Gemeente zijn voor alle generaties

Wat gebeurt er in gemeenten om de rol van ouderen een positieve impuls te geven? Wat zijn mooie voorbeelden voor andere gemeenten? OnderWeg bericht vanuit Emmen, Hoorn, Nijverdal, Langerak en Leek.

‘Het slaat aan, bij jongeren én bij ouderen’, vertelt dominee Jan Haveman van de GKv Emmen. Hij wordt enthousiast van de zogeheten driegeneratiegesprekken die om de zoveel tijd in zijn kerk worden gehouden. ‘Jongelui zijn benieuwd naar het geloof van ouderen en voor ouderen is het mooi om te ontdekken dat jongeren serieus en positief met het geloof bezig kunnen zijn.’

Onlangs vond zo’n driegeneratiegesprek plaats, op een startavond over het thema ‘leven in de vrijheid van Jezus’. Na een gezamenlijke inleiding werd de groep verdeeld in kleinere groepen, bestaande uit tieners en mensen van de generatie van hun ouders en grootouders. In oktober staat er weer zo’n gesprek op de rol. ‘We hebben dan de “maand van de opvoeding”. Het gaat dan over geloofsopvoeding, maar ook over de vraag: hoe voeden we elkaar op?’

Het gesprek tussen generaties gaat niet altijd vanzelf. Daarom is het van belang dat er zo veel mogelijk gemixt wordt, vindt Haveman. ‘Vooroordelen over en weer – over de jeugd van tegenwoordig bijvoorbeeld – waren er altijd al. Maar de verschillen tussen jong en oud worden groter door de nieuwe techniek van telefoons en computers. De wereld is snel en flitsend. Ouderen vinden het lastig om dat bij te benen.’

Buddy

Volgens Haveman moeten ouderen ‘het niet laten gebeuren dat ze aan de kant gezet worden. Het is heel gemakkelijk om je terug te trekken. Maar ouderen blijven nodig in de kerk. Ze vormen de verbinding met het voorgeslacht en zorgen voor balans.’

Het is dan ook niet vreemd dat verschillende GKv- en NGK-gemeenten de afgelopen jaren zijn gestart met een buddysysteem. Ouderen worden gekoppeld aan jongeren, zodat zij een tijdje samen kunnen oplopen op geloofsgebied.

‘Ze vormen de verbinding met het voorgeslacht en zorgen voor balans’

In de NGK Hoorn draaien op dit moment dertien jongeren in de leeftijd van 18 tot 22 jaar mee in zo’n buddysysteem, vertelt coördinator Esther Jeunink. Het doel is het bevorderen van aandacht, contact en discipelschap. De meeste ouderen die hen begeleiden zijn overigens nog niet 65+. Zo is Peter Kuijers (58) samen met zijn vrouw Margriet sinds twee jaar buddy van een jongen van 20. ‘Wij hebben als vaste vorm dat we om de zes weken samen eten. Anderen gaan juist de stad in met elkaar, die gaan echt iets doen.’ Meestal begint zo’n maaltijd met alledaagse onderwerpen, vertelt Peter. ‘Wij vertellen tijdens het natafelen ook wat ons bezighoudt, zodat het geen eenrichtingsverkeer is. We zijn verrast hoe open de jongen is met wie we optrekken. Er komen ook echt diepe vragen op tafel: over geloofsstrijd en over hoe wij de zaken aanpakken.’

De maaltijd wordt afgesloten met gebed voor elkaar. Kuijers kan het iedereen aanraden: ‘Het zijn heel fijne avonden.’

Persoonlijk

In de GKv/NGK-samenwerkingsgemeente De Levensbron in Nijverdal heeft men net als in Hoorn een creatieve vorm gevonden om generaties met elkaar te verbinden. Jongeren van de jeugdgroepen gaan rond kerst twee aan twee bij oudere alleenstaanden of echtparen uit de gemeente op bezoek om een kerstgeschenk langs te brengen. Daar komen gesprekken uit voort, soms van een kwartier, soms ook langer.

Predikant Herman Scheffer vroeg ook eens aan catechisanten om op papier te zetten welke persoonlijke vragen ze aan de generatie van hun opa en oma zouden willen stellen (zie kader). Die vragen waren vaak verrassend en zijn volgens hem ook bruikbaar om in andere gemeenten het gesprek tussen ouderen en jongeren op gang te brengen.

Pijler

Sommige ouderen zijn niet meer in staat om naar de kerk te komen, maar willen wel graag iets doen voor andere gemeenteleden. In de NGK Langerak loopt daarom een initiatief waarbij ouderen bidden voor jongeren en gezinnen in de gemeente die ze kennen, vertelt ouderling Janko Sterrenburg. ‘Enkele ouderen gaven tegenover onze pastoraal werkster aan dat ze zich een beetje buiten de gemeente voelen staan, omdat ze niet meer in de kerk kunnen komen. De belangrijkste pijler onder hun geloof is toch het gebed, vandaar het idee dat zij voor gezinnen en jongeren bidden.’

Er zijn nu zo’n tien ouderen die op deze manier voor een gezin dat ze kennen bidden, schat Sterrenburg. ‘De één zegt: je mag best laten weten dat ik dit doe, als bemoediging. De ander heeft dat liever niet, omdat het dan weer zo veel nadruk krijgt.’

