Doen wat goed voelt?

In films, op televisie, in muziek, op internet, langs de weg: overal om ons heen worden we geconfronteerd met seksuele beelden en toespelingen. De boodschap die in al die uitingen doorklinkt is: doe waar jij je goed bij voelt, geniet ervan! Maar juist bij seksualiteit kunnen gevoelens verwarrend zijn. En wat goed voelt op het moment zelf, is niet altijd het beste om te doen. Hoe kunnen we kinderen en jongeren helpen om hun weg te vinden in deze door seks gedomineerde cultuur?

De voorlichtingscampagnes van de overheid en het onderwijsprogramma op de Nederlandse scholen belichten vooral de technische kant van seksualiteit: hoe werkt het en hoe kun je een zwangerschap en soa voorkomen? De grondslag hiervoor ligt in de visie dat het normaal is om vanaf de tienerleeftijd seksueel actief te zijn en door het leven heen meerdere seksuele partners te hebben. Pornografie wordt gezien als iets normaals en onschuldigs.

Deze dingen zie je terug in hoe jongeren denken over seksualiteit. Het hoort erbij, het is leuk, het is spannend en het maakt nieuwsgierig. Toch is seks voor de meesten wel iets bijzonders, iets wat je niet zomaar met de eerste de beste deelt. Zeker niet de eerste keer.

Seksualiteit heeft een sterke aantrekkingskracht. De verlangens kunnen groeien en de verleiding kan zo groot worden dat jongeren hun grenzen verleggen. Soms gebeurt dat onder invloed van de ander, die aandringt om verder te gaan. Soms speelt mee dat vrienden al ervaring hebben opgedaan. Als je als enige in je vriendengroep nog maagd bent, kun je het gevoel krijgen dat je iets niet goed doet, zeker als je denkt dat het normaal is om als tiener seksueel actief te zijn. Je kunt niet meepraten met de anderen, omdat je niet uit eigen ervaring weet waar het over gaat. Overigens komt bij sommige jongeren het verlangen naar seksuele intimiteit pas later op gang. Hoewel dat normaal is, kan het verwarring geven en hen onzeker maken. ‘Is er iets mis met mij?’

Het is leuk, het is spannend en het maakt nieuwsgierig

Dit proces speelt precies in de leeftijdsfase waarin jongeren op zoek zijn naar hun eigen identiteit, hun eigen mening ontwikkelen en zich een breder beeld van de wereld vormen. Dit is ook de periode van veel geloofsvragen. Aan de ene kant hebben ze ruimte nodig om die kritische vragen te stellen en zelf op onderzoek uit te gaan. Aan de andere kant hebben ze behoefte aan duidelijkheid, goede voorbeelden en kaders. Ook op het gebied van seksualiteit.

De kerk is op dat punt echter verdeeld. Op internet kun je de meest uiteenlopende meningen over seksualiteit vinden, die zich allemaal baseren op de Bijbel. Zelfs binnen dezelfde gemeente kunnen meningen verschillen. Veel jongeren vinden die keuzevrijheid niet prettig en schreeuwen om houvast. ‘Zeg me alsjeblieft hoe het zit en waar ik goed aan doe.’ Krijgen zij in de kerk houvast en antwoord op hun vragen? Als ze niets anders kunnen verwachten dan ‘God heeft seks bedoeld voor het huwelijk’, stellen ze hun vragen niet meer aan de kerk.

Vuur

God is de schepper van het leven. Hij heeft seksualiteit bedacht. Hij weet hoe het werkt en Hij heeft ons verteld hoe we ermee moeten omgaan. Niet om ons te beperken, maar om te zorgen dat het goed met ons gaat.

God schiep de mens man en vrouw. In het Hebreeuws: ish (man) en isha (vrouw). Deze woorden bestaan elk uit drie Hebreeuwse letters, waarvan twee hetzelfde zijn: de aleph en de shin. Samen vormen die twee letters het Hebreeuwse woord voor ‘vuur’.

In de Bijbel wordt seksualiteit op verschillende plaatsen vergeleken met vuur (onder meer in Spreuken 6:27-29 en Hooglied 8:6). Vuur staat voor warmte en passie. Het geeft licht en sfeer. Maar als je er onvoorzichtig mee omgaat, vliegt de boel in brand en raak je beschadigd. Geef je vuur de juiste kaders, zoals bij een open haard, dan is het leuk en kun je er eindeloos van genieten. Zo is het ook met seksualiteit. Zonder kaders verlies je de controle en raak je erdoor beschadigd. Maar binnen de juiste kaders is het iets moois, waar je van kunt blijven genieten.

De twee overgebleven letters van ish en isha zijn jod (uit ish) en hé (uit isha). Deze letters vormen samen het woord Jah, dat verwijst naar Jahweh. God, man en vrouw vormen een drievoudig snoer. Hij geeft de juiste kaders en betekenis aan seksualiteit.

