Onder alle omstandigheden

‘Hier zit een dankbaar mens’, zei Andries Knevel onlangs in een interview in Visie. Hij is herstellende van een ziekte die hem bijna fataal werd. Als je oplet, hoor je dat vaker: bij een graf, bij een ziekbed, in hoge ouderdom. Het is moeilijk, wordt er dan gezegd. Of: het doet pijn, we zijn verdrietig. Maar er is veel om dankbaar voor te zijn. Een bijdrage met verhalen over dankbaar zijn onder alle omstandigheden.

samenstelling Heleen Sytsma-van Loo

Ontvangen

Margriet van der Kooi is geestelijk verzorger en auteur van onder meer Het kleine meisje van de hoop. Ze illustreert dankbaarheid aan de hand van een bevriend echtpaar.

Een echtpaar, midden 70 zijn ze. Er zijn zorgen rond de vrouw. Het was begonnen met wat vreemde hindernissen die ze eerder niet had. Problemen met autorijden en onhandigheden: een glas omstoten, tegen een tafeltje aanlopen. De neuroloog had er niet omheen gedraaid: u zult uw geheugen gaan verliezen. Dat was moeilijk. Ik ga mezelf verliezen, wist ze. En wij wisten dat ook. We waren er allemaal zwaar en droevig om. We gingen haar verliezen en dat zou onontkoombaar zijn.

Zij herpakte zich. Ze had nog tijd. Ze vatte de diagnose op als het sein dat ze haar huis moest bereiden. We zagen hoe ze dat deed: ze schreef brieven aan mensen met wie ze nog wat te vereffenen had en vroeg aan sommigen vergeving voor dingen waarvan ze vond dat ze die anders had moeten doen. De geschiedenis die ze had met één van hen, kende ik. Ik voelde licht protest: maar dat klopt niet, jij was daaraan niet schuldig! ‘We hadden beiden ons deel aan de verwijdering’, zei ze kalm. ‘Ik kan alleen verantwoordelijkheid nemen voor mijn deel.’

Daarna waren er de boeken die opgeruimd werden en het huis met de trappen dat verkocht moest worden. Een klein appartement werd betrokken.

De man van onze vriendin zei nog iets waardoor ik mijn oren spitste. Hij zei: ‘Ik leer nieuwe dingen. Ik leer dat er veel mensen om ons heen zijn die iets voor ons willen doen. De één komt voorlezen. Een ander kookt voor ons. Weer een ander neemt mijn vrouw mee naar een museum, zodat ik een middag wat anders kan doen. Een kleindochter komt pianospelen voor haar. Vroeger speelden ze samen, maar dat gaat niet meer. “Oma, ik kom een uur voor je spelen”, zegt ze dan, met boeken onder haar arm. Onze kleinzoon van 10 speelt mens-erger-je-niet met haar. Soms is het niet gemakkelijk, want mijn vrouw wil winnen en dat komt de sfeer niet altijd ten goede. Wat ik leer is: ontvangen. Dat is nogal nieuw voor me: ik doe graag iets terug. Maar nu groeien de dingen me boven het hoofd, ik kan het niet meer alleen en ik leer ontvangen wat er is, om te kunnen verdragen wat er niet is. En ik ben er op een nieuwe manier dankbaar voor.’

Levenseinde

Marije Vermaas schreef het inspiratieboek Dank (Zoetermeer, Boekencentrum, 2014). Een fragment.

Als ik aan een dankbaar persoon denk, komt de herinnering boven aan die grijzige zondagmiddag waarop wij afscheid moesten nemen van mijn geliefde vader. Hij lag in een ziekenhuisbed midden in onze woonkamer, zijn eens zo sterke lijf aangetast en afgebroken door de ziekte die zo veel slachtoffers maakt. Om zijn bed zaten bedroefde mensen.

Hij nam met persoonlijke woorden één voor één afscheid van ons. Daarna zei hij: ‘Laten we zingen.’ Zonder ons antwoord af te wachten, zette hij in: ‘Breng dank aan de eeuwige, breng dank aan de heilige.’ Voorzichtig zongen we mee. Toen het lied uit was, zei hij: ‘Nog een keer.’ Zijn helderblauwe ogen waren gericht op de hemel.

Het is inmiddels alweer jaren geleden, maar die blik in zijn ogen en zijn zingende krakende stem houden mij nog dagelijks bezig. Hoe kan iemand op zijn sterfbed zingen over zwakken die sterk worden? Hoe kan iemand wiens lijf op een mensonterende manier in verval raakt een lied over dankbaarheid inzetten? Hoe kun je praten over een dankdienst voor je leven, terwijl je afscheid neemt van alles wat je hebt en wat je lief is?

