Trouwen doe je in de kerk

Het huwelijk is geen ideaal dat je moet zien te verwezenlijken, maar een roeping, zoals heel je leven als christen dat is. Om daarmee uit de voeten te kunnen – ook als romantische gevoelens bedaren en verlangens onvervuld blijven – is Gods familie onmisbaar.

‘Heer, deze mensen hebben elkaar zojuist trouw beloofd. Trouw in rijkdom en armoede, gezondheid en ziekte, goede en kwade dagen, totdat de dood hen scheidt. Heer, ze hebben geen idee wat ze zojuist tegen elkaar gezegd hebben. Ze hebben geen idee wat hun nog te wachten staat en wij ook niet. Dat weet alleen U. En daarom bidden wij: gaat U met hen mee en helpt U hen hun beloften gestand te doen. En help ons als uw gemeente om hen daarin te steunen.’

Meestal bid ik bovenstaande niet letterlijk tijdens een trouwdienst, maar het gaat vaak wel door mijn gedachten. Ondanks de prachtige bloemen en de trouwjurk die de stralende bruid completeren. Ondanks de trotse bruidegom en de feestelijk geklede gasten. Ondanks de romantische locatie. Ik kan het niet nalaten te denken: hoe is het over een jaar, over tien jaar, over twintig of dertig jaar?

Eerlijk

Ik begrijp het heel goed dat er steeds meer jongeren zijn die niet zomaar meer beginnen aan het huwelijk. Ze hebben zo vaak gezien wat er mis kan gaan. Bovendien: jezelf binden voor het leven, dat doe je toch nergens meer? Waarom dan wel in een relatie? Het leven is te dynamisch en te veelzijdig, hoe zou je je voor altijd aan één persoon kunnen binden?

‘We trouwen nu wel, maar we weten echt niet
of dat voor altijd is’

Zelfs als je trouwt, betekent dat niet per se meer voor altijd. Een (christelijk) stel zei het eens heel eerlijk: ‘We trouwen nu wel, maar we weten echt niet of dat voor altijd is.’ Romantisch is het niet, wel eerlijk. Waarom zou je bij elkaar blijven als je elkaar in de loop der tijd kwijtraakt? Je man kijkt misschien liever naar porno dan naar jou. Je vrouw is vooral druk met de (klein)kinderen. Daar weet ze nog wel over te praten, maar jou heeft ze niet zo veel te vertellen.

Jouw leven is jouw verantwoordelijkheid. Wat doe je ermee? Zoals je in veel zelfhulpboeken kunt lezen, hangt jouw levensgeluk af van jouw keuzes. Kies je voor een ongelukkig leven door bij je partner te blijven of ga je het avontuur aan met iemand die – in elk geval in deze levensfase – veel beter bij je past?

Instelling

Lange tijd leek het huwelijk iets vanzelfsprekends in onze samenleving, maar dat is het steeds minder. Het huwelijk blijkt geen natuurlijk gegeven. Kijk je naar andere culturen, dan word je daarin bevestigd. Een man met meerdere vrouwen, een vrouw met meerdere mannen, wisselende partnerschappen: het komt allemaal voor. Het huwelijksformulier dat vaak in de GKv wordt gelezen, zegt dan ook dat het huwelijk geen uitvinding is van mensen, maar een instelling van God. Dat betekent dat het ons niet als vanzelf past.

Dat kun je ook in de Bijbel lezen. Als Jezus zijn leerlingen voorhoudt dat ze niet moeten trouwen met het idee dat ze ook nog kunnen scheiden, reageren zijn leerlingen verbijsterd: ‘Als het met de verhouding tussen man en vrouw zo gesteld is, kun je maar beter niet trouwen’ (Matteüs 9:10). En inderdaad, meerdere malen relativeert het Nieuwe Testament het belang van het huwelijk. Met het oog op het koninkrijk kan het goed zijn ongetrouwd te blijven (Matteüs 19:10-12, 1 Korintiërs 7:32-35).

