij de traditie die hier al zo lang is. We proberen de taal, de cultuur, de geschiedenis en het landschap te gebruiken om zo geen Fremdkörper te zijn.’

Wagenaar noemt als voorbeeld dat ze werk gebruiken van Friese kunstenaars en dat ze de horizon van de weidse landschappen buiten ook binnen willen gebruiken. ‘We willen openheid en vrijheid creëren.’

Dat die openheid er is, blijkt uit de diversiteit onder de mensen die de kloosteractiviteiten bezoeken. De meerderheid van deze bezoekers heeft een kerkelijke achtergrond, maar er komen ook mensen zonder kerkelijke banden. ‘Wij hebben geen agenda in de zin dat mensen hier iets moeten leren. We faciliteren een plek om God aan het woord te laten. Dat heeft een zekere vrijblijvendheid in zich en die koesteren we. Op lange termijn willen we wel toewerken naar een gemeenschap met een eigen identiteit. Maar dan blijven nog steeds alle mensen welkom.’

Voorouders

De morgen wordt afgesloten met een gezamenlijke maaltijd. Ieder heeft zijn eigen brood meegebracht en dat wordt gedeeld. Daarnaast worden ervaringen gedeeld. Daaruit blijkt hoe zoekers vanuit verschillende hoeken zich aangetrokken voelen tot deze plek. Een jongeman (eind twintig), die in het dagelijks leven hovenier is, spreekt zonder twijfel: ‘Ik geloof niet in God, maar ik denk dat ik God ben. En jullie ook. God is te vinden in de ander. De beelden die ter sprake kwamen vanmorgen hebben voor iedereen een andere betekenis. Dat is mooi en moet je ook zo laten.’

Een ander zegt dat er zonder dood geen leven is en dat hij lang heeft nagedacht over deze paradox. Een voorganger vertelt over ervaringen met mensen uit de Molukse gemeenschap, waarin men contact met voorouders als vanzelfsprekend ervaart. ‘Ik heb daar veel van geleerd en dat is opbouwend geweest voor mijn eigen geloof.’

In het gesprek is ruimte voor iedereen om te zeggen wat hij denkt of heeft gevoeld. Het brengt me soms in verwarring. Andere keren word ik geraakt. Bijvoorbeeld als een man het gedicht ‘De overledene’ van Ida Gerhard uit zijn hoofd voordraagt.

Maar op weg naar huis staat me toch één ding het meeste bij: de stilte. De weldaad daarvan. In stilte op de terugweg denk ik aan de woorden van dichter Eppie Dam, die voorin de kerk in Jowert hangen. Een huis om stil te zijn. Ja, laten we dat vooral hebben om onderweg af en toe naartoe te kunnen gaan.

Huis om stil te zijn
Uit straten ronkend en rumoerig
heb ik een weg, een plek gezocht;
ik vond, het hart beklemd en roerig,
een huis gebouwd uit ademtocht.

Uit woordenvloed ben ik gekomen,
genaderd tot de bron van rust;
niet om er zomaar weg te dromen
maar stil te zijn naar hartelust.

Hier klinkt de taal niet angstaanjagend
en daal ik tot mijn wezen in,
in stilte die bevrijdt, ontwapent:
een stem die spreekt van dieper zin.

Het veilig masker mag doormidden,
ik toon mezelf een waar gezicht;
terwijl – geopend – handen bidden:
ontvangend, weerloos, vederlicht.

Ik voel me als herdacht, herboren –
het eelt, de ziel opnieuw doorbloed;
ik ga, weer mens als ooit tevoren,
de wereld anders tegemoet.

Eppie Dam

Zie voor meer informatie over het project in Jorwert www.nijkleaster.nl.