Door de hele Bijbel heen wordt de relatie tussen God en zijn volk vergeleken met die tussen man en vrouw. In het Oude Testament wordt afgoderij overspel genoemd en wordt Israël vergeleken met een vrouw die haar man ontrouw is (zie onder meer Ezechiël 16). In het Nieuwe Testament komen we deze vergelijking opnieuw tegen, met de gemeente als bruid en Christus als bruidegom, en als hoogtepunt in Openbaring de bruiloft van het lam. Het huwelijk is daarmee niet alleen bedoeld als iets voor onszelf, maar als een teken op aarde van Gods liefde en trouw.

Gehecht

Ons westerse denken is beïnvloed door de oude Griekse filosofen, die lichaam en geest uit elkaar trokken als twee gescheiden delen. Vanuit die redenering kun je seksualiteit beschouwen als een lichamelijke activiteit, die alleen op lichamelijk gebied iets in gang zet. In de Bijbel lezen we echter dat God ons heeft geschapen met lichaam, ziel en geest en dat zij een onlosmakelijk geheel vormen. Onze gedachten, gevoelens en keuzes beïnvloeden ons lichaam, en andersom. Seksualiteit wordt nergens in de Bijbel beschouwd als iets lichamelijks dat los verkrijgbaar is. Sterker nog, het is een diepe intimiteit tussen man en vrouw, die hen aan elkaar verbindt.

In Genesis 2:24 staat: ‘Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten en zich aan zijn vrouw hechten, en zij zullen tot één vlees zijn’ (NBG-vertaling 1951). Deze tekst laat een proces zien van drie stappen. In de eerste plaats maakt de man zich los van zijn vader en moeder: hij kan de verantwoordelijkheid voor een eigen huis, een eigen gezin dragen. Daarna hecht hij zich aan zijn vrouw: hij kiest ervoor om zich aan haar te verbinden. Vervolgens zullen zij één vlees zijn, ze worden één. Het doel van het huwelijk is dat man en vrouw een eenheid zijn.

Het bijzondere is dat neurologisch onderzoek heeft aangetoond dat seksuele intimiteit er in de hersenen voor zorgt dat een man en vrouw zich aan elkaar hechten. Er ontstaat een emotionele verbinding, die zichtbaar is in de hormoonhuishouding. Gaan zij uit elkaar, dan beschadigt dat de werking van dit hechtingssysteem. Het wordt hierdoor moeilijker om zich opnieuw emotioneel te hechten aan een partner. Hoe vaker relaties uit elkaar gaan, hoe moeilijker iemand zich kan hechten. De meeste jongeren willen (later) het liefst een relatie van trouw en eenheid, die zo lang mogelijk duurt. Wachten met seks tot die ene partner gevonden is, is het slimste wat je kunt doen.

De heersende opvatting in onze cultuur is dat het normaal is om door het leven heen meerdere seksuele partners te hebben. (beeld Mrs. Opossum/Shutterstock)

Scherpe blik

Dat seksuele intimiteit een verbinding tot stand brengt, heeft meer gevolgen. Je voelt je verbonden aan elkaar, waardoor je bij elkaar wilt blijven. Dit is heel prettig binnen een huwelijk, maar niet daarvoor, want dan kun je minder kritisch kijken of je als partners echt wel bij elkaar past. Zo kan het gebeuren dat jongeren drie jaar een (seksuele) relatie met iemand hebben en na afloop zeggen: ‘Echt, ik snap niet wat ik in hem/haar zag!’

Wie wacht met seksuele intimiteit, houdt een scherpere blik op de relatie. Je besteedt meer tijd aan andere manieren van intimiteit: met elkaar praten, oogcontact en samen dingen doen. Je gaat bewuster om met de lichamelijke intimiteit die je wél met elkaar deelt. Je neemt meer tijd om elkaar te leren kennen en leert op andere manieren met elkaar te communiceren en er voor elkaar te zijn. Dit zijn bouwstenen die een relatie op de lange termijn stabieler maken, beter bestand tegen stormen. Het geeft bovendien de veiligheid en het vertrouwen waarbinnen seksuele intimiteit zich beter en fijner ontwikkelt.

In onze tijd lijkt seksualiteit het belangrijkste in een relatie, terwijl het in werkelijkheid slechts een onderdeel daarvan is. Binnen een relatie gaat het om trouw, er voor elkaar zijn, elkaar dienen, het goede voor de ander zoeken, elkaar vergeven en elkaar opbouwen. Dát zijn de dingen waar we in moeten investeren, die het leuk maken en die iets van God laten zien. Het mooie is dat juist hierover heel veel geschreven staat in Gods Woord. Het is de moeite van het (her)ontdekken waard!