Vluchtheuvel

Volgens het christelijk geloof ligt de ultieme vervulling van een mensenleven niet in de romantische liefde. Dat wordt in onze tijd wel op allerlei manieren gesuggereerd. Veel films en series eindigen ermee dat, na veel gedoe, de ene geliefde de andere geliefde toch nog vindt. Het laatste shot is een kus, een ondergaande zon, een bruiloft… Zelden zie je hoe de liefdesrelatie zoveel jaren later is, als de gewenning en de sleur hun intrede hebben gedaan. Daarbij wordt vaak gesuggereerd dat de ware liefde niet in het huwelijk te vinden is. Het is een overbekend sjabloon: een mooie vrouw is getrouwd of gaat trouwen met een man waar ze niet echt van houdt, maar dan verschijnt haar ware liefde…

Bij mezelf heb ik gemerkt dat zo’n beeld van de liefde een enorme druk op je huwelijk kan leggen. Ik moet echt gelukkig zijn met mijn vrouw, zij moet helemaal de ware zijn, anders kan ik beter weggaan. Dergelijke gedachten worden gemakkelijk versterkt doordat het huwelijk of het gezin vaak de enige plek is waar je tot rust kunt komen te midden van alle stress van werk, opleiding en sociaal leven. Dáár moet je voortdurend presteren en je presenteren, in je huwelijk verwacht je dat je tot rust kunt komen en ‘helemaal jezelf kunt zijn’. Het liefst zonder al te veel inspanning. Het huwelijk moet de vluchtheuvel zijn in een voorbijrazende wereld.

Je belooft elkaar trouw voor God en zijn heilige gemeente, dat kan het beste op zondag in een kerkdienst

Het beeld van de liefde en de geliefde als de ultieme vervulling van een mensenleven is een vorm van afgoderij. Iets goeds uit Gods schepping wordt tot het uiteindelijke doel gemaakt. Datzelfde geldt voor het huwelijk als vluchtheuvel; de liefde tussen twee geliefden moet op die manier de plaats van God innemen. Daarmee doe je niet alleen God tekort, maar belast je ook de liefde. Je kunt van haar niet de ultieme vervulling of rust verlangen, hoezeer je soms ook in de liefde kunt opgaan.

Omdraaien

De Bijbel wil de waarde van de liefde niet bagatelliseren of ontkennen. De liefde tussen twee mensen is een enorm geschenk van God, waarvan je geweldig kunt genieten. Vandaar ook dat de grootste liefde – die van God voor zijn volk – vaak verbeeld wordt door een huwelijk.

Maar dat betekent tegelijkertijd dat het huwelijk een hoge roeping is. Paulus schrijft aan de Efeziërs dat ze elkaar moeten dienen. Dat geldt ook voor getrouwde mensen: vrouwen moeten hun man gehoorzamen, zoals de gemeente Christus gehoorzaam is, en mannen hoeven niet te denken dat zij zich comfortabel kunnen laten bedienen. Zij moeten hun vrouw liefhebben zoals Christus zijn gemeente heeft liefgehad. Die liefde ging zo ver dat Hij zichzelf voor haar gaf (Efeziërs 5:21-33). Daarbij is het goed om te bedenken dat die gemeente in zichzelf niet aantrekkelijk was, maar dat juist werd door Christus’ liefde. Man en vrouw moeten elkaar dienen in hun huwelijk, het beste van de ander denken en voor de ander zoeken.

In de tijd van Paulus was er in het huwelijk een vanzelfsprekende gezagsverhouding tussen man en vrouw. Wellicht zou je het in deze tijd moeten omdraaien. Mannen, gehoorzaam je vrouw zoals de gemeente Christus gehoorzaam is. En vrouwen, heb je man lief zoals Christus zijn gemeente heeft liefgehad.

