Hoe leer je van het helpen van anderen?

We leren het beste door te doen. Dat geldt ook voor het diaconaat. Diaconaal leren is een vorm van ervaringsleren. Maar hoe geef je dat handen en voeten in het jeugdwerk? Door jongeren hun diaconale leerervaringen te laten delen. De jeugdgroep kan daarvoor een goede plek zijn.

Het is de bedoeling dat er op de een of andere manier een echte ontmoeting plaatsvindt met degene die wordt geholpen. (beeld Highwaystarz-Photography/iStock)

Jongeren zijn vooral bezig met dingen die ze interessant vinden en zijn op zoek naar verbindingen tussen henzelf en de wereld waarin ze leven. Op dezelfde manier willen ze ook zien wat het geloof kan betekenen in het dagelijks leven. Diaconale activiteiten waarin jongeren zelf worden uitgedaagd kunnen daarbij een belangrijke rol spelen. Overal waar jongeren anderen helpen of zorg verlenen kunnen ze leerzame ervaringen opdoen.

Om gemotiveerd te worden is het belangrijk dat jongeren nieuwe dingen leren op een creatieve manier. De diaconale activiteiten moeten dus interessant en uitdagend zijn, waarbij jongeren de vrijheid krijgen om zelf keuzes te maken.

Het is nog om een andere reden belangrijk dat de juiste activiteit wordt gekozen. Het is de bedoeling dat er op de een of andere manier een echte ontmoeting plaatsvindt met degene die wordt geholpen. In activiteiten waarin ontmoeting plaatsvindt, zal de leerwinst groter zijn, doordat de betrokkenheid dan niet beperkt blijft tot iets doen. In de ontmoeting kun je de ander zien zoals hij of zij is. En laat jongeren ook niet ieder voor zich iets individueels doen. Diaconaat is iets gezamenlijks en altijd persoonlijk, verbonden met de levens van anderen.

Zorg er dus voor dat jongeren worden begeleid en uitgedaagd om iets te doen waarbij een band wordt opgebouwd met de ander. Overtuigingen, bijvoorbeeld over vluchtelingen, kunnen dan worden bevestigd of zo nodig worden bijgesteld. Bovendien leren jongeren hun geloof concreet vorm te geven in het dagelijks leven. Zo helpen we jongeren te ontdekken hoe ze op een geloofwaardige manier het evangelie kunnen delen.

Leren

Het is zaak ervoor te zorgen dat het niet alleen bij een ervaring blijft. Het is essentieel dat jongeren hun ervaringen met anderen kunnen delen en erop kunnen reflecteren. Hoe bewuster jongeren met hun ervaringen omgaan en erop reflecteren, hoe meer ze leren. Houd de jongeren een spiegel voor, zodat ze over zichzelf, de anderen, de samenleving en hun geloof gaan nadenken. Op die manier leren ze te kijken naar hun eigen drijfveren en overtuigingen, maar kunnen ze ook leren dat bepaalde situaties ingewikkelder zijn dan ze eerder dachten.

Het kan hen bewust maken van de plek die de kerk in kan nemen in de samenleving. De kerk biedt bijvoorbeeld steeds vaker hulp bij armoede. Door jongeren hier actief bij te betrekken, leren ze hoe dergelijke situaties kunnen ontstaan.

Bert Roor heeft onderzoek gedaan naar diaconaal ervaringsleren. Hij geeft aan dat ruim de helft van de leerervaringen in zijn onderzoek betrekking heeft op het eigen diaconaal handelen. Mogelijke leerervaringen zijn luisteren, grenzen aangeven, het bijstellen van vooroordelen, maar ook meer leren over God en over de manier waarop er tegen de kerk wordt aangekeken. Daar staat tegenover dat weinig leerervaringen betrekking hadden op het beter gaan begrijpen van problemen van mensen en hun maatschappelijke oorzaken.

Delen

Een manier waarop jongeren op hun persoonlijke ervaring kunnen reflecteren is door hun de mogelijkheid te geven om hun ervaringen te delen in de jeugdgroep. Als jeugdwerkers hebben we daar ervaring mee opgedaan. De ene week doen jongeren een activiteit en de volgende week delen we de ervaringen in de jeugdgroep. Houd er daarbij wel rekening mee dat niet iedere jongere in staat is om ervaringen te delen en daarvan te leren. Het is goed om met het volgende onderscheid rekening te houden:

• Doeners willen actief zijn, maar zijn niet gericht op reflectie en delen. Ze hebben anderen nodig die hen helpen om hun ervaringen te verwoorden en daarop te reflecteren.
• Denkers reflecteren actief, maar zijn vooral op zichzelf gericht en delen dit niet snel met anderen. Je kunt hen uitdagen om erover te vertellen tijdens een jeugdavond of, als ze moeite hebben om hun verhaal te vertellen, om hun ervaringen en gedachten op papier te zetten.
• Delers delen hun ervaringen, maar hebben moeite om er voor zichzelf conclusies aan te verbinden. Stel hun daarom gerichte vragen, waardoor ze tot reflectie kunnen komen.
• Donors combineren alle elementen en kunnen makkelijk delen en reflecteren.

Als de jeugdgroep een veilige plek is, dan kunnen jeugdleiders en jongeren elkaar daar bevragen. Het mooie aan het delen van de ervaringen in de jeugdgroep is dat ze dan ook betekenisvol kunnen worden voor andere jongeren, die bijvoorbeeld niet hebben meegedaan aan de activiteit omdat ze er geen zin in hadden. Ook zij kunnen zo geraakt worden en gestimuleerd worden om diaconaal actief te zijn. Het kan hen helpen om hun geloof handen en voeten te geven.

Agenda

27-30 december 2016: HGJB-Kerstconferentie op vakantiepark Pagedal te Stadskanaal. Zie verder www.hgjb.nl/voor-jongeren/activiteiten/activiteit:kerstconferentie-2016.htm.

14 januari 2017: Prayer Night 2017. Zie www.prayernight.nl.

20-21 januari 2017: Jeugdleidersconferentie 2017 in De wereld in Lunteren. Zie www.jeugdleidersconferentie.nl.

Media/tips

De sportcommunity’s van Athletes in Action zijn een voorbeeld van diaconaal en evangeliserend doen – leren – delen. Meer informatie via www.athletesinaction.nl/activity/sportcommunity.

Voor dit artikel is gebruikgemaakt van het artikel ‘Diaconaal leren. Deel je ervaringen!’ van Bert Roor, in Dienst, nr. 3 2016. Het nummer is te downloaden via blad-dienst.nl.

Een leuk voorbeeld van een reflectieve diaconale aanpak: laat jongeren op een zaterdag hun handen uit de mouwen steken bij mensen die wel een steuntje in de rug kunnen gebruiken. Bedenk daarvoor activiteiten die passen bij de jongeren. Organiseer op dezelfde dag ‘s avonds een feest waarvoor alle jongeren worden uitgenodigd. Zorg ervoor dat het een echt feest is, maar geef jongeren ook de gelegenheid om iets te vertellen over wat ze die dag hebben gedaan. Zo wordt het een gedeelde ervaring.

Anko Oussoren is adviseur bij het Praktijkcentrum en lid van de werkgroep ‘Deel je leven’ van diaconaat en jeugdwerk, die verder bestaat uit Paul Smit (NGJ), Derk Jan Poel (Diaconaal Steunpunt), Ingrid Dobbe (namens deputaten diaconaat CGK) en Jenne Minnema (CGJO).