Drie portretten: groene keuzes maken

Op welke manier geven Dorine van den Noort, Theo Vreugdenhil en Teunis Jacob Slob vorm aan duurzaamheid in hun bedrijf? Waarom is voor hen groen leven belangrijk en wat willen zij door hun levenswijze aan anderen meegeven?

Teunis Jacob Slob. Biologische boer. Duurzaamheid betekent voor hem vooral veel oefenen. ‘Durf groot te denken, maar ook klein te handelen. Want soms zijn het kleine stapjes die een grote beweging maken.’

Dochter Anja Slob (partner in bedrijf), Teunis Jacob en zijn vrouw Nelie en Rokus Lakerveld (partner in bedrijf). (beeld Rokus Jacob Slob)

Ruim 25 jaar geleden maakte Teunis Jacob de overstap van ‘gewoon’ boeren naar biologisch boeren. ‘Samen met zeven andere boerenbedrijven zat onze melkveehouderij in een traject waarbij overheid en onderzoekers betrokken waren. Er moesten dingen veranderen om te zorgen voor minder mest en mineralen. Een van de mogelijkheden was om biologisch te gaan boeren.’ Juist rond die tijd kwam er grond beschikbaar die Teunis Jacob samen met een andere boer kon kopen om de overstap naar biologisch boeren te maken. ‘Biologisch boeren gaat niet alleen over voedselvoorziening, maar ook over een stukje bewustwording. We kunnen als boer een rol spelen in natuur- en landschapsbeheer.’

‘De manieren waarop je biologisch boeren invult, blijft voortdurend in beweging’, vertelt Teunis Jacob. ‘We zitten nu middenin een proces om de normen voor biologisch boeren verder aan te scherpen. Er zijn internationale EU-richtlijnen, maar wij willen nog wat stappen verder gaan.’ Het geloof is voor Slob een belangrijke inspiratiebron voor zijn keuze, al wil hij dat niet voor zijn karretje spannen. ‘Iedereen maakt eigen afwegingen en moet doen welke mogelijkheden hij of zij heeft’, benadrukt hij. ‘Zo vullen wij ons rentmeesterschap in. Ik wil zorgvuldig omgaan met de aarde die ik slechts in bruikleen heb. Ik wil dat graag zo goed mogelijk doorgeven aan de volgende generatie en probeer daarin mijn rol te vervullen in afhankelijkheid van onze God.’

Geleidelijk

Steeds blijven zoeken en openstaan voor nieuwe mogelijkheden, is volgens Teunis Jacob essentieel. Ook stelt hij controversiële vragen bij zijn eigen melkveebedrijf. ‘Voedsel is veel meer dan buikvulling. Je bent ook steeds bezig met de vraag: wat is houdbaar, ook voor de toekomst? Moeten we bijvoorbeeld mensen wel voeden met dierlijke eiwitten? Moeten we niet overgaan op plantaardige eiwitten?’ De huidige coronacrisis doet, wat Teunis Jacob betreft, een appel op ons om vragen te stellen zoals: hoe gaan we om met alle mogelijkheden die er zijn? Is alleen de economie leidend of zijn er ook andere overwegingen? ‘Toch hebben eerdere crises laten zien dat we er niet zoveel van leren. We moeten vooral de weg der geleidelijkheid zoeken. Kleine stapjes zijn voor iedereen te maken. Door die stappen te verbinden, maken we samen een mooie beweging.’

Dorine van den Noort, alias Juffrouw Duurzaam. Runt een bedrijfje in kringloopvondsten en slingers van Hollandse vintage wollen dekens. ‘Er is al zoveel moois, waarom zou je dat niet nieuw leven inblazen in plaats van alles nieuw te kopen?’

Dorien zegde haar baan als docent Frans op toen ze in verwachting was van de vierde en het gezin verhuisde van Ede naar Kampen. ‘Mijn man is erg druk als huisarts en doordat ik thuis was, kwam er meer rust voor de kinderen. Maar toen de kinderen allemaal naar school gingen, begon het weer te kriebelen.’

’Tijdens de zoektocht naar ‘wat dan’ maakte ik twee jaar geleden een wandeling met mijn vader. Hij is voor mij een geloofsvoorbeeld. Toen ik hem om raad vroeg, antwoordde hij: “Een van de moeilijkste dingen van het geloof is wachten. Dus bid maar, en wacht. Je zult zien dat je iets op je hart krijgt.” Dat heb ik gedaan. Al het zoeken heb ik even geparkeerd, tot ik een paar maanden na die bewuste wandeling met mijn man erover sprak. Ineens wist ik het! Het zou: ‘Juffrouw Duurzaam’ gaan heten en ik zou van mijn hobby mijn werk gaan maken!’