Hoezo trouwen?

In het Oude Testament kom je geen burgerlijke stand tegen zoals wij die hebben. Een veelgehoorde vraag is dan ook in hoeverre een burgerlijk huwelijk een verplichting is die de Bijbel voorschrijft.

Waar geen twijfel over bestaat, is dat partners in de Bijbel eerst een verbond met elkaar aangaan, voordat er seksuele gemeenschap plaatsvindt. Zij worden officieel man en vrouw van elkaar, met alle verplichtingen en bepalingen die daarbij horen.

Als je onvoorzichtig met vuur omgaat,
vliegt de boel in brand en raak je beschadigd

In alle Bijbelse voorschriften zie je niet alleen Gods zorg voor het individu, maar ook, op de lange termijn, voor het gezin, de familie, het volk. Bij monogame relaties kunnen geen soa’s voorkomen en komt minder onvruchtbaarheid voor. Een huwelijksverbond biedt een veilige basis waarbinnen kinderen geboren kunnen worden en veilig kunnen opgroeien. Zij hebben de veiligheid en de geborgenheid van een gezin nodig om zich goed te ontwikkelen, tot bloei te komen en hun plaats in te nemen in de maatschappij.

Het huwelijk is niet alleen een belofte tussen partners onderling. Het wordt in de Bijbel een verbond genoemd. Het is een juridische stap voor de overheid, een getuigenis voor je omgeving en een belofte aan God. Je wordt hiermee officieel man en vrouw van elkaar, belooft je te houden aan de verplichtingen die daarbij horen en neemt de zorg en de verantwoordelijkheid voor de ander op je. Het is een belofte van zorg en trouw, waar iedereen getuige van mag zijn en waar iedereen jou op mag bevragen en je aan mag houden.

Enorm verschil

Dit alles is bijna tegenovergesteld aan wat jongeren om zich heen zien en horen op het gebied van seksualiteit. Dat maakt het lastig, maar ook heel sterk. Je kunt ze houvast en richting geven in een wereld waarin zo veel beschadiging en grenzeloosheid heerst. Je kunt een enorm verschil maken in hun levens en hen helpen waar ze de weg zijn kwijtgeraakt. Het mooiste is om samen op ontdekkingstocht te gaan, waarbij je hen vragen laat stellen, hen prikkelt, zelf laat nadenken en uitdaagt om de juiste weg te vinden.

Gods weg gaan vraagt een keuze. Je kunt op allerlei manieren laten zien wat die weg is, hoe je die kunt volgen en hoe wijs het is om die weg te gaan. Maar als je God niet kent, dan hebben zijn richtlijnen weinig waarde voor je. Pas als je weet wie Hij is, wil je zijn weg gaan. Dan gaat het niet meer om de vraag: ‘Tot waar kan ik gaan?’ maar om de vraag: ‘Hoe kan ik zo veel mogelijk leven tot zijn eer?’ Het is een uitdaging voor ons om jongeren mee te nemen in die beide aspecten: het kennen van Gods Woord en het kennen van God zelf.

Laat dit een onderwerp zijn dat regelmatig terugkeert. Verschillende leeftijden en fases geven andere vragen en andere situaties. Misschien kun je specifiek iets organiseren voor jongeren die net begonnen zijn aan een serieuze relatie. En stellen die trouwplannen hebben, kun je koppelen aan oudere stellen, die hen als maatjes begeleiden in de periode voor en na de bruiloft. Wees open en eerlijk. Het gaat in het leven niet altijd zoals het zou moeten. Juist dat is belangrijk om met elkaar te delen. Hoe ga je verder als het fout is gegaan?

De verhalen van de overspelige vrouw en van de verloren zoon geven prachtig weer hoe je altijd bij God terug kunt komen en hoe Hij met open armen op je wacht. Hij is een liefhebbende Vader, die het goede voor zijn kinderen zoekt.

Webtips

www.raiseup.nl/shop
Via deze website is Het Boekje verkrijgbaar, een gratis uitdeelboekje voor tieners over seksualiteit.

www.noapologies.eu
No Apologies is een karaktervormende weerbaarheidstraining voor tieners, waarin ook seksualiteit aan de orde komt.

www.powerinpurity.nl

Leestips

E. Smit en W. Noordzij, Eros online. Seksualiteit op internet: hoe maak je kinderen en jongeren weerbaar?, Amsterdam (Ark Media), 2015.

A.J. Köstenberger en D.W. Jones, God, huwelijk en gezin, Kampen (Voorhoeve), 2008.

J. De Vriese en D. Lemmens, Meer dan liefde, Heverlee (Centrum voor Pastorale Counseling), 2013. Van dit boek is ook een werkboek voor tieners beschikbaar.