Heb de vluchteling lief als uzelf

Europa wordt overspoeld door vluchtelingen, vooral uit het Midden-Oosten en Afrika. De opvang van al die mensen levert hier en elders grote logistieke problemen op. Ook verandert ons land onmiskenbaar door de toestroom van mensen uit andere culturen, en daar is niet iedereen blij mee. Maar wie heet hen welkom en durft liefdevol de ontmoeting aan te gaan?

Flora vertelt over een ontmoeting in het asielzoekerscentrum (azc): ‘Vorige week leerde ik Nadia kennen, een jonge vrouw uit Syrië. Ze vertelde over haar vlucht uit een land dat in puin ligt. Over hoe ze met een boot over de Middellandse Zee is gekomen en over haar man en haar baby van negen maanden, die nog in Syrië zijn. Ik was geschokt. Hoe wanhopig moet je zijn als je je baby achterlaat in de hoop eerst zelf veilig Europa te bereiken? Ik luisterde naar haar verhaal en voelde haar pijn bij mezelf.’

Offer

Nadia is niet de enige die veel heeft achtergelaten. Wereldwijd zijn 60 miljoen mensen op de vlucht of ontheemd; meer dan ooit sinds de Tweede Wereldoorlog. De meeste vluchtelingen verlaten hun land omdat het in puin ligt of omdat ze er geen toekomst denken te hebben. 80 procent van de vluchtelingen blijft in de eigen regio. Vanuit Syrië zijn bijvoorbeeld 1,2 miljoen mensen naar Libanon getrokken, een land dat zelf maar iets meer dan 4,5 miljoen inwoners heeft. De verhouding vluchtelingen-lokale bevolking is daar dus ongeveer 1 op 4.

Een relatief klein deel van de vluchtelingen kiest als bestemming Europa. In 2014 kwamen bijna 24.000 vluchtelingen naar ons land, 10.000 meer dan in 2013. Het merendeel kwam uit het door oorlog verscheurde Syrië. Een andere grote groep vluchtte uit Eritrea, een land waar weinig politieke vrijheid is en dat hoog op de ranglijst christenvervolging van Open Doors staat.

Behandel vreemdelingen met liefde, want als het goed is, weet je zelf wat het is om vreemdeling te zijn. (beeld Stichting Gave)

In Europa hopen de vluchtelingen allereerst veiligheid te vinden. Dat verlangen is groter dan het risico van de reis en het offer om het vaderland te verlaten. Afgelopen maanden hoorden we de tragische verhalen van overvolle boten die de overkant van de Middellandse Zee nooit haalden. Vorig jaar verdronken ruim 3.000 mensen tijdens hun overtocht, onder wie veel vrouwen en kinderen.

Deze zomer worden vakantie-eilanden als Kos en Lesbos overspoeld door vluchtelingen. En in Noord-Afrika wachten naar verluidt nog ongeveer een miljoen mensen op een overtocht naar Europa. Iets waar ze mensensmokkelaars duizenden euro’s voor betalen.

Bed, bad, brood

Volgens Europese regels moeten vluchtelingen asiel aanvragen in het land waar ze binnenkomen, maar Griekenland en Italië registreren hen vaak niet, waardoor ze kunnen doorreizen naar Noord-Europa. Komen ze dan na een illegale reis in bijvoorbeeld Nederland aan, dan hebben ze daar op grond van het Verdrag van Genève recht op asiel, dat wil zeggen op bescherming.

Een nieuw azc? Liever niet bij ons in de buurt

Een asielzoeker die in Nederland komt, meldt zich bij de centrale ontvangstlocatie in het Groningse Ter Apel. Daar begint de asielprocedure. Tijdens die procedure beslist de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) of iemand recht heeft op een verblijfsvergunning. Alleen de vijfhonderd uitgenodigde vluchtelingen per jaar, die op een legale manier naar ons land komen, krijgen gelijk een verblijfsstatus.

