Het oordeel aanzeggen in missionaire contacten

Moet je in missionaire contacten over het oordeel beginnen? En als je het doet, hoe breng je het ter sprake?

Bij mijzelf merk ik een sterke terughoudendheid als het gaat over spreken over het oordeel in missionaire contacten. Ik vind het ook lastig als er voor de preek een Bijbelgedeelte aan de beurt is waarin het oordeel ter sprake komt, vooral als het gaat om teksten waarin staat dat alleen zij die geloven gered worden van het oordeel. Bij ons zitten er namelijk ook mensen in de kerk die zichzelf zien als niet-gelovig. Ik zie hen zitten als ik preek. Hoe komt zo’n Bijbelgedeelte bij hen over? Wat is de boodschap voor hén?

Ik denk dat die terughoudendheid nog niet zo verkeerd is. Als je mensen kent die niet-gelovig zijn, is het oordeel een problematisch onderwerp. Je hoopt dat zij ook door het oordeel van God heen komen. Bovendien wil je niet dat ze zich weggezet voelen door het wij-zij-denken dat christenen soms nogal makkelijk bezigen. Waarbij christenen er dan heel vanzelfsprekend van uitgaan dat zij aan de goede kant van de streep staan.

Ik hoop dat ze, als ze na hun dood voor Jezus staan, ‘liefde op het eerste gezicht’ meemaken

Je kunt je natuurlijk van dit onderwerp afmaken door te zeggen dat je het goede nieuws van Jezus brengt, en niet het oordeel. Je kunt ook de noodzaak om het over het oordeel te hebben relativeren door ervan uit te gaan dat mensen bij God, ook na hun dood, nog een kans krijgen. En ik moet zeggen: ik hoop heel erg dat het inderdaad zo is, dat mensen die in hun leven niet hun vertrouwen op Jezus als Heer stelden ná hun dood nog een mogelijkheid hebben om in Jezus verzoening te vinden met God. Ik hoop dat ze, als ze voor Jezus staan, liefde op het eerste gezicht meemaken – niet meer gehinderd door verkeerde informatie over Jezus, door karikaturen, door gebrek aan kennis of door het antigetuigenis van slechte daden van christenen.

Maar dan nóg: in de hele Bijbel is het oordeel van God een belangrijk thema. Dus als je het christelijk geloof aan iemand uitlegt, zul je het een keer over het oordeel moeten hebben. Laat ik een paar overwegingen doorgeven vanuit mijn eigen missionaire ervaring.

Star Wars

Allereerst is het van enorm belang om in te zien dat het een groot verschil maakt welke gesprekspartners je hebt en wat hun referentiekader is. Ik vind het opvallend en veelzeggend dat Jezus zich in zijn scherpe uitspraken over het oordeel en de hel (Gehenna) richt tot gelovige mensen, die weten van het leven met God. Dat geldt ook voor de apostolische brieven die spreken over het oordeel: ze zijn gericht aan een gehoor dat bekend is met het geloof. Er is een gedeeld referentiekader: mensen geloven dat God er is en dat Hij oordeelt.

Dat is niet altijd zo bij contacten met mensen die niet in Jezus geloven als Heer. In contact met moslims is er op dit punt wel aansluiting: zij kennen het geloof in een god die oordeelt. Maar bij seculiere mensen die niet (meer) geloven dat er een persoonlijke God is die handelend optreedt in deze wereld, is dat gedeelde kader er niet. Voor hen is geloven in het oordeel net zoiets als vertellen dat Anakin Skywalker, uit de Star Wars-saga, is opgestaan uit de dood en op aarde komt met het laatste oordeel.

Wie kan van zichzelf zeggen dat hij of zij in bepaald opzicht niet ook een dader is?

Probeer daarom, zeker in contact met seculiere mensen, de relevantie van het geloof in het oordeel duidelijk te maken. Leg uit dat het oordeel niet iets onzinnigs, irrationeels is, alsof God in willekeur de één wegvaagt en de ander genadig is.

Laten we vervolgens beseffen dat het oordeel in de Bijbel te maken heeft met Gods plan voor deze wereld en de mensheid, namelijk om deze wereld te redden van de chaos van het kwaad. Kwaad dat opkomt uit de natuur en kwaad dat opkomt uit wezens met een eigen wil. Kwaad dat Gods scheppingsbedoelingen dwarsboomt: Hij wil een wereld die tot bloei gebracht wordt door mensen die zelf ook tot bloei komen, in een relatie van heelheid met God en met elkaar.

Gods oordeel is daarom hoopvol. Ook als je niet gelooft dat God er is, kun je je voorstellen dat het geweldig hoopvol is als er een God is die het kwaad overwint met het goede en recht doet aan rechtelozen. Je zou hopen dat er een God is die met zijn goedheid en liefde de doorslag geeft in onze wereld.

Weggevaagd

Oordeel is tegelijk een kritisch begrip. Als het kwaad wordt weggedaan, dan is er ook geen bestaan meer voor mensen die aan het kwaad gehecht zijn. Het oordeel is slecht nieuws voor daders. En daar begint het ongemakkelijke, want wie kan van zichzelf zeggen dat hij of zij in bepaald opzicht niet ook dader is? Hoe weet je of jij vanwege je daderschap niet ook valt onder Gods veroordeling en met het kwaad wordt weggevaagd?

Christenen geloven dat de God die de bron is van het goede en die met zijn oordeel komt om het kwaad weg te vagen, dezelfde God is die in Jezus gekomen is met liefde en vergeving en die jou een nieuw begin gunt. Hij zet je aan de kant van het goede en roept je levenslang op om het goede te doen.

Christenen geloven dat je buiten Jezus, buiten God als mens, geen bestaan vindt, geen leven, maar alleen dood. En dat is niet onbegrijpelijk: als je niet gelooft dat God er is, dan is er ook geen andere optie dan dat het leven doodloopt. Niemand die je kan redden van de zinloosheid waarmee de dood het mensenbestaan uitveegt.

Het bovenstaande maakt wel duidelijk dat ik heel veel woorden nodig heb als ik het oordeel ter sprake breng. Je moet eerst in een gemeenschappelijke taal en denkkader terechtkomen. Dat kan alleen in een langduriger contact of een langduriger gesprek, niet in het voorbijgaan. Volgens mij is het oordeel in missionaire contacten in ieder geval geen geschikt thema om het gesprek mee te ópenen.