Gebruik kunst in je kring

Kunstuitingen kunnen je helpen met het vertolken van je geloof. Denk aan inspirerende schilderijen, een beeldhouwwerk of een raam in een oude kerk. Door hierover met elkaar in gesprek te gaan, kun je ook je geloof delen.

Creatieve gaven zijn vaak al jong aanwezig, denk aan kindertekeningen over Bijbelse verhalen. Kijken naar kunst speelt in op ieders creatieve gaven, misschien voor sommigen zelfs op nog onontdekte creatieve gaven. Kunst doet een appèl op ieders creatieve brein. In kunstuitingen worden nieuwe ideeën en verbeeldingen ontwikkeld. Juist mensen die met bepaalde beperkingen leven, kunnen soms prachtige kunstwerken creëren.

Misschien zijn er kringleden met kunstzinnige gaven. Gebruik deze gaven om een psalmtekst of de verbeelding van een Bijbelboek te delen met elkaar. Op die manier ga je samen op zoek naar Gods stem. En misschien zitten er in je kring mensen met mooie nieuwe ideeën. Ook die creativiteit kun je als gave zien, ook al hoeft dat niet direct te leiden tot kunstwerken.

Inspiratie

Kunstenaars kunnen een gave zijn voor de geloofsgemeenschap, zeker christelijke kunstenaars. Een mooi voorbeeld zijn de schilderijen van de in 2011 overleden kunstenares Christa Rosier in haar boek Psalmenpalet. De schilderijen die Rosier maakte verbeelden de aanvechtingen, het verdriet en de rouwverwerking in de psalmen.

Ook niet-christelijke kunst kan een bijzondere betekenis voor je hebben, zoals een schilderij of een lied op YouTube. Al is het niet van een christelijke kunstenaar, toch kun je daar inspiratie uit halen voor je geloof. Dat kan je zelfs helpen om te leren onderscheiden als (zoekende) gelovige.

Aan de slag

Start als kring een gesprek over kunst: wat betekent kunst voor je? Vraag naar een belangrijk kunstwerk, beeld of schilderij als verbeelding van het persoonlijke geloof. De kringleden lichten hun keuze toe en vertellen hun verhaal erbij. Wat betekent dit voor hen? Wat roept dit bij hen op en hoe interpreteren andere kringleden dit beeld?

Andere mogelijkheden zijn:

Kringgesprek
1. Laat de kringleden een afbeelding of kunstuiting meenemen die ze mooi vinden. Of kies voorbeelden uit deze OnderWeg.
2. Leg de afbeeldingen en objecten in het midden en laat iedereen iets kiezen wat aanspreekt en eventueel iets wat niet aanspreekt.
3. Ga met elkaar in gesprek vanuit de vraag: waarom spreekt dit je (niet) aan?

Kunst kijken
Juist veel kerkgebouwen zijn nieuwe plekken met kunst aan het worden. Denk ook aan stiltecentra, vaak multireligieuze ruimtes, waarin kunst en vormgeving een belangrijke rol vervullen. Zoek als kring uit waar in een (naburige) kerk een tentoonstelling wordt gehouden. Bezoek die met elkaar en ga daarna in gesprek over de interpretaties van een of meer kunstwerken.

Ga door met 6 tips

Spreek over de spanning tussen kunst en kerk of vul je kringavond eens anders in met behulp van de verbeelding van Openbaring.

Kunst vraagt verdieping en leren kijken en begrijpen van kunst. Kunstwerken van mensen met bijzondere gaven kunnen je daarbij stilzetten. En wat kun je zelf in de kerk met kunst rond stilte en eigen kunst?

1. Spannende vragen

Je ziet in de kerken vanuit de kerkgeschiedenis een spannende verhouding tussen beeld, verbeelding en verafgoding. De tentoonstelling ‘Werk, bid en bewonder’ in het Dordrechts Museum in 2018 toonde de mythes en nuancering over kunst en calvinisme. Terwijl juist Calvijn beeldhouwen en schilderen als gaven van God zag. Visies op kunst kunnen verschillen in je kring.

• Hoe kijk jij naar kunst? Als een creatieve gave van God?
• Waar kom jij kunst (meer) tegen in de kerk?
• In hoeverre krijgt gebrokenheid en lelijkheid in het leven een plek in de kunst?
• Hoe kunnen we als kerk de verbeelding van het geloof meer omarmen?

2. Gebruik de verbeelding van Openbaring

St John Altarpiece van Hans Memling.

