Geen calvinisten maar augustijnen

Wie ‘Augustinus’ intypt bij Google, krijgt meer dan zeven miljoen hits. Doe je hetzelfde met de naam ‘Calvijn’, dan blijft de teller onder de 400.000 steken. Die getallen zeggen op zichzelf nog niets, maar toch stel ik voor om onszelf vanaf nu geen calvinisten meer te noemen maar augustijnen.

Ko Sarneel, Augustinus. ‘Sancte Augustine o.p.n [ora pro nobis]’ Olieverf op doek, ca. 1958-1960.

Als gereformeerden zijn we calvinisten, want we staan in de traditie van de kerkvader uit de zestiende eeuw, die samen met zijn tijdgenoten gelovigen weer op het spoor van de soevereine genade van God zette. Maar omdat het bijbehorende bijvoeglijk naamwoord ‘calvinistisch’ als onbedoelde bijbetekenis het erop nahouden van een strikte, zo niet bekrompen levensmoraal heeft gekregen, kunnen we daar misschien beter afstand van doen.

Leven met God wordt namelijk niet getypeerd door do’s en don’ts, maar door done: het is volbracht. In Christus zijn we vrije mensen. Om recht te doen aan Gods werk in ons kunnen we onszelf daarom beter augustijnen dan calvinisten noemen, naar de kerkvader die ons meer dan duizend jaar voor Calvijn in dezelfde richting wees en zei: ‘Heb God lief en doe wat u wilt.’

Het leuke van het werk van Augustinus is dat je telkens dingen tegenkomt die razend actueel zijn en heel dicht bij het dagelijks leven liggen, ook op allerlei onverwachte terreinen. Zo schreef hij over zijn studenten in Carthago: ‘Zonder blikken of blozen komen ze binnenvallen en met een dolle kop verstoren ze de orde die iedereen met zijn studenten heeft afgesproken om goed te kunnen werken.’ Dat is voor iedere docent die met laatkomers in de les te maken heeft een herkenbaar tafereel.

De actualiteit van Augustinus’ werk gaat verder en dieper dan het schoollokaal en voetbalstadion

Ook noemt Augustinus ‘de kerk leuker dan het stadion’, omdat je in de kerk op voorhand al zeker bent wie de winst heeft gepakt: Jezus Christus. En trouwens, ‘wie naar de spelen holt, is per definitie een verliezer, omdat hij het slachtoffer is van vreugde om niets, van opwinding om een verkeerd soort verlangen’. Dat was een mooie oneliner waarmee ik de vreugde van mijn zoon van twintig wat kon relativeren toen zijn kluppie vorige maand landskampioen werd.

Maar de actualiteit van Augustinus’ werk gaat verder en dieper dan het schoollokaal en het voetbalstadion. Terwijl Calvijn als man van zijn tijd bezig was het geestelijk klimaat van de staatskerk te hervormen, vindt Augustinus’ werk meer weerklank in het geestelijk klimaat van de geseculariseerde 21ste eeuw.

Augustinus’ leven wordt, heel herkenbaar, gekenmerkt door een rusteloze zoektocht naar geluk en naar het bevredigen van zijn diepste verlangens. Tot hij uitkwam bij zijn bekendste aforisme, die hij opschreef als laatste zin van de eerste alinea van zijn autobiografische Belijdenissen: ‘Ons hart kent geen rust tot het rust vindt in God.’

OnderWeg besteedt op 2 mei uitgebreid aandacht aan de actualiteit van het werk van Augustinus. Geen abonnee? Bestel het nummer via administratie@onderwegonline.nl.