Stenen van herinnering

Jozua richtte ook twaalf stenen op in het midden van de Jordaan. (…)
Jozua richtte daar de twaalf stenen op die ze uit de Jordaan hadden meegenomen.
(Jozua 4:9, 20)

In de oudheid maakte de Griek Antipater van Sidon een lijst van zeven wereldwonderen. Van die lijst is alleen de piramide van Cheops nog over, de zes andere zijn verloren gegaan. Zoals de Kolossus van Rodos, die is waarschijnlijk onder water verdwenen. Jammer – die zien we nooit meer terug.

(beeld Laurette Chapuis)

De Oostenrijkse kunstenaar Andreas Franke denkt daar anders over. Hij heeft een galerie geopend op een gezonken oorlogsschip, 27 meter onder water. Zo wil hij het verleden en het heden met elkaar verbinden. Het gezonken oorlogsschip verwijst naar oorlog, dood en verval. De kunst is juist levendig, mooi en gracieus. Om nooit het leven te vergeten dat kapot ging in de oorlog (thesinkingworld.com).

Gedenkteken

Als Israël de Jordaan overtrekt om Kanaän in bezit te nemen, bouwt Jozua op het diepste punt van de drooggevallen Jordaan een gedenkteken van twaalf stenen. Precies waar de priesters met de ark van het verbond stonden. Een gedenkteken op een plek waar je nooit meer kunt komen. Wat kan dat voor zin hebben?

Een standbeeld of gebouw kan misschien een blijvende indruk achterlaten, maar een rivier die opzij gaat voor een volk: dat is pas echt een wereldwonder! De zeven wonderen van Antipater hadden diepe indruk op hem gemaakt om hoe mooi of groots ze waren.

Maar het grootse bouwwerk dat Israël wil herdenken, is niet van steen. Het is hun eigen redding en bevrijding. En daarvan is deze rivier het symbool. God zelf maakt ruimte, geeft vrijheid en leven. De stenen staan er om ervoor te zorgen dat de Israëlieten nooit vergeten dat God bevrijdt en redt. De stenen op de bodem van de Jordaan verwijzen naar de bodem van de Nijl en de Rietzee. Daar had de farao hen willen laten sterven. Tot God de farao zelf met zijn legers liet verdrinken.

Zouden ze er nog steeds staan, daar op de bodem van de Jordaan?

Sleutel

Jozua maakte niet alleen een gedenkteken van twaalf stenen op de bodem van de Jordaan, hij droeg ook twaalf leiders van het volk op om elk een steen uit de Jordaan mee te nemen en een gedenkteken op de oever te maken. Want ze mochten nooit vergeten wat God heeft gedaan.

Twee gedenktekens: eentje op de bodem van de rivier, waar je hem niet meer ziet, behalve door de ogen van je geschiedenis en je geloof. En één op het droge, op de plek waar het vrije leven begon. Een plek om altijd naar terug te kunnen keren. Voor anderen misschien een hoop stenen, voor Israël de sleutel naar de vrijheid.

Vastleggen

Genezing, bemoediging, redding, visie, leiding, inspiratie: God is niet veranderd. Ook nu nog vernieuwt en bevrijdt Hij. Wat heb jij daarvan meegemaakt? Misschien zijn we te veel ‘mensen van het Woord’ geworden, maar ik heb de indruk dat wij er niet goed in zijn om herinneringen vast te leggen. En toch is dat nodig. Als steun voor jezelf, voor als het later misschien moeilijk wordt. Maar vooral om dezelfde reden als Andreas Franke: om het door te vertellen aan anderen. Om nooit te vergeten wat kapot ging en om vast te houden aan het leven, mooi en gracieus.

Om over na te denken

Wat God in jouw leven gedaan heeft, hoe neem je dat met je mee? Is dat alleen zichtbaar voor wie ervan weet (zoals de stenen in de Jordaan), of nodigt het jou ook uit om er anderen over te vertellen (zoals de stenen op de oever)?

Jozua 4 biedt al drie manieren aan: zelf een tastbare herinnering maken of kiezen; samen een monument maken; of de ervaring beschrijven of bezingen.