Verslaving bespreekbaar maken

Verslavingen gedijen goed in het donker. Geen wonder dat verslaafden hun worstelingen niet makkelijk met anderen delen. Hoe maak je de problematiek toch bespreekbaar in je gemeente? Twee praktische voorbeelden.

Zet een stoel neer. Vraag twee jongeren naar voren. De ene neemt plaats, de andere krijgt afplaktape. Zijn of haar opdracht: plak degene op de stoel in één minuut zo goed mogelijk vast. Het levert een hoop hilariteit op. Maar het brengt ook een goed gesprek op gang over de vraag wat verslaving nu eigenlijk is.

De werkvorm komt uit het tweedaagse weerbaarheidsprogramma LEV!, dat de stichting Chris (onderdeel van Stichting Chris en Voorkom!, partner van De Hoop) aan jongeren in kerken en op scholen geeft. Alise Vleesenbeek, teamleider bij Chris: ‘Verslaafd zijn is als vastgebonden zitten aan die stoel: het bepaalt al je bewegingen. Zo leggen we het de jongeren uit. Als ze er een plaatje bij hebben, kunnen ze er meer mee. Veel instellingen komen met een theoretisch verhaal, maar jongeren hebben emotie nodig.’

Het programma LEV! gaat niet uitsluitend over verslaving, maar het speelt er wel een grote rol in. Tijdens de twee dagen krijgen de jongeren veel denkstof rond het thema, of het nu om alcohol en drugs gaat of om eten, shoppen, gamen en snijden.

De insteek van LEV! is jongeren te stimuleren om zelf een mening te vormen. ‘We komen niet te veel met het waarschuwende vingertje’, zegt Vleesenbeek. ‘We willen jongeren aan het denken zetten. Wie ben je? Wat wil je? En wat werkt daarin mee of tegen? Wat is goed en waarom zou je goed doen? De keuze is vervolgens aan henzelf, dat laten wij verder los. Scholen en kerken vinden dat weleens lastig. Zij willen liever dat gezegd wordt wat goed is, zodat het maar gezegd is. Maar jongeren weten prima hoe de kerk erover denkt. Ze moeten hun eigen keuzes maken.’

Opener

Tieners van de GKv Bergentheim volgden begin vorig jaar het LEV!-programma. ‘Het was echt een succes’, vertelt Henk Plaggenmarsch, actief betrokken bij het jeugdwerk in het Overijsselse dorp. In april volgt een tweede editie en in de toekomst wil de gemeente om het jaar het programma aanbieden.

‘Drie jaar geleden hebben we besloten veel meer te investeren in de jeugd’, licht Plaggenmarsch toe. ‘We wilden ons meer op het persoonlijke richten en de jongeren zelf aan het woord laten. LEV! sloot daar precies bij aan. Het is een dure cursus, maar onze 18+-groep heeft aardig wat geld in kas en heeft besloten te investeren in de jongere jeugd, zodat ze om het jaar een LEV!-programma kunnen volgen. Een mooi initiatief.’

‘We gaan lekker niet slapen, daar wordt het alleen maar beter van’

De ouders zijn door middel van een informatieavond bij het programma betrokken, zodat ze weten waarover gepraat wordt en waarom. Daarnaast komen de jeugdleiders in de weken na de LEV!-dagen regelmatig terug op de besproken onderwerpen.

Plaggenmarsch merkte vorig jaar dat LEV! echt tot openheid onder de jongeren leidde. ‘Vooral na de eerste nacht, waarin natuurlijk niemand geslapen had, waren de jongeren veel opener. Dat heeft ons ertoe aangezet om voor dit jaar een nachtprogramma te bedenken. We gaan lekker niet slapen, daar wordt het alleen maar beter van!’

Top drie

Is verslaving een serieus thema onder tieners? Plaggenmarsch vindt van wel, vooral op het gebied van alcohol. ‘Dat is hier een groot probleem. Er wordt heel veel gedronken. Als je jonge tieners ervoor waarschuwt, zeggen ze: dat doen we niet, daar passen we wel voor op. Maar als je twee jaar verder bent, doen ze het toch. Het heeft onze aandacht, maar het blijft lastig. Ook omdat hun ouders vaak ook wel een biertje lusten.’

Alise Vleesenbeek signaleert op het gebied van mediagebruik veel afhankelijkheid. Eén van de opdrachten tijdens LEV! is om een top drie te maken van de media die je gebruikt en die media tot de volgende ochtend niet meer aan te raken. ‘Sommigen zeggen eerlijk: dat kan ik niet. Anderen leveren hun telefoon in, omdat ze bang zijn dat het ze anders niet lukt. We proberen hen aan het denken te zetten: kan ik zonder?’

Roken is ook echt een item, vertelt Vleesenbeek. Daarbij stoort ze zich aan de foute voorbeelden van volwassenen. ‘Hoe kan een voorganger nou roken? Wat voor signaal geef je dan af? Daar kunnen we in de kerk volgens mij nog wel een slag in maken.’

