Column: Schaamte

Kortgeleden was ik op een studiedag over het verschil tussen schaamtecultuur en schuldcultuur. Er wordt soms gesteld dat de Bijbel geschreven is in een cultuur waarin eer en schaamte een grote rol spelen, zoals vandaag nog in het Midden-Oosten. En dat we daarom het evangelie moeten leren zien als antwoord op de vraag: wat moet ik met mijn schande? Dus weg bij het schuldparadigma van Luther: hoe vind ik een genadig God?

Gevoeligheid voor dit verschil is goed, zeker nu er mensen uit dergelijke culturen tot ons komen. Voor communicatie van het evangelie is het nodig aan te sluiten bij wat mensen van huis uit meebrengen. Maar ik geloof dat we wel uit moeten komen bij de vraag naar vergeving van schuld.

Wij platlanders vallen uit de toon

Het zal waar zijn dat de cultuur van de Bijbel meer oog had voor relaties en voor het eren van positie of leeftijd. Maar die cultuur is niet meteen normatief. We nemen ook niet het patriarchaat uit de Bijbel over. Ik zeg daarmee niet dat we niks te leren hebben over hoffelijkheid en respect voor positie of ervaring. Wij platlanders vallen zelfs vergeleken met andere westerse landen uit de toon.

Tegelijk leidt de Bijbel ons weg van een schaamtecultuur naar een schuldcultuur. Geloof in God vormt het geweten. In morele opvoeding is primair de vraag of iets goed of verkeerd is, niet of ik ontdekt kan worden. Dat is toch anders dan het Marokkaanse diefje dat niet kan bekennen zolang zijn vader in de rechtszaal zit, omdat die anders te schande wordt gemaakt. Ik denk dan: het is toch grotere schande als je zoon niet alleen steelt maar ook liegt? Maar zo voelt dat dus niet.

Geloven in God die ons van binnen en van buiten kent is uit. Mede door sociale media zie ik onze cultuur opschuiven in de richting van een schaamtecultuur. Vroeger leefde je met het besef dat God je zag. Nu sta je voor je het weet te kijk op internet. Maar anders dan God: internet vergeet en vergeeft niet.