Kringloop

Vriendinnen van Dorine viel het op dat ze een ‘neus’ heeft voor goede kringloopvondsten. ‘Regelmatig kreeg ik opmerkingen over mijn inrichting of servies. Steevast antwoordde ik dan: “Van de kringloop!” Ik houd van mooie dingen en vind het leuk om mijn huis regelmatig anders in te richten. Als je naar de winkel gaat en je mandje vollaadt met spullen, maar je bent er weer op uitgekeken, wat dan? Ga je dan ook weer mee met de volgende trend? De kringloop heeft me laten zien dat er al zoveel moois is. Kiezen voor spullen die er al zijn, scheelt een hoop geld en is ook veel duurzamer.’ Zo ontstond ook het idee van de slingers die Dorine maakt van oude dekens. ‘Na elk feestje thuis had ik niet het geduld de slingers netjes op te rollen. Ze eindigden vaak als prop in de prullenbak. Dat moest toch anders kunnen? Ik vind het mooi dat zelfgemaakte slingers onderdeel zijn van een groter verhaal. Dat de slinger deel wordt van je herinneringen als je bij een feestje weer dezelfde slinger pakt.’ Voor Dorine heeft dit ook alles te maken met haar geloof. ‘We krijgen deze aarde en mogen er volop van genieten. Maar we hebben ook de opdracht er zuinig op te zijn. Hoe laten we hem na aan onze kinderen?’

Theo Vreugdenhil. Pastor van een interculturele kerk. Werkt een dag per week als zzp’er in zonnepanelen en woont met zijn gezin in een woongroep. ‘Duurzaam leven is geen wettisch systeem, maar draait om het goede leven. Je zoekt naar wat goed is voor jou, voor de mensen om je heen en voor de wereld.’

Theo kreeg in zijn christelijke jeugd al het nodige mee over een bewuste levensstijl. Maar in de woongroep Huize Humus in Nieuwegein maakte hij een ‘groene bekering’ mee. ‘Leven in een woongroep is extreem duurzaam, omdat je spullen zoals een auto deelt. Het samenleven scherpt je aan en stimuleert je om meer stappen te doen. Dat gebeurt volgens mij veel te weinig. Het is wel belangrijk dat je elkaar daarbij niet de maat neemt.’ Het skippen van voedsel is zo’n duurzame actie van de woongroep. ‘Een paar keer per week halen leden van de woongroep goed bruikbaar eten uit containers achter supermarkten. We zien met eigen ogen hoeveel er misgaat in de voedselketen.’

Ruiken

‘Het bestaan van de houdbaarheidsdatum is recent. Onze opa’s en oma’s bepaalden door te ruiken en te kijken naar voedsel of iets nog goed was om te eten. Dat doen wij nu ook weer. ‘Te gebruiken tot’ is begrijpelijk gezien de voedselveiligheid, maar ‘ten minste houdbaar tot’ kun je veel ruimer nemen.’ De verspilling van zoveel voedsel raakt Theo. ‘Omdat wij zoveel keuze willen in de supermarkt, wordt er ontzettend veel weggegooid. Daar wil ik zo min mogelijk aan meewerken. De woongroep deelt het geskipte voedsel wekelijks met zo’n vijftig mensen die leven rond de armoedegrens.’

Actie

Theo baseert zijn keuzes op wat hij leest in de Bijbel. ‘Ik probeer praktisch antwoord te geven op wat ik lees. Want als ik geen consequenties verbind aan wat ik lees, wordt de Bijbel een soort studieboek.’ Theo refereert aan Jacobus 5:4 waarin het onrecht beschreven staat als je mensen niet betaalt die op je akkers hebben gewerkt. Dit zette hem aan het denken over de kledingindustrie, waarop hij besloot alleen nog maar tweedehands kleding te dragen. ‘Om waarden om te zetten in actie, heb je mensen om je heen nodig. Waarden of principes alleen veranderen je niet. Wil je veranderen, dan kun je je het beste onderdompelen in een omgeving die de waarden in de praktijk brengt. Je verandert door mensen die je bewondert, door voorbeelden in je sociale omgeving. Dat is ook het hele idee van kerk-zijn, toch? Je bent samen een lerende gemeenschap.’

Vijf groene webtips

• Op www.juffrouwduurzaam.nl staan bijzondere kringloopvondsten en handgemaakte slingers, geschikt voor een cadeau.
• Boerderij De Drie Wedden verkoopt biologisch vlees, voor bijvoorbeeld een barbecue, zowel aan huis als via de webshop: www.dedriewedden.nl.
• Op de website van het voedingscentrum staan tips voor het voorkomen van voedselverspilling.
• De website www.hetkanwel.nl biedt suggesties voor een groener en eerlijker leven.
• De website www.groenekerken.nl geeft tips en ervaringsverhalen van andere kerken voor duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid en vergroenen van de eigen kerkelijke gemeente.