Beelden bij het laatste Bijbelboek (W.L. Meijer, 2004) is een dvd met verdieping voor het gesprek in de kring. De visioenen uit Openbaring zijn al lang een bron van inspiratie voor kunstenaars. Aan de hand van een reeks voorstellingen in de Apocalyps van Memling is een dvd beschikbaar via info@lpbmedia.nl.

De dvd bevat een toelichting op de visioenen van Johannes. Het helpt om vanuit dit schilderij het gesprek over de eindtijd, de nieuwe hemel en aarde bespreekbaar te maken. De inleiding geeft handvatten voor een kringgesprek na het zien van de dvd. Wat betekenen die beelden? Waarvan spreekt de troon en het altaar? Is te ontdekken wat de ‘Geest tegen de gemeenten zegt’ in Openbaring? Het was voor mij een positieve ervaring in mijn kring om met deze vragen het gesprek te voeren, zeker door de combinatie beeld en woorden in de Bijbel.

3. Leer kunst kijken

ArtWay wil helpen bij kijken naar kunst. De website hoopt ogen te openen voor de schoonheid en de betekenis van kunst. Het platform hoopt dat met het kijken en omarmen van christelijke kunst deze kunstwerken een plaats krijgen in huizen, kerken en gemeenschappen. Bij het kunst kijken en leren begrijpen kun je de volgende vragen gebruiken:

• Wat beleef of bedenk je bij het kijken?
• Welke geestelijke lading proef je als je kijkt naar het kunstwerk?
• Welke tekenen van hoop, liefde of waarheid komen je op?

Gebruik de beeldmeditaties als inspiratie voor eigen gebruik of voor de kring. Je ontvangt elke zondag een beeldmeditatie.

4. Mensen met bijzondere kunstzinnige gaven

Kijk naar de bijzondere gaven van mensen met verstandelijke beperkingen. Je wordt stil van hun unieke en mooie verbeeldingen. Neem het initiatief om een expositie te organiseren in je kerkelijke gemeente.

• Jojanneke van Nus exposeert haar werk via Atelier Herenplaats. Zij werkt steeds aan de verbeelding van Bijbelse fragmenten met voorbeelden als de kruiswegstatie en de wijngaardenier.
• Meer kunst kan verkend worden als kring. ‘Special arts’ is hiervoor te gebruiken.

5. Creëer een stilteplek

Word je stil van het werk van kunstenaars of bijzondere foto’s? Zit stil en kijk. Stilte is een wezenlijk onderdeel voor je persoonlijke geloofsleven en gebed. Kunstwerken bieden extra inspiratie, stimuleren kennis en ontwikkeling in creativiteit. Ze ondersteunen bij reflectie op Bijbelse verhalen en geloofsgroei.

Bijzondere kunstwerken maken meer en meer deel uit van stilte- en retraiteruimtes. Neem het initiatief om een plek in de kerk te creëren als stilteplek. En een kunstwerk kan zo bijdragen aan verbeelding van het geloof in Jezus Christus, zeker als het onderdeel was van het kringgesprek.

6. Zelf kunst maken

Kies een verhaal uit de Bijbel of een belangrijke woord (bijvoorbeeld genade, hoop). Of werk vanuit een thema, eventueel passend bij een gemeenteproject. En ga hier samen met pen, kleur, verf en papier mee aan de slag. Laat de verbeelding vanuit je creatieve brein ontstaan. Alles mag! Etaleer dit in een stilteruimte (van de kerk) of in de kerkzaal.

Zoek de expertise van echte kunstenaars in je netwerk of gemeente. Nodig ze uit om een workshop te geven om zelf kunst en verbeelding te maken.

Meer weten?

Handboek voor de kunst, Marleen Hengelaar-Rookmaker.

Hoe kun je kunst een plek geven in je kerkgebouw, in de eredienst, op de beamer of in het gesprek met jongeren? En waarom zou je dat sowieso doen? Hoe kun je leren kijken naar kunst, zodat je kunt gaan ontdekken dat die soms raadselachtige werken ook jou iets te zeggen hebben?

Bijbelteksten creatief beleven:

https://visie.eo.nl/2017/03/biblejournaling-zo-beleef-je-bijbelteksten-creatief/

Project doen in de kerk over kunst?

https://www.protestantsekerk.nl/ideeenbank/kunst-in-de-kerk/

http://kunstenkerk.nu/wie%20zijn%20wij.html

Websites kerk en kunst:

https://platformkerkenkunst.nl/

https://www.artway.eu/artway.php?lang=nl