De toename van het aantal vluchtelingen leidt onvermijdelijk tot discussie, ook in de politiek. Hoeveel asielzoekers kan ons land aan? Waar moeten we de asielzoekers huisvesten? Kunnen uitgeprocedeerde asielzoekers op minimale voorzieningen (bed, bad en brood) rekenen? Wat is een echte oplossing voor de wereldwijde vluchtelingencrisis?

Egypte

Tot zover de situatieschets. Hoe reageren we daarop? Misschien raken verhalen en beelden van vluchtelingen ons wel, maar wat kunnen wij er verder aan doen?

Je ziet veel Nederlanders, ook christenen, wegkijken of angstig reageren. Nood is er altijd geweest en zal er altijd blijven. Of: laten ze de problemen in hun eigen land oplossen. Veel vluchtelingen zijn moslims; misschien verandert Nederland nog van een christelijk in een islamitisch land. Dat willen we toch niet? En een nieuw azc? Liever niet bij ons in de buurt.

Maar God vraagt van ons om in reactie op zijn onverdiende liefde Hem boven alles lief te hebben, en onze naaste als onszelf. Die algemene oproep tot naastenliefde krijgt in de vluchteling vanuit twee Bijbelse motieven een toespitsing.

Allereerst draagt God de Israëlieten in het Oude Testament meer dan eens expliciet op om de vreemdeling die bij hen was komen wonen, lief te hebben (Exodus 23:9; Leviticus 19:33 en 25:35). Een belangrijke reden daarvoor was dat de Israëlieten zelf wisten wat het was om vreemdelingen te zijn. ‘Daarom moet u de vreemdelingen met liefde behandelen, want u bent zelf vreemdelingen geweest in Egypte’ (Deuteronomium 10:19; zie ook Exodus 22:20).

Wat als er een Nadia of een Ahmed bij u in de buurt komt wonen?

Ook wij, Gods uitverkoren volk in de tijd na Jezus’ leven op aarde, kennen die ervaring, want eerst waren we slaven van de zonde en nu zijn we Gods kinderen. Als burgers van zijn koninkrijk zijn we vreemdelingen in deze wereld (zie 1 Petrus 1:17). Ook wij kunnen die toespitsing van het liefdesgebod dus op vreemdelingen betrekken: behandel hen met liefde, want als het goed is, weet u zelf wat het is om vreemdeling te zijn.

Een tweede aanscherping van het gebod tot het betonen van naastenliefde vinden we in Matteüs 25. Jezus spreekt daar rake en scherpe woorden over gastvrijheid verlenen. Hij laat bij zijn wederkomst zelfs zijn eindoordeel afhangen van hoe we vreemdelingen behandeld hebben. Want in de vreemdeling ontmoeten we Jezus zelf. De vreemdeling biedt ons de gelegenheid om te tonen dat we Jezus werkelijk liefhebben. ‘Ik was een vreemdeling en u hebt Mij gastvrij ontvangen’ (Matteüs 25:35, HSV). Als je de vreemdeling liefhebt, heb je Jezus lief. En wie Jezus liefheeft, is welkom in zijn koninkrijk.

Dromen

Ik ben ervan overtuigd dat God van ons vraagt dat we vluchtelingen allereerst liefhebben. Die liefde hebben ze ook domweg nodig. Ze voelen zich hier vaak eenzaam en ontworteld. Met een afwerende of angstige houding en met wegkijken zijn ze niet geholpen. Ze hebben er behoefte aan om gezien en geliefd te worden. Vooral ook omdat ze zo veel hebben meegemaakt en soms zelfs getraumatiseerd zijn.

Het kan zijn dat we het lastig vinden om hen lief te hebben, omdat ze zo anders zijn. Liefde voor de vluchteling kost je wat. Maar laten we hen liefhebben omdat God hen liefheeft, en omdat God ons eerst heeft liefgehad.

Jezus draagt ons bij zijn hemelvaart op om alle volken tot zijn discipelen te maken. Ook dat motiveert ons om uit te reiken naar de vreemdelingen in ons land, die nogal eens afkomstig zijn uit landen waar het evangelie niet openlijk verkondigd mag worden. We krijgen de kans om hun het goede nieuws van Jezus’ redding te vertellen.

