Houvast is je gezien weten

Van jeugdwerkers wordt verwacht dat ze een relatie aangaan met jongeren. Maar wat betekent dit eigenlijk, hoever gaat dat en hoe wordt je als jeugdwerker zelf gevoed? Dergelijke vragen staan centraal op de jeugdleidersconferentie van 2018, met het thema ‘Hou vast’. Maar kunnen we jongeren wel houvast bieden?

‘Hebben mobiele telefoons een generatie verwoest?’ Deze opvallende kop van een artikel in The Atlantic wekte mijn interesse. In het artikel komt naar voren dat jongeren minder tijd doorbrengen met hun vrienden, minder daten, later beginnen met seks, en minder slapen dan eerdere generaties. Dat leidt volgens de schrijver van het artikel tot sociale uitsluiting, depressies, toegenomen zelfmoorden en vooral: angststoornissen.

Als je de grafieken met elkaar vergelijkt, zou je zomaar kunnen denken dat er een verband is. Dat verband kan er zijn, maar daar is nog geen degelijk onderzoek naar gedaan. Mobiele telefoons en vooral het perfecte leven dat op sociale media zichtbaar moet worden, kunnen zeker invloed hebben. In de documentaire #DJ, waarin de 25-jarige Bram Fidder wordt gevolgd, wordt dit pijnlijk zichtbaar. Maar zou het ook kunnen dat er meer aan de hand is en dat sociale media het enkel zichtbaar maken?

Verloren

Het afgelopen jaar heb ik regelmatig met verschillende jongeren gekeken naar de clip ‘Are You Lost In The World Like Me?’ van Moby. Hij schets in de clip een grimmig portret van een mensenmassa die geobsedeerd is door de smartphone. Door hun smartphonegebruik zijn de mensen niet meer in staat om op een gezonde manier met elkaar te communiceren en uiteindelijk stort iedereen in de afgrond. De herkenbaarheid blijkt groot. Jongeren herkennen zich echter niet zozeer in de mensenmassa die geobsedeerd is door de smartphone, maar wel in het hoofdpersonage van de clip, die de eenzaamheid ziet maar er niks tegen kan doen.

Het raakt me dat jongeren vaak door een negatieve bril naar de wereld om zich heen kijken, dat ze zich vooral herkennen in het onvermogen om contact met elkaar te hebben. Ze vinden het lastig om open te zijn, zetten via sociale media een positief beeld van zichzelf neer en worstelen ondertussen met eenzaamheid.

Verbroken

Dat wordt ook zichtbaar bij Bram. Hij wil een bekende en grote dj worden en dus bedenkt hij een marketingplan. Hij weet dat het hem eigenlijk kapotmaakt en dat hij het in zijn hart niet wil omdat hij het eng vindt. Maar hij zegt het vet te vinden, omdat dat van hem verwacht wordt. Hoe Bram zich voelt, wordt duidelijk in beeld gebracht. Confronterend is het moment waarop Bram vertelt dat zijn vader het contact met hem verbreekt (zijn moeder is al overleden toen hij 17 was). Hij zegt: ‘Vanuit een ouder moet er een soort van oneindige liefde zijn voor verbetering en ruimte, dus ik heb gewoon geen ouders meer.’

Door de orgelmuziek op de achtergrond tijdens de meest pijnlijke momenten deed het mij denken aan de relatie van veel jongeren met de kerk. Brams vader wist zich geen raad met zijn zoon en verbrak de relatie. Is dat ook wat kerken kenmerkt? Dat niet jongeren de kerk verlaten, maar dat de kerk zich geen raad weet met jongeren en in die zin het contact met hen verbreekt?

Verbonden

In het jeugdwerk vormen kerkelijke activiteiten vaak het uitgangspunt, maar wat als jongeren daar niet (meer) komen? Verdwijnt dan automatisch het contact? Er wordt vaak gesproken over relationeel jeugdwerk. Dat gaat verder dan het opbouwen van relaties binnen jeugdactiviteiten. Het betekent dat we echt verbonden zijn met jongeren. Dat we hen daadwerkelijk zien en opzoeken. Ik geloof dat dit ten diepste het houvast is dat jongeren zoeken: ze willen gezien worden. Ze willen ervaren dat er iemand is die zich aan hen wil verbinden. Als jeugdwerkers moeten we dan ook oppassen dat houvast vooral te maken heeft met de jeugdactiviteiten die wij organiseren.

Tegelijk is het voor jeugdwerkers vaak lastig om jongeren buiten de jeugdwerkactiviteiten op te zoeken. Stel daarom tijdens jeugdactiviteiten de groei van de persoonlijke geloofsidentiteit van jongeren centraal. Tieners hebben meestal geen behoefte aan inzicht. Hun focus is hun identiteit, die in deze fase zwaar onder druk staat. Richt je op hún levensvragen, hún leefwereld. Niet alleen in enkele werkvormen, maar verdiep je in hun wereldbeeld, leer dat begrijpen, sluit daarbij aan, en bied zo perspectief.

Jongeren vanaf 18 jaar hebben juist weer meer behoefte aan inzicht. Of ze nu wel of niet een keuze gemaakt hebben voor God, ze willen graag meer weten. Ze zijn geïnteresseerd in de Bijbel en vragen zich af hoe dit boek zich verhoudt tot de wetenschap. Ze moeten belangrijke keuzes maken in hun leven (studie, werk, partner) en vragen zich af of God hun daarin iets te zeggen heeft.

Dichtbij

Houvast is je gezien weten. Het is een geschenk dat je als jeugdleider mag geven aan jongeren, omdat jijzelf mag leven uit het besef dat je door God gezien bent. God komt dichtbij. Het zou mooi zijn als we verder kijken dan de jeugdactiviteiten en als dit besef centraal komt te staan, zodat relaties groeien – zowel binnen als buiten de jeugdactiviteiten.

Agenda

12 december 2017 (Groningen) en 8 januari 2018 (Wageningen): ‘De grote vragen van jongeren’. ForumC organiseert met het Praktijkcentrum twee inspiratieavonden over geloof en wetenschap voor jongeren van 15 tot 18 jaar, hun ouders en jeugdwerkers. Zie www.praktijkcentrum.org/highlight/de-grote-vragen-van-jongeren.

19 en 20 januari 2018: Jeugdleidersconferentie BGO-Jeugdwerk in samenwerking met het Praktijkcentrum. Thema: Hou vast. Zie www.jeugdleidersconferentie.nl.

Media/tips

Lees op de website van The Atlantic het artikel ‘Have Smartphones Destroyed a Generation?’.

Bekijk en ga met jongeren in gesprek over de clip ‘Are You Lost In The World Like Me?’ van Moby, te zien via www.youtube.com/watch?v=VASywEuqFd8.

De documentaire #DJ is terug te kijken via de NPO: www.npo.nl/3doc-dj/21-10-2017/BV_101385540.

Met bijdragen van Paul Smit en Martine Versteeg, jeugdwerkadviseurs bij het NGK Jeugdwerk.