Column: Tijdgeest

Bij de glasbak in onze buurt staat een bord: ‘Helpt u het hier schoon te houden? Vrijwel alle bewoners nemen hun dozen en tasjes mee naar huis.’ Dat werkt beter dan een verbodsbord. Maar het bewijst ook hoezeer wij kuddedieren zijn: wat anderen doen, doen wij ook.

Interessanter wordt het als we vermoeden wat anderen zullen doen en ons gedrag daarop aanpassen. Opiniepeilingen hebben ook een sturend effect. Wie stemt op een partij die het slecht doet? Ons beeld van het heden bepaalt de toekomstige werkelijkheid.

Maar hoe neutraal zijn die onderzoeken eigenlijk? Zijn er ook machten die er belang bij hebben onze harten en gedachten in een bepaalde richting te sturen? De Amerikaanse theoloog Walter Wink schreef hier jaren geleden over. Zijn opvatting van het demonische is dat het niet gaat om enge wezens die zich verschuilen in lampenkappen, zoals in de romans van Peretti, maar om het kwaad dat zich nestelt in systemen.

Er is behoefte aan mensen die bewust afstand nemen van het systeem, van de macht

Bureaucratie is zo’n macht. Mensen die ‘tussen de raderen van het systeem’ terechtkomen, kan groot onrecht overkomen, maar als je wilt weten door wie dat komt, is niemand verantwoordelijk. Elke ambtenaar heeft slechts zijn ‘plicht’ gedaan. Daarom leven er vandaag mensen in Nederland die officieel niet bestaan, ze hebben geen papieren en ‘Helaas, dan kunnen wij u niet helpen.’

De publieke opinie, de tijdgeest, de wetenschappelijke consensus, het zijn allemaal machten die ons beïnvloeden, en die zelf hun macht verwerven door keuzes van mensen. Ook een land of cultuur kan gedomineerd worden door een geestelijke macht (zie Daniël 10:13). Er is een strijd gaande in de geestelijke gewesten. We moeten bidden om de gave van het onderscheid. Er is behoefte aan mensen die bewust afstand nemen van het systeem, van het getal, van de macht. Die bereid zijn counter cultural te denken en te leven. Die niet zomaar aannemen wat ‘normaal’ is in onze samenleving, maar die luisterend naar een andere Stem doen wat goed is, wat mensen er ook van vinden.