God doet bijzondere dingen onder vluchtelingen, ook dingen waar we niet zo bekend mee zijn. Het gebeurt bijvoorbeeld dat Hij Zich in dromen aan hen openbaart. Wij kunnen dan in onze contacten met hen het Woord zaaien op de akker die Hij al heeft voorbereid.

In de eerste fase in hun nieuwe woonplaats kunt u veel voor vluchtelingen betekenen. Zie hen staan, gewoon bij u in de buurt. (beeld Stichting Gave)

Goede buur

Hoe maak je die liefde voor vluchtelingen concreet? Ik geef hieronder vier algemene tips die u afhankelijk van uw eigen mogelijkheden in de praktijk kunt brengen.

1. Het allerbelangrijkste: bid voor hen. Veel vluchtelingen voelen zich eenzaam, ongezien, onbegrepen en niet geliefd. Bid dat ze christenen ontmoeten die hun liefde geven.

2. Zie hen staan, gewoon bij u in de buurt, in de bus of bij de supermarkt. Kijk niet weg, maar groet vriendelijk. Het woord ‘welkom’ betekent veel voor hen. U krijgt er vast een misschien nog wat verlegen glimlach voor terug.

3. Word vrijwilliger in een azc. Als er een azc bij u in de buurt is, zijn er genoeg mogelijkheden om vluchtelingen een hartelijk welkom te geven. Bij praktisch elk azc ontstaat vanuit de kerken een lokale werkgroep, waarbij u zich kunt aansluiten.

Een groot deel van de mensen in een azc stelt contact met Nederlanders erg op prijs. Het is geen enkel probleem als u geen Arabisch spreekt en geen verstand hebt van andere culturen. Een bewogen en open hart is voldoende. Leren, dus ook de taal leren, gebeurt in het asielzoekerswerk vooral door te doen.

Goede relaties zijn bij dit werk onmisbaar. Het organiseren van activiteiten is belangrijk, maar de basis daarvoor zijn de contacten tussen asielzoekers en Nederlanders. Die contacten ontstaan en groeien vaak door bezoekwerk: gewoon de asielzoekers opzoeken in hun kamer, samen theedrinken, luisteren en investeren.

Voor werk onder asielzoekers is volharding noodzakelijk. Zoek daarom vooral iets wat bij u past. Of u nu taalles wilt geven, een asielzoeker wilt leren fietsen of vrouwen wilt laten zien hoe God hen liefheeft, het kan allemaal.

De vreemdeling biedt ons de gelegenheid
om te tonen dat we Jezus werkelijk liefhebben

4. Vluchtelingen die een verblijfsvergunning krijgen, komen gewoon bij u in het dorp of in de stad wonen. Dit jaar zijn dat er twee keer zo veel als vorig jaar. Door de versnelde procedure van met name Eritreeërs en Syriërs hebben zij nog nauwelijks de kans gehad om Nederland te leren kennen en Nederlands te leren. In die eerste fase in hun nieuwe woonplaats kunt u veel voor hen betekenen. U kunt helpen bij het inburgeren en het opbouwen van een netwerk, u kunt hen heel praktisch de weg te wijzen in de buurt en u kunt hen helpen in het contact met de school, de huisarts, de overheid en allerlei andere instanties. Wees gewoon een goede buur voor uw nieuwe wijkgenoten.

Ook op dit gebied zijn organisaties actief waarbij u zich kunt melden voor vrijwilligerswerk. Juist deze persoonlijke, informele contacten zijn heel waardevol voor de nieuwkomers in onze samenleving.

Iraans gerecht

Hebt of zoekt u contact met vluchtelingen, dan zijn er een paar dingen die u beter niet kunt doen. Vraag hun bijvoorbeeld niet naar de reden van hun vlucht en naar hun vluchtverhaal. Ze zijn vaak bang om daarover te vertellen of schamen zich ervoor. Mocht een vluchteling u in vertrouwen nemen en uit zichzelf zijn verhaal vertellen, neem dan uiteraard wel de tijd om te luisteren en door te vragen. Maar neem nooit het initiatief.