Als andere gemeenten deze vorm willen overnemen, pleit Sterrenburg zelf voor openheid hierover, omdat die tot extra onderling contact kan leiden tussen de ouderen en degenen voor wie ze bidden.

Voorlichting

In de GKv Emmen houdt dominee Jan Haveman naast de periodieke driegeneratiegesprekken twee keer per jaar een themadienst waarin hij zich speciaal op senioren richt. Ook is er drie jaar geleden een seniorencontact in zijn gemeente gestart, waarbij naast gezelligheid ook serieuze vragen aan de orde komen. Zo heeft een verpleegkundige uit de gemeente wat verteld over stervensvoorbereiding en reanimatie. Haveman: ‘Ik heb de Bijbel er natuurlijk ook bij betrokken, maar het is voor een groot deel gewoon voorlichting.’

‘Er komen ook echt diepe vragen op tafel: over geloofsstrijd en over hoe wij de zaken aanpakken’

Drempel

Een creatieve werkvorm brengt vaak een goed gesprek op gang, ook over pittige onderwerpen, merkt Henk Bondt, predikant in de GKv Leek. Hij organiseerde gespreksmiddagen waarin ouderen uit zijn gemeente zich konden uitspreken over wat hun na aan het hart ligt. ‘Ik merk dat ouderen zorgen hebben over liturgische veranderingen, over landelijke kerkelijke ontwikkelingen en over de vraag: is er straks nog wel een kerk?’

Tot nu toe zijn er twee gespreksmiddagen geweest, waarvan de eerste het prikkelende thema ‘hoe open zijn we eigenlijk?’ meekreeg. Bondt werkte met een geïmproviseerde ‘klaag- en jubelmuur’, vertelt hij. ‘We hebben een aantal whiteboards neergezet. Elke aanwezige kreeg vijf plakbriefjes, waarop men een positieve of negatieve ervaring kon schrijven, om die vervolgens op de muur te plakken.’ Als hulpmiddel fungeerde een tijdbalk met een aantal jaartallen: de Vrijmaking van 1944, de kerkscheuring van 1966 en nog wat kapstokken om herinneringen aan op te hangen. Bondt liep de briefjes na en vroeg hier en daar om toelichting aan wie dat wilde geven. Daar liet hij het de eerste keer bij.

Bondt volgt met deze gespreksmiddagen het spoor van de methode ‘Waarderende gemeenteopbouw’. Die methode begint bij wat mensen ervaren, om vervolgens via hun drijfveren bij hun verlangens uit te komen. ‘Zo ontstaat er ruimte voor een proces dat positieve energie geeft. Het appelleert niet aan een probleembesef, maar aan wat mensen op hun hart hebben. Zo ontstaat er ook ruimte om over eventuele drempels te stappen.’

De drempel om zich uit te spreken is voor sommige ouderen hoog, merkt Bondt. Daar zit soms boosheid achter. ‘Sommige veranderingen in de kerk, zoals de vele nieuwe liederen die worden gezongen, kunnen mensen boos maken. Dat is ook niet zo gek. Je voelt je machteloos.’ Vandaar dat hij in de eerste uitnodiging voor de middagen ook het thema ‘omgaan met je boosheid’ noemde. Ouderen hebben volgens hem handvatten nodig om met hun emoties om te gaan. Op het moment dat die voorhanden zijn en er vertrouwen is om je uit te spreken, komt er van alles naar boven: negatieve, maar vooral ook positieve energie. ‘Er is vertrouwen en openheid ontstaan. Daar kunnen we in de toekomst op voortbouwen.’

Persoonlijke vragen

De Nijverdalse predikant Herman Scheffer vroeg jongeren om een aantal persoonlijke vragen op papier te zetten die ze aan ouderen zouden willen stellen.

12-14 jaar
Hoe was het om belijdenis te doen?
Hoe weet u zeker dat u bij God wilt horen?
Hebt u uw hele leven geloofd, ook toen u 15 of 16 jaar oud was?
Bent u bang voor de dood?
Hoe dacht u over de kerk toen u onze leeftijd had?

14-16 jaar
Wat vindt u van nieuwe liederen zoals Psalmen voor Nu en Opwekking?
Als er één ding van vroeger nu weer terug mocht komen in de kerk, wat zou u kiezen?
Geeft het geloof in Jezus u rust?
Hoe denkt u dat de hemel eruitziet?

16+
Wat is er tijdens uw leven positief veranderd in de kerk en wat negatief?
Welke lastige situaties komt u tegen in uw leven, omdat uw geloof op nummer één staat voor u?
Op welke momenten in uw leven hebt u echt de aanwezigheid van God gevoeld en hoe was dat?

---

Lied over oud en jong

Voor de NGK Oegstgeest maakte gemeentelid en musicus Antoine Houben een lied over oud en jong in de kerk, met als refrein: ‘Ben je nog jong: deel van je levensvreugde – hoop voor wat komen gaat. Ben je al oud: deel van je levenswijsheid – schenk gul je goede raad.’ Eén van de coupletten is geïnspireerd door 1 Johannes 2:12-14 en bezingt ‘het leven vanuit vergeving waarin je van jong tot oud in één groot gezin God steeds beter leert kennen en het kwaad leert overwinnen’. Zie voor de tekst en de melodie www.antoinehouben.nl/Jong%20en%20oud.html.