Dubbelleven

Waar het bij jongeren vaak om het voorkómen van verslaving gaat, zitten veel mannen – en in toenemende mate ook vrouwen – tot over hun oren in de zomp die seksverslaving heet. Sinds 2012 vinden mannen uit verschillende kerken in Ede hun toevlucht in een Falling Forward-groep van Levend Water Nederland, een christelijke organisatie die plaatselijke gemeenten wil dienen. De deelnemers komen iedere week bij elkaar, leggen verantwoording af, belijden zonden, bidden voor elkaar, zoeken naar de diepere oorzaak van hun verslaving en bemoedigen elkaar. Jezus staat elke avond centraal.

De mannen maken ook actieplannen, waar ze vervolgens op aangesproken kunnen worden. Die accountability is heel belangrijk, vertelt één van de leiders van de Edese groep, die anoniem wil blijven. ‘Elke week vertel je wat goed gegaan is, maar ook concreet wat misging. Volledige openheid helpt: je wilt niet elke week vertellen dat het misging.’

‘Je moet, om het katholiek te zeggen, biechten’

Vertrouwelijkheid is cruciaal, zodat iedereen weet dat het veilig is om iets te delen. Tegelijkertijd zou het onderwerp zelf openlijker besproken moeten worden in de kerk, vindt Arjen van Essen, die vanuit Levend Water de drie Falling Forward-groepen in het land coördineert (naast Ede zijn er groepen in Assen en Nijmegen). ‘In veel gemeenten denken mannen: dit is kennelijk een probleem dat niemand heeft behalve ik. Het is een taboe. Door alle gevoelens van schuld en schaamte die eraan kleven, wordt er niet over gepraat. Maar daardoor gaan mensen een dubbelleven leiden. Ze zijn bijvoorbeeld actief in het jeugdwerk of in de kerkenraad, maar hebben in het geheim een seksverslaving.’

Van Essen vervolgt: ‘Eén van de meest krachtige manieren om het aan de orde te stellen, is dat een man er in het openbaar iets over vertelt. Dan snappen mensen: dit is reëel, dit speelt. Maar dat vraagt moed. En als iemand een gezin heeft, kan het best heftig en ingewikkeld zijn. Dat vraagt om behoedzaamheid.’

Broeders

De kracht van een Falling Forward-groep is de gezamenlijkheid. ‘Als iemand nieuw is in de groep, zie je vaak een moment van herkenning’, vertelt de Edese groepsleider. ‘Zo iemand ziet opeens dat er nog veel meer mannen zijn die hiermee worstelen.’

‘De mannen in de groep zijn je broeders’, vult Van Essen aan. ‘Ze weten waar het over gaat en komen naast je staan. Dat is belangrijk, omdat er veel eenzaamheid is onder deze mannen. Het valt me op dat ze vaak weinig vrienden hebben bij wie ze echt open kunnen zijn. In de groep leren ze zichzelf te laten zien; niet alleen de mooie buitenkant, maar alles. Daarom gaat de verandering die ze in de groep doormaken vaak veel verder dan enkel het vrij worden van hun verslaving. Ze leren op een diepere manier Jezus en zijn werk aan het kruis te betrekken in hun dagelijkse leven, ze gaan zichzelf steeds meer zien als een kostbaar kind van God en ze worden opener in hun relaties.’

Grootschalig

Arjen van Essen hecht veel waarde aan de betrokkenheid van kerkelijke gemeenten bij de Falling Forward-groepen. ‘Er moet minstens één kerk zijn die de groep draagt, als een soort “geestelijke paraplu”. Geestelijk leiderschap en geestelijke ondersteuning zijn belangrijk, want verslaving is een strijd. De tegenstander probeert christenen in hun verslaving vast te houden.’

Gemeenten moeten wel goed weten waar ze aan beginnen. ‘Zo’n groep levensvatbaar houden kost veel energie’, zegt Arjen. ‘Een gemeente moet daarom duidelijk zeggen: hier staan wij achter.’ Dat beaamt de groepsleider in Ede. ‘Zo’n groep is geen quick fix voor verslavingsproblemen. Je bent er gerust anderhalf jaar zoet mee, élke week.’

Van Essen zou graag meer groepen in het land starten, want het probleem is grootschalig. ‘Recente statistieken tonen aan dat christenen en niet-christenen elkaar vrijwel niet ontlopen als het gaat om seksverslaving. Dat betekent dat iedere gemeente een flink aantal mannen en vrouwen heeft dat hiermee worstelt.’

Tips

De stichting Chris organiseert op 1 april in De Wissel in Ede de Dag van het Jeugdpastoraat. Er zijn onder meer workshops over mediagebruik, gameverslaving en het opzetten van kinder- en tienerpastoraat in je gemeente. Informatie: www.chris.nl/56167/meld-je-aan-voor-de-dag-van-het-jeugdpastoraat.html. Op dezelfde website is informatie te vinden over het programma LEV!.

Levend Water Nederland organiseert op 6 mei een Falling Forward-toerustingsdag in De Schuilplaats in Ede. Een deel van de dag gaat over de vraag hoe je een Falling Forward-groep in je eigen gemeente kunt opzetten. Meer informatie: www.lwnederland.nl.

De stichting Kostbaar Vaatwerk helpt vrouwen van mannen met een seksverslaving door middel van gespreksgroepen en echtparendagen. Zie www.kostbaarvaatwerk.nl.

Voor seksverslaafde vrouwen biedt De Vluchtheuvel bij voldoende aanmeldingen een vrouwengroep aan. Informatie: www.stichtingdevluchtheuvel.nl.