In de tweede plaats: wees niet al te direct of te eerlijk. Het zit in onze volksaard om te zeggen wat we denken. In niet-westerse culturen wordt dat als erg lomp en kwetsend ervaren. Als u bijvoorbeeld een Iraans gerecht krijgt voorgezet van uw gasten en u vindt het niet lekker, draai er dan liever omheen dan dat met zoveel woorden te zeggen. Misschien moet u voor uw westerse gevoel een beetje liegen, maar in hun cultuur is een belediging veel erger dan een leugentje.

Ten slotte: voer geen discussie over de islam. Aan zo’n discussie houdt iemand beslist een ongemakkelijk gevoel over en dat geldt zeker voor iemand uit een schaamtecultuur. Als u in gesprek raakt over bepaalde gevoelige onderwerpen, vertel dan rustig hoe u erover denkt en laat het daarbij.

Uw buurt

Mina is gevlucht uit Syrië. Nu woont ze in een azc in Dronten. Haar kinderen zijn achtergebleven in haar vaderland. Ze heeft geen verblijfsstatus gekregen. Ze moet niet terug naar Syrië, maar naar Armenië, een land waar ze nog nooit is geweest en waarvan ze de taal ook niet spreekt. Maar omdat haar voorouders uit Armenië komen, vindt de overheid dat ze daar thuishoort. Mina is bijna radeloos.

Iedere zondag komt ze naar de internationale kerkdienst in Kampen. Dat is voor haar het hoogtepunt van de week. ‘God zorgt voor mij’, zegt ze hoopvol. Ook het contact met de vrouwen uit de kerk doet haar goed. Ondanks Mina’s verdriet weet ze andere vrouwen te bemoedigen met haar zang. Bij een gezin waar veel verdriet was, ging Mina met haar keyboard op bezoek. Ze zong christelijke liederen en gaf het gezin daarmee nieuwe hoop.

Hoe zou het over een jaar met Mina gaan? En met Nadia? Zijn ze nog in Nederland? Verenigd met hun gezin? Hoe het ook zal zijn, ik hoop dat ze nog steeds christenen in hun netwerk zullen hebben die hen zien en bemoedigen.

En wat als er een Nadia of een Ahmed in uw buurt komt wonen? Laat hun zien en merken dat ze geliefd zijn. Durft u die uitdaging aan?

Webtips

www.gave.nl
Stichting Gave heeft als motto: gevlucht, gezien, geliefd. De organisatie inspireert en traint kerken en christenen op allerlei manieren om naast de vluchteling te gaan staan en naar hem om te zien.

www.evangelie-moslims.nl
Stichting Evangelie & Moslims is een interkerkelijke stichting die is opgericht om via de plaatselijke kerken te bouwen aan respectvolle relaties met moslimmedelanders. Zie ook de aflevering van Missionair.

www.kerkinactie.nl/over-kerk-in-actie/onze-themas
Kerk in Actie is de diaconale organisatie van de PKN. Onder het kopje ‘Vluchtelingen en mensenhandel’ kunt u lezen wat haar visie is op deze onderwerpen. Ook staan er links naar leesmateriaal en materiaal dat geschikt is voor de erediensten.

Leestips

Riewerd Buitenwerf, Ballingen, buren en buitenlanders, Haarlem (NBG), 2007. Een boek over vreemdelingschap en naastenliefde. Eén hoofdstuk is te vinden op www.debijbel.nl. Zoek op ‘een eigen graf in een vreemd land’.

Colin Chapman, Kruis en halve maan, Amsterdam (Buijten & Schipperheijn), 2003. Bedoeld voor christenen die contact hebben met moslims, over de verschillen tussen beide godsdiensten en hoe je daar in het onderlinge contact mee omgaat.