Stimulans: Discipelschap, volkslied en Bonhoeffer

Uit het vele materiaal dat online of in gedrukte vorm verschijnt en dat bedoeld is voor geloofs- en gemeenteopbouw haalt Stimulans elke twee weken opvallende zaken voor het voetlicht. Deze keer onder andere een pleidooi om het Wilhelmus niet meer te zingen in de kerk en toerustingsmateriaal voor pas verkozen ambtsdragers.

Discipelschap theologisch gepeild

Het thema discipelschap is in, overal in kerkelijk Nederland hangt het in de lucht. Kerken maken het tot hun jaarthema, jeugdleiders volgen trainingen – er is bijna geen gemeente te vinden waar het woord nog niet gevallen is. Maar wat is discipelschap eigenlijk en wat is de theologische bodem onder het begrip? Vier Nederlandse en twee Britse theologen wijden er een populair-theologisch boek aan dat vorige maand bij Boekencentrum verscheen: Discipelschap. Een theologische peiling.

Stephen Cherry, dean of chapel van King’s College in Cambridge, schrijft over discipelschap en nederigheid. Brian Brock (docent in onder andere Aberdeen) levert een bijdrage met als titel: ‘Discipelschap. Waarom het volgen van Jezus betekent dat ik mijzelf moet vergeten’.

Herman Paul (RU Groningen) schrijft over discipelschap als improvisatie. En Edward van ’t Slot (RU Groningen en PThU Amsterdam/Groningen) pleit voor een veel hogere frequentie van het avondmaal als stimulans voor het kerkelijk leven en discipelschap.

Behalve van deze vier theologen bevat het boek ook bijdragen van Sjaak van den Berg, algemeen directeur van de IZB, en van Bert de Leede, emeritus predikant binnen de PKN, die samen met Herman Paul de bundel samenstelde.

Volkslied in de kerkdienst?

Een week of wat na Konings- en Bevrijdingsdag is de vlag met wimpel weer voor een jaartje opgeborgen en een enorme hoeveelheid rommel van de ene naar de andere zolder verhuisd. Steevast ontstaat rond die tijd ook een discussie over het al dan niet zingen van het volkslied in de kerk in één van de diensten eind april of begin mei.

Barend Kamphuis, tot voor kort hoogleraar systematische theologie aan de TU in Kampen, schreef er een blog over op de website van het Nederlands Dagblad. Wat hem betreft stoppen we ermee. Niet om inhoudelijke redenen: ‘Er is weinig mis met het Wilhelmus. Het is haast een psalm. Volgens recent onderzoek zou de psalmdichter Datheen dan ook de dichter ervan kunnen zijn. Maar we zingen het nu eenmaal niet als psalm. We zingen het als volkslied. Past dat wel in de kerk? Past dat bij de katholiciteit van de kerk, die wij belijden – Gods volk uit alle volken en talen van de wereld?’

Kamphuis’ belangrijkste argument, naast het merkwaardige fenomeen van het zingen ‘na de handdruk’, is dus dat we in de kerk niet als Nederlanders bij elkaar zitten: ‘Met welk recht vragen wij van onze gasten uit het buitenland om ons nationale volkslied mee te zingen? (…) Ongetwijfeld dienen wij als Nederlanders God te dienen. Maar dat kunnen we alleen doen als we erkennen dat we in de kerk allen één zijn in Christus (Galaten 3), ook als Nederlanders en buitenlanders. We sluiten niemand buiten. Laten we daarom stoppen met het zingen van ons volkslied in de kerk.’ De blog is te vinden op www.nd.nl, zoek op theologenblog.

Toerusting voor ouderling en diaken

In deze periode van verkiezing en bevestiging van nieuwe ambtsdragers zal menige kersverse ouderling of diaken zich bezinnen op de taak die hem of haar het komende seizoen te wachten staat. Voor diakenen is er een schat aan toerustingsmateriaal te vinden op de website van het diaconaal steunpunt (www.diaconaalsteunpunt.nl). Daar is onder andere een brochure beschikbaar over bidden en Bijbellezen als diaken.

Ter introductie van dit boekje staat er op de website: ‘Als diaken is het belangrijk om zelf steeds weer inspiratie op te doen. Je taken zijn namelijk niet altijd makkelijk. En de mensen met wie je werkt ook niet. Kijk daarom steeds weer naar Jezus en leer van Hem. Hij is jouw bron en voorbeeld. Het bouwen van een diaconale gemeente is een volop geestelijke zaak. Gebruik daarom de Bijbel vrijmoedig in je huisbezoek en maak werk van gebed.’

Bij Buijten & Schipperheijn is in de serie ‘Werken in de kerk’ in de afgelopen jaren zowel voor ouderlingen als voor diakenen een handboek verschenen. Het Handboek voor ouderlingen en oudsten laat zien waar de oudste/ouderling vandaan komt, maar ook wat het profiel van het ouderlingenwerk in de gemeente is en hoe dat werk gedaan kan worden. Het boek geeft handige tips en nieuwe ideeën voor alle aspecten van het werk als ouderling: van bidden met een ouder gemeentelid tot effectief vergaderen met mede-oudsten. Een vergelijkbaar handboek is dus ook beschikbaar specifiek voor diakenen.

Op de website van het Praktijkcentrum is onder de tab ‘Toerusting’ nog allerlei informatie te vinden over trainingen en cursussen die via het Praktijkcentrum zijn aan te vragen en te volgen.

Bonhoeffer in beeld

Over de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer (1906-1945) wordt veel gepubliceerd en zijn eigen geschriften worden nog altijd gelezen. Minder bekend is dat er over zijn leven en werk ook een speelfilm bestaat. Agent of Grace uit 2000 zet Bonhoeffer neer als een theoloog en pastor die in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog in nazi-Duitsland worstelt met de vraag: wat doe je als het recht in je land op de meest grove manier geschonden wordt? Bonhoeffer kiest er bewust voor om Gods wetten te gehoorzamen boven die van het naziregime en raakt actief betrokken bij het verzet tegen Hitler en zijn trawanten.

Bonhoeffer kiest er bewust voor om Gods wetten te gehoorzamen boven die van het naziregime.

Agent of Grace won diverse internationale prijzen en volgt Bonhoeffer in zijn laatste jaren. Zijn aandeel in het Duitse verzet en zijn morele dilemma’s komen in de film goed naar voren.

Naast deze speelfilm zijn er ook diverse documentaires gemaakt over het leven van Bonhoeffer. Memoires and perspectives uit 2014 (zwart-wit) vertelt het verhaal van het verzet tegen de nazi’s voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Door de interviews met familieleden en vrienden van Bonhoeffer en het vele historische beeldmateriaal komt het verhaal van deze Duitse verzetsheld heel dichtbij.

Hanged on a twisted cross, eveneens uit 2014, geeft door middel van zelden eerder vertoond archiefmateriaal, waardevolle documenten en bezoeken aan de originele locaties, een inkijk in het leven en het gedachtegoed van Bonhoeffer.

De dvd’s zijn afzonderlijk verkrijgbaar, maar voor een zacht prijsje ook als set van drie, bijvoorbeeld via www.gospel.nl.