Eerlijk

Misschien lijkt het erop dat de Bijbel het ene onhaalbare ideaal – de volmaakte romantische liefde – inruilt voor een ander onhaalbaar ideaal. Maar dat is slechts schijn. Het christelijke huwelijk is geen ideaal dat je moet zien te verwezenlijken, maar een roeping, zoals heel je leven als christen dat is. En dat is geen ondragelijke last, vooral omdat Jezus zelf die last gedragen heeft. Hij is voor ons de weg gegaan. Onze roeping is in Hem al vervuld.

Durf je te geloven dat het beter voor je is om niet je eigen weg, maar Gods weg te volgen? (beeld yehor/iStock)

Dat betekent dat er in een huwelijk alle ruimte is voor gebrokenheid en eerlijkheid over je tekortschieten. Zelf heb ik in ons huwelijk vaak gemerkt dat er ruimte komt om te groeien als we eerlijk en genadig kunnen zijn tegenover onszelf en elkaar. Zoals dat in heel het christelijke leven geldt: genade en waarheid zorgen voor ruimte voor groei, terwijl het moeten voldoen aan de wet van hooggespannen idealen en verwachtingen bijna altijd leidt tot teleurstelling, frustratie en veroordeling van jezelf of de ander.

Beroep

Het huwelijk is een roeping. Jezus zegt dat God zelf degenen die getrouwd zijn samengevoegd heeft (Matteüs 19:6). In de Rooms-Katholieke Kerk wordt het huwelijk zelfs een sacrament genoemd: in het huwelijk worden Gods liefde en trouw ook voor zondige mensen zichtbaar, tastbaar en concreet. Wat God heeft samengevoegd, kan en mag een mens niet verbreken.

Dat doet een groot beroep op je geloof. Durf je te geloven dat het beter voor je is om niet je eigen weg, maar Gods weg te volgen? Geloof je dat God je zal helpen om die weg te gaan en dat zal zegenen?

Het is daarbij wel eerlijk om te zeggen dat het christelijke huwelijk voor veel christenen ook kruis dragen betekent. Getrouwd zijn betekent soms: je andere wang toekeren, de ander vergeven, ook al deed hij je zo veel pijn, de ander zegenen, ook al lijkt hij jou te vervloeken. Kruis dragen betekent alles achter je laten, ook je romantische idealen, om Jezus te volgen.

Lukt het?

Kruis dragen doe je niet alleen. Je doet het in het voetspoor van je Heer, die zijn liefde voor jou en de ander volhield tot aan het kruis. Kruis dragen doe je ook samen met andere kruisdragers. Hopelijk is dat allereerst je man of je vrouw, maar er zijn er meer op wie je een beroep kunt doen als het kruis dragen je zwaar valt.

Mijn indruk is dat dat weinig gebeurt. Je relatie(problemen) bespreek je niet zomaar met een ander. Dat gaat een ander toch niet aan? Maar dat taboe past niet in de kerk. In de kerk zeggen we samen te leven als Gods familie. In de kerk weten we van zonde en gebrokenheid en van vergeving en heling. En dus weten we ook van zonde en gebrokenheid in huwelijken en zijn we geroepen om de getrouwden te helpen bij hun zoektocht naar vergeving en heling.

Waarom zou een ouderling op huisbezoek niet af en toe vragen hoe het gaat in het huwelijk? Lukt het dit echtpaar om te doen wat ze elkaar beloofd hebben in de kerk? En als er niet of nauwelijks meer huisbezoeken gebracht worden, zou het in een huiskring of een gespreksgroep besproken kunnen worden: lukt het om getrouwd te zijn of lukt het om alleen te zijn?

In een huwelijk krijg je meestal niet alles wat je nodig hebt. Zo heb je soms behoefte aan een luisterend oor, maar vind je dat niet bij je partner. Dat is niet altijd een kwestie van onwil, maar vaak ook van onmacht. Dat kan een groot gemis zijn. En tegelijk: als er meer mensen om je heen staan met wie je diep verbonden bent, kun je dat gemis delen en een luisterend oor vinden, zonder dat je huwelijk daarmee op de helling komt te staan.

