Over verlangen in de popmuziek

Een dag na de aanslagen in Parijs in 2015 speelde een pianist het nummer Imagine van John Lennon buiten de concertzaal Bataclan, waar 89 mensen om het leven waren gekomen. Nadat hij het nummer had gespeeld, stond hij zonder iets te zeggen op en vertrok. Zijn optreden maakte diepe indruk. Filmpjes ervan gingen de hele wereld over. Het raakte aan een breed gedeeld verlangen. Dat naar een andere, betere wereld.

Het nummer Imagine van Lennon vertolkt het gevoel van veel mensen. Stel je toch eens voor dat de mensen in vrede zouden leven. Stel je voor dat er niets zou zijn om voor te moorden of om voor te sterven.

Imagine there’s no countries
It isn’t hard to do
Nothing to kill or die for
And no religion too
Imagine all the people
Living life in peace…

Het feit dat de uitvoering van dit nummer door die pianist in Parijs zo’n impact had, geeft iets aan van de kracht van hedendaagse muziek. Wanneer mensen iets ingrijpends of overweldigends meemaken, kan popmuziek soms precies het gevoel verwoorden dat bij dat moment hoort. De muziek opent een deur die tot dan toe gesloten was.

Thema’s

Popmuziek laat iets zien van de bewegingen in onze cultuur. Je kunt erin horen welke thema’s in onze cultuur spelen en welke vragen aan de orde zijn. Popsongs zijn uitingen die onze beleving van de werkelijkheid onder woorden brengen.

De waarde van popmuziek is dat het vaak gaat over grote menselijke thema’s. Zo zijn er veel nummers die gaan over het verlangen naar iemand die je echt kent, het verlangen naar oprechte liefde. Popmuziek kan ook geluk en plezier bezingen, of de verwondering over de schoonheid van onze wereld. Tegelijkertijd zijn er nummers die gaan over de angst voor leegte en het onvermijdelijke en onherroepelijke van de dood. In popmuziek klinkt soms de worsteling met persoonlijke schuld door, of het verlangen naar een nieuwe kans. Douwe Bob, de Nederlandse vertegenwoordiger op het laatste Eurovisiesongfestival, zong over de druk van de samenleving, waar mensen onder kunnen lijden.

Het zijn thema’s waar ook in de kerk over gesproken en gezongen wordt. Het zijn dezelfde vragen die in de psalmen worden gesteld. Het zijn de thema’s waar de Bijbelverhalen om draaien.

Echo’s

Het verlangen dat in de popmuziek naar voren komt, biedt belangrijke aanknopingspunten voor een gesprek. In het boek Eenvoudig christelijk beschrijft Tom Wright vier dominante thema’s in de huidige cultuur. Hij noemt het verlangen naar gerechtigheid, de zoektocht naar zingeving, het verlangen naar oprechte liefde en relaties, en het genieten van schoonheid.

Ondanks voortdurende inzet lukt het de mensheid niet om die verlangens te vervullen. Tom Wright spreekt hierbij van ‘echo’s van een stem’. In deze verlangens klinkt iets door van de stem van Christus, die ons de weg wijst naar het koninkrijk, waar wél vervulling gevonden kan worden. Het is waardevol om met deze visie van Wright naar popmuziek te luisteren.

Duivel

De waarde van popmuziek wordt in kerken steeds meer herkend. Het aantal Top2000-diensten is gestaag gegroeid, The Passion lijkt een niet meer weg te denken evenement en de afgelopen jaren werden er vieringen georganiseerd rond de muziek van onder anderen U2, Johnny Cash en Elvis Presley.

Wanneer de kerk geïnteresseerd raakt in en gebruikmaakt van nummers die in het dagelijkse leven een belangrijke rol spelen, kan popmuziek een brug vormen tussen verschillende leefwerelden en verdiepend werken. Dat blijkt uit de populariteit van Mag ik dan bij jou van Claudia de Breij. Dit nummer is het vaakst gedraaid in Top2000-diensten en behoort tot de meestgedraaide nummers bij uitvaarten. Een lied over verlangen naar geborgenheid en troost:

Mag ik dan bij jou schuilen,
als het nergens anders kan?
En als ik moet huilen,
droog jij m’n tranen dan?

Nu omarmt niet iedere gelovige popmuziek. In mijn jeugd werd popmuziek gezien als werelds, een instrument van de duivel. En in sommige kerkelijke stromingen leeft die gedachte nog steeds. Daar klinkt een waarschuwing voor de kwalijke invloeden van popmuziek.

Het is inderdaad goed om vragen te stellen en kritisch te zijn. Past deze muziek wel in een christelijke setting? Laten deze nummers zich wel rijmen met de heiligheid van God? Ik zou die vragen graag op een open manier, met vertrouwen, willen bespreken, niet vanuit een houding van veroordeling of angst.

Popmuziek is een breed fenomeen, met veel diversiteit. Veel nummers gaan over emoties waar iedereen mee te maken krijgt of over de grote vragen van het leven. Hoe kunnen we voor elkaar zorgen? Is er meer? Hebben we nog wel oog voor elkaar en voor de wereld? Wat is een goed leven? Zelfs als de muziekstijl of de teksten spanning oproepen met je eigen waarden, blijft de uitnodiging tot een gesprek staan. Het thema of de vraag van het nummer kan de opening zijn voor een gesprek van hart tot hart.

Numb

Als het gaat om de jongerencultuur, is dit nog veel meer het geval. Willen we hun cultuur leren begrijpen, dan zullen we moeten openstaan voor hun muziek. Zo kunnen we een brug slaan tussen de vragen en de verhalen van hun cultuur en die van de kerkelijke traditie. Dat is nieuw en we moeten zoeken naar de juiste vorm, maar het is een spannend proces. Wat hebben we aan onze boekenkasten vol schatten uit de traditie als jongeren en andere mensen er niet mee in aanraking komen?

Een voorbeeld uit mijn eigen omgeving. Een jongere van een jaar of 15 volgt trouw catechisatie. Zodra hij binnenkomt, schuift hij onderuit op zijn stoel. Hij doet zijn oordopjes uit; de klanken van een hardrocknummer zijn nog even te horen. Hij doet zijn armen over elkaar en zegt het hele uur niets. Zijn hele houding straalt iets uit van boosheid, weerstand en wanhoop. Als de catechisatie afgelopen is, doet hij zijn oordopjes in en vertrekt.

Op een keer is hij één van de laatsten die vertrekt. Toevallig hoor ik het nummer dat hij op zijn telefoon aanzet: Numb van Linkin Park.

I’ve become so numb, I can’t feel you there
Become so tired, so much more aware
I’m becoming this, all I want to do
Is be more like me and be less like you

Ik vraag hem naar zijn muziek en we raken in gesprek. Het blijkt dat hij veel herkenning vindt in de muziek van Linkin Park, Limp Bizkit en Rage against the machine. Dat zijn kritische bands die scherpe vragen stellen. Het nummer van Linkin Park raakt aan zijn machteloosheid.

Muziek verbindt. Luisteren naar popmuziek en onbevooroordeeld durven vragen naar de muziekkeuze van anderen, kan ruimte maken voor verrassende gesprekken. Gesprekken over de schaduwkanten van het leven, over verlangens en over teleurstellingen. Wat is het kostbaar om iets te kunnen delen van je diepste bestaansgrond met woorden en muziek waar je dagelijks mee leeft. Als we zo een brug kunnen slaan tussen cultuur en kerk, zou er een wereld gewonnen zijn.