Column: Brokken

Eraan voorbijzien lukte me niet afgelopen zomer. Ik was in Aberdeen voor een conferentie. En in de bus, supermarkt en pub grijnsden ze me aan: de slechte gebitten en halflege monden van mensen uit de lagere sociale klassen. Zo zag vroeger heel Europa eruit. En zo wordt het weer als de tandarts te duur wordt voor gewone mensen.

King’s College met z’n bijgebouwen was overigens niet veel beter. Een prachtige entourage, maar de bladderende kalk in de collegezalen gaf een aanblik van verval.

Schotland is adembenemend en de mensen zijn hartverwarmend. Toch laat de brexitsoap me in toenemende mate anders kijken naar tal van beroemde Britse eigenheden, van het parlement tot Zweinstein aan toe. Heerlijk, die koestering van tradities. Maar het is hartverscheurend waar het opblazen van het verleden, de kostschoolmentaliteit en de nadruk op retoriek nu toe leiden: een doorgeslagen elitedenken, extremisme van de oppositie, een totaal onvermogen met elkaar in gesprek te gaan. Het welzijn van miljoenen medeschepselen staat op het spel, maar desondanks voltrekt de neergang zich in slow motion en staat iedereen machteloos. Hoe is dit mogelijk?

De neergang voltrekt zich in slow motion
en iedereen staat machteloos

Zeker, God zegent zijn schepping met vele mensen van goede wil. Tegelijk leren tal van Bijbelverhalen dat lang volgehouden keuzes het vrijwel onmogelijk maken nog van een verkeerde weg terug te keren. Op een gegeven moment komt er een dynamiek op gang die nauwelijks te stoppen is. Ik denk aan Jefta, aan Saul, aan Israëls latere koningen. Profeten genoeg, maar echte bekering is zeldzaam.

Hoe is dit mogelijk? De vraag is terecht. Bij de brexit, en niet minder bij onszelf, bijvoorbeeld rond spanningen in de kerk. Tegelijk waarschuwt de Bijbel niet naïef te zijn. Wie te vaak praat over misschien weggaan, ontkomt er op een gegeven moment niet aan dat ook te doen. En wie bij hoge idealen het gaspedaal blijft indrukken, vergeet kwetsbare mensen en maakt op een gegeven moment brokken. De profeet Micha zei het al: recht nastreven en trouw zijn enorm belangrijk, maar ze kunnen niet zonder nederigheid, ootmoed en wandelen met God.