Kennelijk kun je ook dankbaar zijn als je moet loslaten, als de dood intreedt. Dankbaarheid kan het laatste woord zijn. Dankbaarheid overstijgt het aardse leven. Dit verdrietige moment van afscheid werd een vreugdevolle herinnering doordat hij durfde kiezen voor dankbaarheid. Hij ging ons daarin voor. Zijn leven stond in het teken van dankbaarheid en vreugde, ook toen het einde naderde.

Tijdens de begrafenis klonk de stem van de dominee: ‘Denk aan uw leiders, die het woord van God aan u hebben verkondigd, neem een voorbeeld aan hun geloof en kijk vooral goed hoe hun levenswandel eindigt’ (Hebreeën 13:7). Dat is wat ik wil doen. Leven vanuit dankbaarheid. Tot het eind.

Tienduizend redenen

Weinig aanbiddingsliederen werden in korte tijd zo populair als ‘Tienduizend redenen tot dankbaarheid’ (Opwekking 733). Het is de vertaling van het lied ‘Bless the Lord’ van Matt Redman. Onlangs verscheen er van hem een boekje (10.000 redenen. Verhalen over geloof, hoop en dankbaarheid, Barneveld (Vuurbaak), 2016) met verhalen over hoe het lied ontstaan is en wat het betekent in de levens van mensen. Redman betoogt dat aanbidding ons boven onze omstandigheden uittilt en ons in staat stelt om onder alle omstandigheden dankbaar te zijn.

Ik was dertien jaar en kende veel angsten, maar ik ontdekte dat het aanbidden van Jezus door muziek helend en bevrijdend werkte. Ik ondervond dat liederen zingen niet alleen inhoudt dat je God prijst, maar ook dat je tegen jezelf preekt.

De belangrijke leraar dr. Martyn Lloyd-Jones schreef eens een artikel over het preken tegen jezelf en ik vond het een treffend stuk. Hij vroeg: ‘Ben je je ervan bewust dat het grootste deel van jouw ontevredenheid in het leven veroorzaakt wordt doordat je naar jezelf luistert, niet doordat je tegen jezelf praat?’

Iedereen hoort altijd wel iemand – of iets – praten. Of het nu een stem vanbuiten of vanuit je binnenste is: we zijn continue ontvangers van één of andere boodschap, zeker in moeilijke periodes in ons leven. Maar daar hoeft het niet bij te blijven. Wij kunnen juist het gesprek dicteren; precies zoals de psalmist deed. We kunnen leren om terug te praten.

‘Wat ben je bedroefd, mijn ziel?’ vraagt de psalmist in Psalm 42 en 43. Hij voelde zich onderdrukt, terneergeslagen en verslagen. Toch stond hij op en koos ervoor tegen zichzelf te zeggen: ‘Eens zal ik Hem weer loven’ (NBV). Het was of hij een bewuste keuze maakte om zijn zorgen en onrust recht in de ogen te kijken.

Als we dan zo verward, bezorgd, verontrust, eenzaam of gestrest zijn, dan moeten we het volgende doen: onszelf bij de hand nemen, tegen onszelf praten en ons openstellen voor Gods wijsheid. Op deze manier kan aanbidding een wapen zijn dat ons helpt om onze angsten te verslaan in geloof, en onze onrust te beantwoorden met een gevoel van heilige zekerheid. (…)
Het is echt waar dat de daad van aanbidding goed voor de ziel is. We belijden God hoe groot Hij is, maar ondertussen vertellen we onszelf ook dat we gekend en geliefd zijn door iemand die zo wonderbaarlijk machtig en barmhartig is.

Doen

(beeld Agnes Kantaruk)

Koop een mooie vaas, blik of pot. Versier hem met een lintje, een sticker of masking tape, zodat hij helemaal van jou wordt. Dit wordt jouw dankpot! Zet ‘m op een plek waar je vaak langskomt. Stop dit jaar elke dag iets in de dankpot, waarvoor je dankbaar bent. Bijvoorbeeld een bioscoopkaartje, een briefje van een collega, een mooie gedachte. Op de wat minder vrolijke momenten kan het je helpen de inhoud te bekijken. Houd je meer van knippen en plakken? Maak dan een dankboekje! Doe in een ringband allemaal mooie papieren blaadjes waar je teksten op kunt schrijven of ansichtkaartjes tussen kunt stoppen.

Uit: Marije Vermaas, Dank, Zoetermeer (Boekencentrum), 2014.

Zie voor meer ideeën de Facebookgroep Just grateful.