Zondag

Hoe zou het huwelijk in de kerk nog meer ondersteund kunnen worden? Huwelijkscursussen kunnen een belangrijk middel zijn. Op pagina 14-16 is daar meer over te lezen. Vaak wordt bij zo’n cursus het model van de Marriage Course gebruikt. In deze cursus gaan stellen aan de hand van een aantal thema’s in gesprek. Er is in principe geen onderlinge interactie. Iedereen praat alleen met zijn of haar eigen partner. Dat heeft iets heel moois: zo word je als stel min of meer gedwongen om elkaar diep in de ogen te kijken. Dat lijkt me erg waardevol. Maar het is ook eenzijdig. Want zo wordt het beeld dat het huwelijk allereerst een privézaak is sterk bevestigd. Het lijkt me zinvol dat stellen tijdens huwelijkscursussen ook met elkaar in gesprek gaan.
\
Iets anders dat ik zou willen noemen is de kerkelijke huwelijksbevestiging. Het is prachtig dat veel mensen trouwen in geloof en vertrouwen, en daarom de kerk om een bevestiging van dat huwelijk vragen. Je belooft elkaar trouw voor God en zijn heilige gemeente. Als we dat serieus nemen, lijkt het me het beste om dat op zondag in een kerkdienst te doen, waar heel de gemeente aanwezig is. Veel trouwdiensten worden gehouden in pittoreske kerkjes op afgelegen plaatsen op tijdstippen waarop de meeste gemeenteleden aan het werk zijn. Vaak wordt de gemeente slechts vertegenwoordigd door een ouderling, een diaken en soms nog enkele vrienden of familieleden die toevallig ook uit de gemeente afkomstig zijn.

Als je in de kerk trouwt, helpt dat het huwelijk te relativeren. In de kerk word je eraan herinnerd dat het uiteindelijk gaat om de bruiloft van Christus met zijn gemeente. Tegelijk krijgt het huwelijk zo grote waarde: daar mag jullie relatie een afspiegeling van zijn. Dat is een enorme roeping, maar je staat er niet alleen voor. Juist daarom trouw je in de kerk, om zo gelijk maar een beroep te doen op al je broers en zussen.

Bram Beute is bijna twintig jaar getrouwd met Idelette Beute-Boersma.

Leestips

Tim en Kathy Keller, Gods wijsheid over gevende liefde, Franeker (Van Wijnen), 2012.

Nicky en Sila Lee, Ik ook van jou! Handboek bij een huwelijk, Amsterdam (Buijten & Schipperheijn), 2002. Dit is het boek dat bij de Marriage Course gebruikt wordt.

Hans Schaeffer, Trouwen als je vrijheid je lief is, Franeker (Van Wijnen), 2008.

Sue Johnson, Houd me vast. Zeven gesprekken voor een hechte(re) en veilige relatie, Utrecht (Kosmos Uitgevers), 2017.

Bram de Blouw, Drievoudig snoer of zijden draadje? Geloven in het christelijke huwelijk, Hoenderloo (Novapres), 2017.

Bram de Blouw, Voordat je opnieuw ja zegt. Over hertrouwen na een echtscheiding, Hoenderloo (Novapres), 2013.

Cocky Drost-de Wit, Lang leve de liefde. Het boek voor een goed begin van je leven samen, Zoetermeer (Boekencentrum), 2015.

Gerrit Gunnink (red.), Vooral de liefde. Een gemeentebreed gesprek over liefdes en relaties, Barneveld (Vuurbaak), 2009.

L.M. Vreugdenhil, Ik beloof je trouw. Bouwstenen voor een gelukkig huwelijk, Zoetermeer (Boekencentrum), 2002.

Gary Chapman, Huwelijk: verbond voor het leven, Heerenveen (Jongbloed), 2005.