Stimulans: pastoraat, catechese, kinderen

Nieuw in OnderWeg: de rubriek Stimulans – bedoeld om boeken, blogs, filmpjes of andere media die met geloofs- en gemeenteopbouw te maken hebben onder de aandacht te brengen. In deze eerste aflevering onder andere een boek en een scriptie voor pastors, catechesemateriaal en een nieuw tijdschrift voor kinderen die met de Bijbel vertrouwd willen raken.

Kinderen ontdekken de Bijbel

Sinds eind oktober 2015 geeft het Nederlands Bijbelgenootschap het blad Alef uit om kinderen van zeven tot twaalf op een speelse manier met de Bijbel aan het werk te zetten. De alef is de eerste letter van het Hebreeuwse alfabet, voor deze gelegenheid omgebouwd tot een stripfiguurtje dat kinderen meeneemt ‘op ontdekkingsreis door de Bijbel’.

Het NBG hanteert bij het uitgeven van Alef vier uitgangspunten: de Bijbel en de wereld van de Bijbel staan centraal, inhoud en vorm van het blad passen bij taal, denkniveau en belevingswereld van de doelgroep, het blad sluit aan bij de godsdienstpedagogische stroming van de kindertheologie, en het houdt rekening met leerstijlen en -voorkeuren van kinderen. Met het uitgangspunt van de kindertheologie wordt bedoeld dat het blad als het ware door de knieën gaat en zich probeert in te leven welke vragen rond God, Bijbel en geloof er bij de kinderen zelf opkomen; dat zijn de vragen en de onderwerpen waar het met de kinderen over in gesprek gaat.

Het proefnummer maakt een frisse indruk, is inderdaad heel gevarieerd en zou prima dienst kunnen doen op een kinderclub. Het is de bedoeling dat Alef tien keer per jaar verschijnt. Via www.bijbelgenootschap.nl kun je er meer over lezen en een proefnummer aanvragen.

Nieuwe gids voor pastoraal werkers

In de populaire reeks Handboek voor… van uitgeverij Buijten & Schipperheijn verscheen onlangs een deeltje voor pastors. Eerder al werden catecheten, kringleiders, jeugdleiders, ouderlingen en oudsten, kinderwerkers en kinder- en jeugdpastors met deze serie bediend. Nu van de hand van de ervaren sociaal psycholoog en therapeut Willem van der Horst (www.mee-ander.nl) een boek ‘voor iedereen die als pastor werkzaam is en voor mannen en vrouwen die belangstelling hebben voor pastoraat’ (p. 8).

Van der Horst probeert in de inleiding zo praktisch mogelijk de vraag te beantwoorden waar het in het pastoraat om draait en komt dan uit bij: ‘Pastoraat heeft alles te maken met het bevorderen en creëren van veiligheid.’ Hij geeft daarvoor drie redenen: (1) als pastor mag je stellen dat we niet eerst goed moeten zijn of worden om door God aanvaard, gezien en gehoord te worden; (2) pastorale vragen hoeven niet opgelost te worden door de pastor, maar je ondersteunt mensen in hun weg met God; (3) pastoraat is zorgvuldig zoeken naar een evenwicht tussen Bijbelse waarden en normen enerzijds en de gebrokenheid van het menselijke bestaan anderzijds.

In vijf onderdelen werkt de auteur vervolgens aan een gedegen en praktische gids voor pastoraal werkers. Deel één gaat over wat pastoraat precies is, deel twee over de pastor en zijn/haar eigen stijl en persoon, in deel drie worden instrumenten voor het pastoraat aangereikt en deel vier laat zien in welke situaties die instrumenten inzetbaar zijn. In deel vijf worden enkele specifieke pastorale situaties beschreven (zoals verslaving, psychische problematiek, homoseksualiteit) en het boek sluit af met een reeks praktische bijlagen.

Pastoraat aan dementerenden

Een bijzondere categorie gemeenteleden zijn de dementerenden. Heb je als pastor (veel) met hen te maken en wil je specifieke handvatten voor hoe je hen het beste pastoraal begeleidt, dan zou je de handreiking kunnen lezen die Peter Versloot bij zijn afstudeerscriptie voegde. Versloot werkt zelf als geestelijk verzorger in woonzorgcentrum De Vijverhof in Capelle aan den IJssel en deed onderzoek naar hoe er een brug gebouwd kan worden tussen mensen in een verpleeghuis en de kerk.

Bij het onderzoek, dat hij uitvoerde in het kader van zijn afstudeerproject aan de CHE, gaf 65 procent van de pastorale bezoekers van kerken aan dat men bezoekjes aan dementerenden in het verpleeghuis moeilijker vindt dan pastorale bezoeken aan andere ouderen. Versloot schrijft: ‘De mens die lijdt aan dementie kan zeker nog (on)bewust kracht putten uit het geloof in God!’ – maar hoe kom je in contact? De handreiking is goed leesbaar, kort en to the point. Te downloaden via goo.gl/QdHCIx.

Eigentijdse catechismussen

Al bijna drie jaar geleden begon een groep protestantse theologen op initiatief van uitgeverij Boekencentrum met het nadenken over een nieuwe catechismus. De bedoeling was niet om een nieuwe belijdenis te schrijven in plaats van de Heidelbergse Catechismus, maar om de inhoud van het christelijke geloof op een eigentijdse manier over te dragen aan volgende generaties.

In een andere tijd en context rijzen naast de meer universele vragen naar de zin van het bestaan immers ook allerlei andere vragen die om een Bijbels antwoord vragen. Inmiddels ‘liggen er veel teksten in allerlei stadia’ (www.theoblogie.nl/een-proeve-van-de-nieuwe-catechismus-werktitel) en wordt aan geïnteresseerden en werkers uit het veld om input gevraagd: zitten we hiermee op het juiste spoor en slaan we de juiste toon aan?

Al wat langer beschikbaar is de Engelstalige New City Catechism (www.newcitycatechism.com) die met zijn doordachte inhoud én vorm – vraag, antwoord, videofragment, Bijbelverwijzing – een enorme bron van toerustingsmateriaal is. De mediadatabank www.opkijken.nl (veel goede filmpjes en links naar Bijbelstudies) is altijd een bezoekje waard; er wordt voortdurend nieuw materiaal geüpload voor werkers in de kerk. Momenteel worden de videofragmenten van de New City Catechism van ondertitels voorzien. De ondertitelde minipreekjes zijn zeker voor de jongere catechisanten vaak nog wat te moeilijk, maar als catecheet of jeugdleider kun je er altijd zelf je winst mee doen.

Christus vertegenwoordigen op aarde

Ten slotte, voor wie een goed boek ter hand wil nemen over de toekomst van de kerk: Vreemdelingen en priesters van Stefan Paas, dat eind vorig jaar bij Boekencentrum verscheen, is verdiepingslectuur over de positie van de kerk in een seculariserende omgeving.

De kernvraag die Paas stelt is deze: is het mogelijk om vast te houden aan de missionaire kern van het christelijke geloof en tegelijk serieus te nemen dat maar weinig mensen in Nederland dat geloof de moeite waard vinden? Kort gezegd is Paas’ antwoord: laat de gedachte maar los dat iedereen de kerk binnengetrokken moet worden, maar blijf op aarde wel Christus vertegenwoordigen en verkondigen.